Derlem sözlüğü · madde
erklig sıfat
Tanım
- Güçlü, kudretli, egemen; (Tanrı için) Kadir: “ay erklig uġan meŋü muŋsuz bayat” ey güçlü, kadir, ebedî, muhtaç olmayan Tanrı; “nėme körklüg erklig ol” ne güzel koruyucudur; “bodun buḳun üze erklig türklüg” halk üzerinde güçlü, kudretli. Tanıklar: MaitKuTKB
- Efendi, hükümdar, hâkim: “kün erkligi ay erkligi yil erkligi” güneşin hâkimi, ayın hâkimi, rüzgârın hâkimi; “tamuġ erkliginge” cehennem bekçisine; “tamulı yılġılı erklig ḫan” cehennemin, hayvanlar âleminin hükümdarı (Yama); “tėŋridė ėrklig” gökte (olan) Erklig. Tanıklar: IBSekUKuT
- (Abhidharma çevirisinde, Sanskritçe indriya) duyu yetisi, yeti: “iki otuz erkligler” yirmi iki yeti; “alḳu tınlġlarnıŋ erkligleriniŋ çaridlarınıŋ” bütün canlıların yetilerinin, huylarının; “alḳu erkiglerig alıp yıġınıp” bütün duyularını toplayıp. Tanıklar: Abh
- “erkligin erksizin” isteyerek ya da istemeyerek: “erkligin erksizin baçaġ sıdımız erser” isteyerek ya da istemeyerek orucu bozduysak. Tanıklar: Huast2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
eriklig, erkig (ShoR), erkligin biçimleri de bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): erklig — yalın hâliyle 75 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- erklig 71 (KuT, KB, Abh, U) · ėrklig 4 (IB, KİP)
Çekimli biçimler (18):
Bağlamlar
Bütün geçişler (122) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
31 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/26a2 | … ḳorḳuŋ olardın arturdı olarḳa imannı aydılar: tap bizke taŋrı nėme körklüg | erklig | ol |
| Ku. T. 27/36b3 | 25 aydı: idim men | erklig | bolmaz men meger özümke ḳadaşımḳa aḍırġıl biziŋ ara fasıḳ boḍunlar ara |
| Ku. T. 31/33a2–3 | 87 | erklig | bolmazlar şefaʿatḳa meger ol kim tuttı erse taŋrı üskinde bıçıġ |
| Ku. T. 33/43a1 | 22 ayġıl: oḳıŋlar anlarnı kim sėzdiŋiz taŋrı--da aḍın. | erklig | bolmazlar zerre aġırınça kökler içinde ap yime yer içinde yoḳ olarḳa bu ik … |
| Ku. T. 35/52b2 | 49 ayġay anlar kim ot içinde tamuġ | erkliginge | : oḳıŋlar iḍiŋizke yüŋültsün üçün bizdin bir kün ḳın--nı |
Abh Abhidharma (Shogaito)
23 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 33–35 | … l yükmek orun-ta ulatı-lar bölüki tėp以染浄法kkir-lig kkirsiz nom-lar iki otuz | erklig-ler-ke | tayaḳ bolmaḳ üz-e uyur üçün ḳılġalı sansar -lı nirvan-lıġ anın tadukooş-ta … |
| Abh.Sho. 1241 | erklig-ler-i | ḳaçıġ-lar-ı (bışmış-lar) erser. | |
| Abh.Sho. 1730–1732 | … bolmaz yaŋırdı bulmış tėp 有餘师説bar adın baḫşı-lar söz-ler köz-te ulatı bėş | erklig-ler | <-niŋ> bėş ajun-lar-ta oḫşadı-sın öŋin öŋin aŋayu bulmış teg. |
| Abh.Sho. 3634–3635 | nedegin adatı bir uçluġ-ın tėptėser ḳaltı köz | erklig | öŋ adḳanġu-ta tıdılsar yapşınsar. |
| Abh.Sho. 3701 | köz | erklig-ke | körü bolur tıldaġ atlġ basud -çı. |
KB Kutadgu Bilig
