Derlem sözlüğü · madde
belgü isim
Tanım
- İşaret, belirti, alamet: “ıḳi kırk kut buyanlıg irü belgüke tükellig” otuz iki kutlu belirtiye sahip; “bosuş ḳadġu belgüsi eŋire turur” kaygı ve tasa belirtisi inler durur; “öŋrekilerniŋ ölezin belgüsin” öncekilerin izini, belirtisini. Tanıklar: MaitTTShoR
- Nişan, anıt, iz: “belgümin bitigimin anta yaratıtdım” nişanımı, yazıtımı orada yaptırdım; “belgüsin bitigin bu urtı” nişanını, yazıtını dikti; “toġuġlı ölür, kör, ḳalır belgü söz” doğan ölür, kalıcı iz sözdür. Tanıklar: TesŞUKB
- (Kuran çevirisinde) ayet, delil: “biziŋ belgülerimizke tandılar” ayetlerimizi inkâr ettiler.
- (Abhidharma çevirisinde) nitelik, ayırt edici belirti: “belgüsin tudmaḳ üze” niteliğini kavramakla. Tanıklar: Abh
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): belgü — yalın hâliyle 32 kez
Çekimli biçimler (27):
belgüsi 26
belgüler 14
belgüsin 13
belgüleri 6
belgülerimizni 4
belgüleriŋe 4
belgülerimiz 3
belgülerini 3
belgülerni 3
belgün 3
belgüg 2
belgüke 2
belgülerdin 2
belgülerimizke 2
belgümin 2
blgülerig 2
blgülerin 2
belgülerim 1
belgülerimdin 1
belgülerin 1
belgüsinçe 1
blgü 1
blgüg 1
blgüler 1
belgülerte 1
belgüm 1
belgüsinde 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (135) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
48 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/27a3 | 56 bütünlükin anlar kim tandılar biziŋ | belgülerimizke | her-ayine kigrür-miz olarnı otḳa tegme yolı kim çovlansa terileri tegşürge … |
| Ku. T. 28/49a3 | 174 andaġuḳ aḍrar seçer-miz | belgülerni | bolġay kim olar yanġaylar |
| Ku. T. 30/37b3 | 16 | belgüler | yulduzlar birle olar köni yolḳa barırlar |
| Ku. T. 31/30b2–3 | 77 ne körer sen anı kim tandı biziŋ | belgülerimizke | hem aydı: bėrlür-miz mal hem oġul ḳız |
| Ku. T. 35/71a2 | 83 ḳaçan kim keldi erse olarḳa yalavaçları | belgüleri | [birle] sewündiler anıŋ birle olar üskinde bilmekdin seza boldı olarḳa ol … |
Abh Abhidharma (Shogaito)
32 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 487 | belgü-sin | tudmaḳ üz-e savın tudmaḳ üz-e. | |
| Abh.Sho. 1872 | ḳaltı uḳıdur alḳu nom-lar-nıŋ belgü-sin (bu) nom-nuŋ bar üçün uḳıdġuluḳ | belgü-si | . |
| Abh.Sho. 1899–1901 | … lgülük ermez對法 論者abidarim şasdr erser nom belgü-sin körmek-ke tuşġarur nom | belgü-si | nirvan-ḳa ölenmek-ke tuşġarur. |
| Abh.Sho. 3059 | ikinti ad üçünç | belgü | . |
| Abh.Sho. 3606–3607 | bu türlügsüz üz-e öçmek於四相中tört türlüg belgü-ler-te tegşürür-ler ol tuġmaḳ | belgüg | tıdar ermez kėn tuġdaçıġ. |
KB Kutadgu Bilig
24 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 180 | toġuġlı ölür kör ḳalır | belgü | söz / sözüŋ eḍgü sözle özüŋ ölgüsüz |
| KB 1650 | ḳamuġ bolġu neŋke bolur | belgü | teŋ / kiçigde beḍüginçe ol bolġu ter |
| KB 1899 | sewügler yüzinde bolur | belgü | neŋ / közin közke tikse anı bilgü teŋ |
