bas- fiil

55 geçiş 21 biçim 13 eser KB BK DLT KT TT KuT O T Anlam haritasında göster

Tanım

Basmak, bastırmak, üstüne çökmek: “üze teŋri basmasar, asra yėr telinmeser” üstte gök çökmedikçe, altta yer delinmedikçe; “bastı ölüm aġtaru” ölüm bastırıp devirdi; “ediŋ kitdi, edgüŋ basdı” malın gitti, iyiliğin çöktü. Tanıklar: KT BK TT DLT
Boyun eğdirmek, yönetmek; (düşmanı) basmak: “boḍun basġuḳa ög kerek hem yürek” halkı yönetmek için akıl ve yürek gerekir; “yaġıġ basġu bolsa” düşman basılacaksa; “ḳalı basnu tegse” baskın yaparak saldırırsa; “tört buluŋuġ ėtmiş yıġmiş yaymiş basmiş” dört yanı düzene koymuş, toplamış, yaymış, bastırmış. Tanıklar: O KB3
(İstek, tutku) bastırmak, yenmek: “hava arzu bas” hevesi, arzuyu bastır; “isiz yası bas” kötünün zararını bastır; “et öz baş kötürse bilig birle bas” nefis baş kaldırırsa bilgiyle bastır. Tanıklar: KB3

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

U II “bas aḳrıġ igig” örneğindeki bas ‘baş’ anlamındadır.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): bas- — yalın hâliyle 15 kez

Çekimli biçimler (20):

36 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

KB 217	ajun tutġuḳa er uḳuşluġ kerek / boḍun	basġuḳa	ög kerek hem yürek
KB 1315	kişi yası ḳolma özüŋ ḳılma yas / neçe eḍgülük ḳıl hava arzu	bas
KB 2362	ḳalı	basġuḳa	bulmasa sen yarı / yalawaç ıḍıp sen bar illeş yorı
KB 3346	havaḳa basıḳma uḳuş birle kes / et öz baş kötürse bilig birle	bas
KB 4827	üküş miŋ usalıġ ölüm	basmış	ol / telim yumġılarıġ ölüm saçmış ol

BK D 19	üze : t(e)ŋri:	b(a)sm[(a)s(a)r	: (a)sra] y(ė)r: t(e)l(i)nm(e)s(e)r : türük : bod(u)n : ėl(i)ŋ(i)n : tör(ü …
BK D 27	… )n : kögm(e)n : yış(ı)g : toġa : yo[rıp] : kıırḳ(ı)z : bod(u)n(u)g : uda :	b(a)sd(ı)m	:
BK D 27	türg(i)ş : bod(u)n(u)g] uda	b(a)sd(ı)m	:

DLT II, 74	Erdi aşın taturġan / Tawlaḳ yaġıġ ḳatarġatı / Boynıtı tutup ḳadırġan /	Bastı	ölüm aġtaru
DLT II, 74	Erdi aşın taturġan / Yawlaḳ yaġıġ ḳaçurġan / Oġraḳ süsin ḳaytarġan /	Bastı	ölüm aḫtaru
DLT I, 434	Tünle bile	bastımız	/ Tegme yaŋaḳ bustımız / Kesmelerin keştimiz / Mıŋlaḳ erin bıçtımız

KT D 22	üze t(e)ŋri :	b(a)sm(a)s(a)r	:(a)sra yėr : t(e)l(i)nm(e)s(e)r : türük : bod(u)n : (e)l(i)ŋ(i)n : törüŋ( …
KT K 9	oġ(u)z y(a)ġı: ordug:	b(a)sdı	: kül tėġ(ı)n : ögs(ü)z (a)kin : bin(i)p : toḳuz (e)r(e)n : s(a)nçdı : ordu …

T II Y 36.17.-96–97	tarḳrsar . ḳamġaḳ barır teg ediŋ kitdi . ḳas tıŋı teg edgüŋ	basdı	.
T III D 2607.-119–120	… artın . arımış köŋül-lüg ḳutluġ-lar [.] ayı trkkie tuyunup [.] ayıġ -ların	bastılar	.

Ku. T. 29/26a3	35 ol kün kim ıstılur anıŋ üze tamuġ otı içre daġ	baslur	anıŋ birle alınları hem yanları hem arḳaları ol kim kömdüŋüz özleriŋizke t …
Ku. T. 34/31a1	103 ḳaçan boyun sudılar erse	bastı	anı alnı üze