Derlem sözlüğü · madde
iç isim
Tanım
- İç, içeri; karın, gönül: “ay iç taş biligli” ey içi dışı bilen; “taşı teg içi ol içi teg taşı” dışı gibi içi, içi gibi dışıdır; “körü barsa erdi içim taşlarım” içimi dışımı görse; “köŋlüm için örtedi” gönlümü içten yaktı; “için taşın adınçıġ bediz urturtum” içine dışına olağanüstü süsler vurdurdum; “yumşaḳ içi pür aġu” (yılanın) yumuşak, içi zehir dolu. Tanıklar: KB3DLTAH
- (Çekimli biçimlerle edat gibi) içinde, içine, içinden: “köŋül içinte oot kirdi” gönlün içine ateş girdi; “ev barḳ içinte” ev bark içinde; “anıŋ içiŋe” onun içine; “tört tuġum bėş yol içinteki tınlıglar” dört doğum, beş yoldaki canlılar; “içgerü” içeriye doğru. Tanıklar: SekMaitTTKuT
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): iç — yalın hâliyle 1.590 kez
Çekimli biçimler (22):
Bağlamlar
Bütün geçişler (196) →KB Kutadgu Bilig
54 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 11 | ay | iç | taş biligli ay ḫaḳḳu'l-yaḳin / közümde yıraḳ sen köŋülke yaḳın |
| KB 2216 | taşı körse tap tut içiŋe tanuḳ / taşı teg | içi | ol içi teg taş ol |
| KB 3124 | beg | içtin | bolur körgü taştın közi / baġırsaḳ ḳulı ol közi hem sözi |
| KB 4425 | satıġçı yoḳ erse ajun kezgüçi / ḳaçan keḍgey erdiŋ ḳara kiş | içi | |
| KB 5454 | tüşüp ḳırḍı ḳarşı | içiŋe | yorıp / oḳıdı ilig bu köründi ḳırıp |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
32 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.018.25–31 | … üzü ėştilti.. tözün maytrınıŋ toyın boltı tėp ün ėşidip tört tuġum bėş yol | içinteki | tınlıgla ralku ögirdi- / / arka / ikinti toḳuz yigirmi p(a)t(a)r -ler.. … |
| Mai.Tek.033.04–12 | … lıg--larıg emgeksiz meŋilig kılayın erdi munçulayu saḳınu yine alku sansar | içinteki | tınlıġıg yarlıg--kançuçı bi(l)iglig kolın koyumta kuça tutar-men tėp saḳın … |
| Mai.Tek.068.18–21 | … zunç (ülüş) (bir) (patar) amarıları örtlüg yalınlıg kızıl baḳırlag naralar | içinte | beklenmiş amarıları ıḳin ikin örtenür.. |
| Mai.Tek.090.28–32 | … yu burkan kutıŋa edgü kılınç kazġanur erken siz--iŋde adrılmaḳlıg isig koz | içinte | erüş üküş kata a / / ndım -niŋ ... inmedim |
| 2b-20 | ötrü altunluġ kurikar [er]d[nilig] toran | içinte | suryak-ant erdnilig örgün üze ayaġḳa tegimlig maitri [bodiswt ya]ruḳ yaltr … |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
30 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/57a1 | … r boḍunlarıda tegme yolı kim yandurulsa bulġaḳḳa sınaġḳa yandurlurlar anıŋ | içiŋe | eger sıŋardın tur[ma]salar sizdin kemişmeseler sizke ėlleşmek yıġmasalar e … |
| Ku. T. 29/35b3 | 47 eger çıḳsalar siziŋ | içiŋizde | arturmazlar sizke meger artuḳluḳ ėwitgeyler erdi sizler ara tileyürler siz … |
| Ku. T. 31/50b1–2 | 55 andın törüttimiz sizni hem anıŋ | içiŋe | ewrer-miz sizni hem andın çıḳarur-miz sizni aḍın yolı |
| Ku. T. 33/28b3 | … kim kirür yer içiŋe ol kim çıḳar andın nė kim iner kökdin nė kim aġar anıŋ | içiŋe | ol yarlıḳaġan örtgen turur |
| Ku. T. 36/4a3 | … tı olarnı bir ögür yaʿni yalġuz ançası bar kigrür kimni kim tilese rahmeti | içiŋe | küç ḳılġanlar yoḳ olarḳa hiç dost ap yariçi |
TT TT I-X
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 12.-16 | … sn saidı sėni bertgeli [.] ig toġa egirdi sėni . emgetgeli özüngin [.] ḳar | içinteig | kirdi . |
| T II Y 36.3.-57 | tegirmi tam | içinte | esrük boltıŋ . |