| KB 3916 | bu çaw birle atıŋ yaḍıldı köre / beḍük | belgü | boldı kişiler ara |
| KB 5765 | ajun boldı erse törü öŋdisi / kişike kişilik bolur | belgüsi |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.013.57–60 | ıḳi kırk kut buvanlıg irü | belgüke | tükel--lig sekiz on türlüg nayraġın yaratġalıg körtle körkle koluça yaruḳı … |
| Mai.Tek.038.50–57 | … ı tilintin türk tilinçe evirmiş maytrısimit nom bitig--de bodis(a)v(a)tnaŋ | belgüsin | atlıg bir yėgirminç bölük nom tükedi.. |
| 7a-21 | … . . . krptın tamġa krp suçılur-ça sekiz on nayraġın yarataġlġ ėki ḳırḳ irü | belgün | itiglig et’özin . . . ygrmi çikin turḳı yüzlüg tilgenin [seki]z tümen tüü … |
| Mai.T-11.3a.30 | amtı ne yme taştın sıŋarḳı blgü-lerig ne yme içtin sıŋarḳı | [blgülerig] | egruḳ edruḳ tüllerig ḳoduru [ḳo]lulasar kiçimedin ara siziŋ yanınḳızta bur … |
| Mai.T-11.13a.24 | … mıŋ içr[ekiler]in yıġıp bodiswtḳa awant …. -l- … -r .. ötrü yultuz bilteçi | belgü | uḳıtçı[lar] … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 5.3.4b.R/3 | … semek oronta keze yorıyu bultum öŋreki yoluġ oruq -uġ öŋrekilerniŋ ölezin | belgüsin | öŋreki yalŋuqlarnıŋ üze yorımış barmışıġ |
| Sho.Rosia 7.2 /281–290 | … ıġı açıl///] -ḳtı 欲令行人早 tapı bolmış üçün kim yolḳı-çı kişi [///乗明相] 出 arun | belgü-ke | tayaḳlıġın ünti 姧狡人 tuzaḳçı-lar-ḳa [///善良馬百匹 edgü] kevel yüz at-lıġ :: |
| Sho.Rosia 8.3 /121–122 | bo çın kértü töz-lüg 見 yol-ḳa tayaḳ-lıġ-ın témin ök anta basa | belgü | töz -lüg 見 yol tuġar belgürer :: |
| Sho.Rosia 8.3 /124 | belgü töz-lüg 見 yol üz-e 八 bilig-ler -niŋ | belgü-sin | bilir-ler :: |
| Sho.Rosia 8.3 /220 | ançan ançan 八 törlüg bar | belgüm | işlegülük iş küdök-ler erser. |
Sek Sekiz Yükmek
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.61 (IIc) | yavlaḳ irü | blgüler | alḳu evde barḳta közünü kelip örletür |
| Jut.Sek.T-1.190 (IIc) | adḳanġular birleki otġuraḳ | belgüsi | |
| Jut.Sek.T-1.458–459 (Ia) | kögüzleri biligleri --- yrudı yaşudı --- alḳuġun taştınḳı törüg | blgüg |
ŞU Şine Usu Yazıtı
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarTT TT I-X
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36.15-70–71 | oot köyürdi altun-uġ adırtlaġu-luġ | blgü | bar . ėki köŋül ḳarışdı [.] tüdüşgülüg emgek bar . |
| T II Y 36.15-77–80 | … pa körser sn ed öŋedmeki alp - yıraḳ barmış kişi klmeki sarp . bosuş ḳadġu | belgüsi | eŋire turur . inçip edgü ḳılınç -lıġ iş-lerke ınanmaġınça bu inçsiz-tin ay … |
Tes Tes Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Tes Güney 3 | ...(e)ls(e)r (i)lg(e)rü : qoontı : | b(e)lgüsin | : bit(i)gin : bu : urtı : bu y(a)r(a)tdı: |
Man Manichaica I-III
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 171-174–225 | bir yumşakın in[çe] kaltı horm(u)zta t(e)ŋri | belgüsinçe | ėkinti kad(ı)ran ançulayu k(a)ltı wadjiw(a)nta t(e)ŋriçe üçünç yme körtle … |
Aynı gövdeden maddeler
“belgü” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).