Tanım
- Biz (birinci çoğul kişi zamiri): “biz aş teg ertimiz” biz aç gibiydik; “ne ogrınta biziŋ begimiz” ne yüzden bizim beyimiz; “ökünür biz” pişman oluruz; “biziŋe yaŋıltuḳin üçün” bize karşı suç işlediği için; “biziŋde ozaḳıġ kim erdi tigü” bizden öncekiler kimdi, kim diyecekti; “biste bile yaraştı” bizimle uzlaştı; “bizniteg tınlıġlar” bizim gibi canlılar. Tanıklar: KTTMaitTövbeKBDLT
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): biz — yalın hâliyle 1.184 kez
Çekimli biçimler (18):
Bağlamlar
Bütün geçişler (526) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
336 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/14b1–3 | 147 bolmadı olarnıŋ aymaḳı meger kim aydılar: iḍimiz-a örtgil | biziŋ | yazuḳlarımıznı teŋde keçtükümizni işimiz içinde üstüvar ḳılġıl aḍaḳlarımız … |
| Ku. T. 28/49b2 | … zu ḳoḍsa sen anı til çıḳarur ol boḍunnuŋ meŋzeki anlar kim yalġan tuttılar | biziŋ | ayatlarımıznı sözlegil anlarnın saḳnıp sözlemek bolġay kim olar saḳınġayla … |
| Ku. T. 32/16b3 | … ütünlükin atam ündeyür sėni yanut bėrmek üçün saŋa anıŋ yanutı kim içürdüŋ | bizke | . ḳaçan keldi erse sözledi musa anıŋ üze keçmiş ḳıssalarnı aydı: ḳorḳmaġıl … |
| Ku. T. 34/43b2 | 168 eger bolsa | biziŋ | üskümizde pend evvelḳılardın |
| Ku. T. 36/42a1 | 14 yana | biz | iḍimiz tapa yanur-miz |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
64 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.011.22–25 | ne ogrınta ne tıltaġınta | biziŋ | begimiz vayşrvani ėlig teŋri teŋrisi burkannıŋ yėrtinçüde ... |
| Mai.Tek.062.14–17 | suvsa--sar | biz | kentü kanımıznı içer-biz.. bu ... terkemizni biltimiz er--(ser) ... / / / … |
| Mai.Tek.071.26–32 | … ... - / / inçe saḳınç saḳıntı--(lar tükel) bilge maytrı burkan / / arka | (bizni) | körzün erdi |
| Mai.Tek.074.10–14 | … tsuy ayıg kılınç kılıp ökünç köŋül öritmegüçiler olar inçe tėp saḳınurlar | bizni | tükel bilge maytrı burkan körmezün erdi.. |
| Mai.Tek.105.14–19 | … lug münin kadagların k / / ... ları -lar inçe tėp ötünürler küsü / / / ... | biz |
KB Kutadgu Bilig
28 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 250 | körü tursa | bizde | oza barġuçı / ḳara tut ya begler ajun tutġuçı |
| KB 4016 | biz | emdi bu öŋdi törü ursamız / negü teg yara şur törü buzsamız | |
| KB 4931 | yana bolġa | bizni | tilegey turup / özi öz yigin ḳılġa yetrü körüp |
| KB 5343 | bu kün | bizke | tegdi bu tirki yimi / neçe birge erki yigü keḍgümi |
| KB 6254 | biziŋe | turur iş yarın ay bügü / ne erki tiriglik ne erti tigü |
Abh Abhidharma (Shogaito)
21 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 340 | biz | üküş-inçe aŋar tayaḳ -lıġ-ın yördümüz bu abidarim-ıġ tėp. | |
| Abh.Sho. 2253 | biz | yme ök söz-lemez biz ḳodġuluḳ tidgülük ol sudur-uġ tėp yme ök bolmaz bu mü … | |
| Abh.Sho. 2796–2797 | biz | amtı inçip söz-lelim. | |
| Abh.Sho. 2965–2967 | … ḳı ḳayu kikinç yörüg yol-ıŋa yaraşı bolmaz tėp 疏主云esdiramati baḫşı söz-ler | biz | amtı inçip söz-lelim bu yol tėgüçi sav yumdaru lokik-loka-udar erür. |
| Abh.Sho. 3385–3387 | nedegin tardıp munı sėzik ḳılu aŋa sėzinür siz-ler bir-in üküş-in | biz | amtı inçip söz-lelim有一师説bar birer baḫşı-lar söz-ler tarġarduḳ-ta alḳu aḳıġ … |