| T II Y 36.17.-103–104 | yėl-li suw-lı tebreyü ḳuduġ | için | bekleti . aġıp kelir soġıġ suw aḳtarılıp yanturu yorıtı . |
| T II Y 36.8.-144–147 | közüŋ içinte küg yoḳ . köŋülüŋ | içinte | ḳadġu yoḳ [.] atiŋ küŋ yatıldı . yıd yıpar teg [.] aġzanmış sawıŋ edikdi . … |
| T II D 178b. 180-71–78 | … t -ürür anın tınlıġlar öpke nızbanı ların ıya basa umadın oḳ . uzun sansar | içindeki | otça öpelür opuça kinlenür -ler teksinürler |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.7.V/1 | qıdıġsız qamaġ uluġ bodistvlar //// maitri edgü ögli köŋüller [üze tuta] | içgerü | yarlıqap /// yarlıqazunlar : |
| Sho.Rosia 3.1.1.V/6–7 | … körgeli erklig aryavlokitéşvar [bodistv] kelip bo çindan tü[rt]tmiş mandal | içinte | kirü [yarlıqaduqta bo am]duq darni nomuġ yüz sekiz qata oqıġu ol : |
| Sho.Rosia 6.3.2 /29–31 | … miş ayaġ-qa tegimlig tözün maitri bodistv-nıŋ teŋridem ıdoq iç luu -sı-nıŋ | içine | lénhu-a çeçek açıltuq-ta yaqın barıp körelim |
| Sho.Rosia 7.2 /353–354 | içtin | sıŋarḳı eŋrüg tınlġ-larıġ eŋ[irdeçi erür :: | |
| Sho.Rosia 8.3 /113 | ne üçün bo ikinti asanki | içindeki | tuş-nuŋ aḍı ötgürmek tuş tép aḍanur erki tép téser. |
Abh Abhidharma (Shogaito)
14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 203–204 | azu-ça yene | içdinki | taşdınḳı alḳu şasdr yaradtaçı-lar-nıŋ. |
| Abh.Sho. 226 | birök uḳıdġalır üçün | içdin | sıŋar köŋül-inde tuġut -mış-ın süz-lük kėrdgünç köŋül-üg tėp tėser. |
| Abh.Sho. 1251 | içdin | sıŋar-ḳı erser. | |
| Abh.Sho. 1263 | ḳayu-nuŋ adı bolur egsük | içdin | sıŋar-ḳı tıldaġ-ı tėptėser. |
| Abh.Sho. 2559–2560 | … raḳ erür tŋri burḫan yrlıḳamış nedegintėptėser bu erür alḳu burḫan-lar-nıŋ | iç | aġılıḳ-ı. |
U Uigurica I-IV
10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y.32-8–10 | barır-bız tip . . öz biligsiz bilge küçinte bu muntaġ emgek | içinte | aġtaru tongtaru tegzinür-ler |
| U II, T. II Y.18 - T. II Y.10- 17–19 | birök adın adın üge bilge atlġ yüzlüg er | içi | körkin ḳurtulġu tınlġ-lar erser ḫuanşı ım pusar ol tınlġ-lar-ḳa adın adın … |
| U II, T. III M. 207.-78–80 | azu ėdiz .. taġ-ta erser .. azu ėdiz ev-te erser .. azu stup-nuŋ | içinte | orġuluġ ol… |
| U II, T. II, Y., 48-45–46 | aviş tamu | içinteki | örtlüg yalın--lıġ yėr-ler-de aḳdınmış-ta anta miŋ ökünser tümen yrvalsar-m … |
| U II, T. II, Y., 48-64–66 | … lınç küçinte tŋridem küçleri küsün-leri parivar ḳuvraġ-ları aşılıp üstelip | içtin | sıŋar nomuġ sajınıġ .. taştın sıŋar ėlig ulusuġ küyü közedü tutmaḳ-ları bo … |
Man Manichaica I-III
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 171-174–225 | … ş kutlug yılka yme ögütmiş arkatmış ç(e)r(i)g türk uluş argu t(a)las kögüz | içinte | yme yokaru kudı ilgerü kėrü atı eştilmiş yme küsi sorulmış kutlug uluş y(a … |
| T II D 171-174–225 | … kı arıg y(a)ruk küçlüg freştilern(i)ŋ kongusı arıg turug süzök manistanlar | içinte | yme [kara b]odunı k[u]tlug ötmiş |
| T II D 173 a1-318 | t(a)kı | için | yüntüşü okışurlar |
| T II D 176-482–484 | bu m(e)niŋ yutuzum bu tėp | içgerü | kirip ölüg birle yattı |
Sek Sekiz Yükmek
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.63 (Ib) | ev barḳ | içinte | ada tuda ḳor yas ’egsümez ög ḳaŋ oġul ḳız ḳa |
| Jut.Sek.T-1.202 (Ia) | tüketi koŋül | içinte | tutar ançulayu ḳltı kegdeke bitimiş kuyun |