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 6 | ay | erklig | uġan meŋü muŋsuz bayat / yaramaz seniŋdin aḍınḳa bu at |
| KB 1804 | iligni sebeb ḳıldı | erklig | iḍim / bu erdem biligdin turu ḳalmadım |
| KB 3358 | yaratsa yaratmasa | erklig | bayat / tapuġ atı tilde atamasa at |
| KB 3732 | karaŋḳu titigsig bu börk ew içi / yaruttı yaşıḳ birle | erklig | küçi |
| KB 4854 | apa oġlını emdi | erklig | bayat / törütti iki iş üçün birdi at |
Sek Sekiz Yükmek
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.89–90 (IIc) | başı kün | erkligi | ay erkligi yil erkligi |
| Jut.Sek.T-1.89–90 (IIc) | başı kün erkligi ay erkligi yil | erkligi | |
| Jut.Sek.T-1.90 (Ia) | yorıġlı yil erkligen yorıġlı özüt | erkligin | |
| Jut.Sek.T-1.91–92 (Ia) | ḳaşınçıġ ḳorḳınçıġ erkliglerniŋ atları bo --- kün yorıġı ay ölütçi | erklig | |
| Jut.Sek.T-1.96 (Ib) | iki ygrmi | erkligi | topraḳdaḳı ḳarı başı atlıġı yuzlügi bataġlḳdaḳı |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.1 /42 | … tı kentü kentü bir ikintişke [sıqıġlıġlar birle men] /// béş tilgini [miz] | erklig | [ ] t[ ]rup olar-nı kntü öz-[ ] adı[ ] [ ]gek : |
| Sho.Rosia 3.1.2.R /8–9 | anta yene kentünüŋ burḫan qutı üzeki ’/// qılıp köni olorup : qamaġ darni | erkligi | teŋri[si] /// turup bir kyesi yme tıdıġ ada qılmayuqın saq[ın///] / / V i … |
| Sho.Rosia 3.1.4.R /7–8 | [ol üdün] [miŋ közlüg miŋ éliglig amduq] körgeli | erklig | aryavlokidéşvr bodistv ınça tép [yarlıqadı] |
| Sho.Rosia 6.2.2.1/9–11 | 人性根 yalŋuq-lar-nıŋ töz-leri | erklig-leri | /// -in böldeçi adırtladaçı kişi-ler 無有ΟΟ yoq [edgülüg yıldızı]/// ayıġ ög … |
| Sho.Rosia 7.2 /111–133 | 若死若入滅盡正受 捨 [於壽暖 tiser yaşamaḳ isigig] alḳu | erk(l)ig-ler | buzulmaḳ 身命分離 et’öz isig öz bö[lülmek /// 滅盡定] 者 öçmek d(i)yan-daḳı-lar-nı … |
U Uigurica I-IV
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. III M. 207 a II.-59 | … ıġ-larıġ alḳu emgek--liġ toḳum-larıġ bosdaçı artadtaçı .. tamu-lı yılġı-lı | erklig | ḫan yėrtinçü-sin alḳu-nı arıtdaçı .. edgü yol-ġa udustaçı darnı bar erür |
| U II, T. III M. 207.-14–22 | ajun-lar sayu tamu-ta .. yılḳı ajun-ınta . . | erklig | ḫan-nıŋ yėrtinçü-sinte .. prit yėrtinçü--sinte .. asuri oġus-ınta .. inçe … |
| U II, T. III M. 207.-35–48 | … i üze saçsar .. olar inçip tamu-ta erser azu yılġı azun--ınta erser .. azu | erklig | ḫan--nıŋ yėrtinçü-sinte erser .. azu prit ajun-ınta erser .. azu olartın a … |
| U II, T. III M.225.-15-3 | yükünürmn ögrünç | erklig | maḫakadi-ḳa tiripur balıġ-ıġ boz--daçı-ḳa . . . sın suburḳan aras . . . . … |
| U II, T. II, Y., 48-41–42 | tamu | erkligleri | ögümin köŋülümin saçmaz-ḳan tamu-daġı ört yalın utru önmez-ken ört-lüg yėr … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.013.45–51 | … inte ġaudam oġuştın (t)özdin belgürmiş kamag şaḳi töz--lüg bodun buḳun üze | erklig | türklüg şudotan atlıg hormuzta teŋrıḳe yüleşi ėlig kan bar.. |