Huast Huastuanift
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 178 IV.-7–9 | ḫormuzta t(e)ŋri-i-h oġlan[ı-ı] bėş t(e)ŋri-i | bizniŋ | üzüt(ü)müz suin y[ek]lügün söŋüşüp bal(ı?)ġ başl(ı?)ġ boltı-ı |
| T. II Y. 60 b.-38–40 | … waḫt(a)g t(e)ŋri] .. [t(e)ŋrigerü] bardaçı boşuntaçı bėş t(e)ŋri y(a)ruḳın | biziŋerü | [kelürdi erser] .. biz adruḳ adruḳ ėtip y(a)ratıp nomḳa k(e)ygürsüg törü [ … |
| T. M. 183-12–14 | … a boşunġalı] barmad(ı)m(ı)z erser .. t(e)ŋrim [amtı] yazuḳda boşunu ötünür | [biz | |
| T. II D. 178 V.-12 | anıġ ḳılınçḳa irünçüke k(e)ntü-ü özümüzni-i [emgetir | bi]z | . |
| T. II D. 178 VI.-1–7 | … . [til]i[n] sözlep . elgin su[nu]p . adaḳın yorıp . ürke üz[üksüz] emgetir | biz | . |
T Tunyukuk Yazıtı
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 7 | … )n / boġ(u)zi : toḳ (e)rti : y(a)ġ(ı)m(ı)z : t(e)gre : oçuḳ t(e)g (e)rti : | biz | : aş / <t>(e)g : (e)rt(i)m(i)z : (a)nça ol(u)r(u)r (e)rkli: oġ(u)zd(u)nt(a … |
| T 14 | … a)- / b(ı)ş(sa)r / ḳ(a)lt(a)çı b(i)z : öz (i)çi t(a)ş(ı)n : tutm(i)ş t(e)g | biz | : yuyḳa (e)rkli: to- / p(u)lġ(a)lı uç(u)z (e)rm(i)ş : y(i)nçge (a)rkl(i)g … |
| T 15 | (a)ŋ(a)ru / sül(a)m(e)s(e)r : ḳ(a)ç n(e)ŋ (e)rs(e)r: ol | b(i)zni | / / / / / / [ḳ(a)ġ(a)ni (a)lp (e)rm(i)ş : (a)yġuçısi bilge (e)rm(i)ş … |
| T 26 | … (a)lp (a)rm(i)ş : (a)yġuçısi: bilge (e)rm(i)ş : ḳ(a)ç / n(e)ŋ (e)rs(e)r / | bizni | : öl(ü)rt(e)çıḳ ök : t(ė)m(i)ş : |
| T 32 | üküş t(ė)y(i)n : n(e)ke ḳoorḳuur | biz | : (a)z t(ė)y(i)n : ne b(a)s(ı)n(a)l(ı)m : / t(e)g(e)l(i)m tid(i)m : t(e)gd … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.2.2.2/11 | … rmaqı : arḫant-lar teg- 3) [i]nmez aqıġ-ıġ tép 我等Ο /// [körser] adırtlasar | biz | şaryataputri-nıŋ qayu söz-lemiş-in yé- 4) [r]tinçü-te bolmaz ermiş : |
| Sho.Rosia 6.2.2.2/13 | 觀 5) [外] 道 körür | biz | ters azaq nomluġ[lar-nıŋ] /// qaltı quruġ burnaçıġ körmiş teg inçip bolġul … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3/26 | çın kétrü | biz-iŋe | yaraġ ermez : |
| Sho.Rosia 6.3.2 /32–34 | töz-ün maitri bodistv anın urun lakşan-ın urun lakşan-ıntaqı yaroqı | biz-ke | etöz-ümüz-ke bürütülmek ayıġ qılınç -larımız qalmatın tarıqz-un : |
| Sho.Rosia 7.2 /205 | biz | amtı ay t(e)ŋri urı [:: |
Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.2 [U 3114]-3 | ökünür | biz | : |
| T II Y 40.2 [U 3114]-9 | biz | özümüzni inç meŋilik ḳılġalı üçün bilmetin uḳmadın ülgüsüz üküş tınl(ı)ġ-l … | |
| T II Y 40.4 [U 3116]-20 | üç -ç y[oḳ] kim | biz | : ḳılmatım(ı)z erser: ol biziŋ ḳılmış ḳazġanmış tsuy irinçümüz-niŋ sanı sa … |
| T II Y 40.4 [U 3116]-20 | üç -ç y[oḳ] kim biz : ḳılmatım(ı)z erser: ol | biziŋ | ḳılmış ḳazġanmış tsuy irinçümüz-niŋ sanı saḳışı idi yoḳ |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | bilinür | biz | : |
TT TT I-X
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T III D 2601-5 | … g m / . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . / k üç . . . . . . . . . | biz | siziŋe . en/ . . . . . . . . . . . ajunıġ ḳutḳa -rḳalı . . . . . . . alḳu … |
| T III 26015.-14 | … . . . . . . . . . . . /ew/ tap / . . . . . . . . . . . . . . . [.] umuġsuz | bizniteg | tınlġlarḳa . umuġı . . . . . . . /ke . utlıı sewinç öt//k// . oġrın yıḳın … |