| Jut.Sek.T-1.272 (Ia) | kitmiş erürler kün tŋri ay tŋri iki yruḳ ordular | içinteki | |
| Jut.Sek.T-1.325 (Ib) | tört öd adrılur tört öd | içinte | yine ikirer öd adrılur |
IB Irk Bitig
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 18 | k(ė)rėkü | içi | nė t(ė)g ol? tügünüki nė t(ė)g ol? közünüki nė / t(ė)g? körüklüg ol. (ė)gn … |
| IB 29 | oyma (ė)r ogl(a)nın kisisin tutug urup(a)n oş | iç | oyg(a)lı b(a)r- / miş. oglın kisisin utuzm(a)duk, y(a)na tookuz on boş kon … |
| IB 65 | … a)ygünt(a)n m(a)nıs-t(a)nt(a)kı kiç(i)g di<n>t(a)r burua guru (ė)ş(i)d[ip] | iç(i)m(i)z | isig s(a)ŋun itaçuk üçün bitid(i)m. |
AH Atebetü’l-Hakâyık
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 213–216 | yılan teg bu ajun yılan oḳlaġu yoḳamaḳḳa yumşaḳ | içi | pür aġu yılan yumşaḳ erken yavuz fi‘l iter yıraḳ turġu yumşaḳ tip azılmaġu |
| AH 305–308 | … slıḳ ḳarımaz iḍisi ḳarıp harislıḳnı ḳoḍur haris er ḳaçan ölüp yatsa topraḳ | içiŋe | kirip |
| AH 381–384 | … boldı dostluḳ haḳiḳat ḳanı miŋer dostta biri bulunmaz köni üküşrek kişiniŋ | içi | ġadr erür köni dostuŋ erse taşı bil munı |
BK Bilge Kagan Yazıtı
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 14 | için | t(a)şin : (a)d(ı)nç(ı)g : b(e)d(i)z u[rt(u)rt](u)m | |
| BK G 13–15 | … rḳ(a)n : tunyuḳuḳ: buyla b(a)g(a) t(a)rḳ(a)n : ul(a)yu : / buyruḳ […………..] | iç | buyruḳ : s(e)b(i)g kül (e)rḳ(i)n : b(a)şl(a)yu : / ul(a)yu : buyruḳ : bunç … |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 17–24 | … ümüş erdni monçuḳ satıġsız erdniler tilegeli . . taluy ögüzke kirser taluy | içinteki | ḳara yėl kėlip kemisin toḳıp yekler ergüsi otruġlarınta ölüm yėrke tėgürse … |
| KİP 83–87 | kim ḳayu tınlıġ altmış ėki koti sanı gaŋ ögüz | içinteki | ḳum sanınça bodisvtlar atın atayu tapınu udunu ḳataġlansar ölüm küniŋe teg … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 245 | Köŋlüm | için | örtedi / Bütmiş başıġ ḳartadı / Keçmiş öḍüg irtedi / Tün kün keçip irtelür |
| DLT I, 225 | Köŋlüm aŋar ḳaynayu / | İçtin | aŋar oynayu / Keldi maŋa boynayu / Oynap meni arġarur |
Sukh Uigurische Sukhāvatīvyūha-Fragmente (Zieme)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II-14 | … ġ yrlḳadı inçe ḳaldı [. . . kön] -gülin alp er talvi ögüz : suvın [. . . ] | içiteki | satıġsız : çindamani erdini [. . . ] neçe bar suvı yme suġurġay erd[i . . … |
| T II S-70–80 | … luġ simir yaltr[ıḳ atlġ burḫan soġançıġ] ünlüg burḫan-[t]a ula[tı gaŋ ögüz | içinteki] | ḳum sança burḫan-lar yme [. . .] teg ḳutluġ tilin bo uluşuġ öger [. . .] i … |
KT Kül Tigin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT G 12 | için | : t(a)şin : (a)d(ı)nçıg: b(e)d(i)z : urturt(u)m : t(a)ş toḳıtd(ı)m : köŋ(ü … |
T Tunyukuk Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 14 | … ġ(u)z : ḳııt(a)ny : buç(e)gü : ḳ(a)- / b(ı)ş(sa)r / ḳ(a)lt(a)çı b(i)z : öz | (i)çi | t(a)ş(ı)n : tutm(i)ş t(e)g biz : yuyḳa (e)rkli: to- / p(u)lġ(a)lı uç(u)z ( … |
KP Kalyanamkara Papamkara
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KP XV-2–3 | tek taluy ögüzke kirmişig | içgerü | tapladı |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AO-45–59 | … miş burḳan baḳşı üz-e nomlatılmış . . . [so]ġançıġ körkle nom çeçeki sudur | içindeki | . . . avalokida işvari bodistv tınl(ı)ġ-lar üçün [on]tın sıŋar et’öz körki … |