| Mai.Tek.048.19–22 | kop edgülerniŋ turuġı ornı bolmış kop kamag nomlar üze ıḳintisiz | erklig | türklüg kamag (t)ınlıglar üze tüz ulug yarlıḳançuçı (bi)liglig erür.. |
| Mai.Tek.068.22–30 | … irlig kızartmış ... -lerin bir ıḳinti--şke ... - / / kulġaḳra sançışu tamu | erkligleri | tegre tolı yorıp örtl--üg bu bıçġun öz konuḳın sança amarıları kızartmış t … |
| Mai.T-11.3a.17–24 | ḳayu işler kün tŋri ḳarnınta kirür tüşeser ol işler bėr uluş üze | erklig | çkrwrt ilig ḫan bolġuluḳ oġul toġurur .. ḳayu işler tülinte ay tŋri gr(a)ḫ … |
| Mai.T-11.3a.17–24 | … tŋri gr(a)ḫlar bėrle ḳarnınta kirür tüşe<se>r .. ol işliler tört uluş üz-e | erklig | çkrwrt ilig ḫan bolġu-luḳ oġul toġ[u]rur .. |
IB Irk Bitig
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlarKİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 4a–5 | ki . . . . inçe tėser tözün … tėser ėşidgeli | ėrklig | tėp tėtir |
| KİP 112–114 | birök uluġ | erklig | teŋri körkin körü ḳurtulġu tınlıġlar erser ḳuanşi im pusar ol tınlıġlarḳa … |
| KİP 112–114 | … i körkin körü ḳurtulġu tınlıġlar erser ḳuanşi im pusar ol tınlıġlarḳa uluġ | erklig | teŋri körkin körtgürür nomlayur ḳutġarur |
Huast Huastuanift
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. M. 183-1–7 | … tsuz soḳ yek] üçün .. yme [ḳorḳunçsuz köŋülümüz üçün .. ] arınıp ermegürüp | erkligin | [erksizin baçaġ] [sıd]ım(ı)z erser . yme baçaġ ol[urup edgüti] [nom]ç[a tö … |
| T. M. 183-12–14 | yme | erklig[in | erksizin arınıp ermegürüp] işke ködügke tıltanı[p yazuḳda boşunġalı] barma … |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 13 | üze : t(e)ŋri : | (e)rkl(i)g | [ ……………….t]ürn(e)n : uġ[……..... / ] (i)n [ b(e)gl](e)r(i)g : bod(u)n[(u)g] … |
Man Manichaica I-III
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 171-226–236 | … … … [ugurınta] [yme a]ltun argu [t(a)las ul]uş kaşu hanı ordo çigil k(e)nt | erkligi | ulug türkdün pr(a)sda[nk]lı çigil arslan el tirgök [alp] borguçan alp [t(a … |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 2. -24 | beg er sıḳılur iş bulmadın . | erklig | ḳan-nıŋ yrlġı arḳulayu turur ewiŋde [.] |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 253–256 | … lgi keḍ berklig ol tirip köŋli toḍmaz közi suḳ baḫıl ḳul ol malḳa malı aŋa | erklig | ol |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AO-37–40 | tüz-ün körgeli | erklig | tėp tüz-üdin kögülmiş atl(ı)ġ-ḳa tuyunmış-lar iligi ıduḳ-ḳa tüz töpüm üz-e … |
Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.5 [U 3117]-43–45 | ta[mu] | erkligleri | yekler ögümüzni köŋülümüzni saçmazḳan [tamu]daḳı ört yalın utru ünmezken ö … |
Aynı gövdeden maddeler
“erklig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).