| T III D 2606-47 | biz -nii | teg irinj tınlġ-lar . bilinmeddin ///// keltimz [.] | |
| T III D 2606-48–49 | b //////// | biz | sizniteg . burḫanlıġ kün tŋrig körkelii [.] boḳaġu-taḳılar emkeklig . bu s … |
| T III 2602-62 | oġatıp kelmiş | bizniteg | tınlġ-ḳa . evŋliun nom rtnig nomlap ḳott -uŋuz . |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT III, 355 | [Biz) | taŋ ata yortalım / Budraç ḳanın irtelim / Basmıl begin örtelim / Emdi yigi … | |
| DLT II, 103 | Küçi teŋi toḳıştı / Uġuş ḳonum oḳuştı / Çerig tapa yaḳıştı / | Bizke | kelip öç öter |
| DLT II, 274 | Tıġraḳlanıp sekirtti / Erin atın yügürtti / | Bizni | ḳamuġ eŋitti / Andaġ süke kim yeter |
| DLT III, 71 | Ortaḳ bolup bilişti / Meniŋ tawar satıştı / | Biste | bile yaraştı / Kizlep tutar tayımı |
| DLT I, 93-94 | Aydım aŋar sewük / | Bizni | tapa nelük / Keçtiŋ yazı kerig / Ḳırlar ediz bedük |
Man Manichaica I-III
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 173a2-424 | ad(ı)n töz | bizni | ara yok |
| T II D 173a2-428–432 | … uk körküŋüzün ol kölüŋ aykı s(e)viglig yaltraglı isig yüzüŋüzen körügseyür | biz | küseyür biz |
| T II D 173a2-428–432 | … n ol kölüŋ aykı s(e)viglig yaltraglı isig yüzüŋüzen körügseyür biz küseyür | biz | |
| T II D 172a-548–550 | biz | az(a)nd sözleyin öŋreki ertmiş ödün bir ulug balık bar erti |
O Ongin Yazıtı
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| O 7 | “Yabız bat | biz | Azıġ üküşüg körtüg erti Sül[el]im!” tėr ermiş “Amtı beglerim e!” tėr ermiş … |
| O 7 | … zıġ üküşüg körtüg erti Sül[el]im!” tėr ermiş “Amtı beglerim e!” tėr ermiş “ | B(i)z | az b(i)z tėyin ḳork[malım]”… |
| O 7 | … g körtüg erti Sül[el]im!” tėr ermiş “Amtı beglerim e!” tėr ermiş “B(i)z az | b(i)z | tėyin ḳork[malım]”… |
BK Bilge Kagan Yazıtı
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlarSek Sekiz Yükmek
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.356–357 (IIc) | ------ ertiler atları bo erür anın amtı | biz | birle |
| Jut.Sek.T-1.365 (Ib) | biz | ḳamaġ aşnuḳı ajunta burḫanlarda edgü --- boşġut küçlüg tarni bultumuz | |
| Jut.Sek.T-1.367–368 (Ia) | küyü küzedü tutar | biz | amtı yme tŋrim yrlḳasar tarni arvışımznı ötünelim |
KT Kül Tigin Yazıtı
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarU Uigurica I-IV
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. III, M. 182-29 | biz-ni | yüz yıl tükel körkitzün--ler | |
| U II, T. II, Y., 48-59–62 | … e pk ḳatıġ süzük kirtgünç köŋülüg upasanç ütret burḫan-larıġ öp saḳınıp bu | biziŋ | et’özüg ertimlig ermiş ḳazġanmış ed tvar ḳaltaçı ermiş tėp bilip uḳup .. a … |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 155 | teŋrim | biz | amtı ḳuanşi im pusarḳa tapıġ uduġ tėgürelim .. |
| KİP 160–161 | tözünüm | biziŋe | yarlıḳançuçı köŋül turġuruŋ bu buşımıznı alıp asıġ tusu ḳılıŋ tėp ötünti |
KP Kalyanamkara Papamkara
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarAH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 505–506 | köp ilni körür | biz | ėdib sözini bile bilmegendin ular özini |
Aynı gövdeden maddeler
“biz” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).