Derlem sözlüğü · ters sözlük
Ters sözlük
Türkçe bir anlam yazın; o anlamı karşılayan Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesi madde başlarını bulun. Dizin, sözlük tanımlarındaki karşılıklardan kurulur (4.105 Türkçe karşılık, 2.552 tanımlı madde); sözlük ilerledikçe kendiliğinden genişler.
2 Türkçe karşılık · 25 madde
Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler
Bu maddelerde “akıl” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.
- aslur Karahanlıtek tanıklı fiil biçimi insanın bozukluğu akılla düzelir…
- asıġ isim UygurKarahanlı2. anlam: kb’de sık olarak ere akıl olursa yararı çok olur halkın yararı kendi çıkarını ister yararı ve zararı…
- azuḳ isim UygurKarahanlıazık yol azığı öteki dünya için hazırlık akıllı kişi bu yol için iyi azık hazırlar geçici dünyadan kendi azığını al bu suçu bağışlamayı sevap ve azı…
- burunduḳ isim UygurKarahanlıburunduk devenin burnuna takılan halka ya da ip akıl bir burunduktur onu tutup çekerse insan dileğine erer develeri burunduklarından zorla çektirird…
- cihan isim Karahanlıdünya âlem dünyada anlayışlı kişi bu âlemi tanıdı akıl gözüyle dünyayı aydınlattı dünya ve ahiret…
- ėlçi isim UygurKarahanlı…işlerini yürüten bilgili kişi çoğu kez hitap olarak bilgili akıllı bilge devlet adamı bey iki dünyada da iyi yer tutar bilge devlet adamı beylerin …
- ençe Uygur…i koruyan adlı öğrenimini bitirmiş varlık vardır yine kalın akıllı ise…
- er isim OrhonUygurKarahanlı…rkek adam kişi insan bilgi bilirse hastalık ondan uzaklaşır akıl bilmeyene öğüt öğretir kuş kanadıyla er atıyla yükselir bey adam atına doğru gitmiş…
- erdem isim OrhonUygurKarahanlıerdem fazilet hüner yetenek kişisel değer ona erdem bilgi akıl anlayış verdi insan bu erdemle dileğine erer erdem iste öğren kibirli olma yiğitliği …
- hava isim Karahanlıheva nefsin isteği tutku hevaya uyup gereksizi yaptım akılsız kişi hevayı arzuları kendine baş yapandır bizim canımız hevaya tutsak hevasını akla tu…
- inçip bağlaç Uygur…böyle olur diye görüp bu da böylece renk alanındaki renktir akıllı ise o hâlde bedenini daha çok korur böylece buda babamızı görürüz ancak iyi işle…
- iş isim OrhonUygurKarahanlıiş eylem uğraş bilgi edin akıl edin işini ondan sonra yap vezirin işi hep hesaplardır ah işimdir diye güvenip sır verme tt fal işin bitmez bütün işi…
- çadişkodi isim Uygur…koṭi dört köşeli önerme bir konuyu dört olasılıkla ele alan akıl yürütme hep ile açıklanır sönmeyi dört köşeli önermeyle dört ayakla ele almak gere…
- alsıḳ- fiil Karahanlıkaptırmak yitirmek baş akıl mal başını çabuk kaptırır onun sözüne aklını kaptırır alışverişte mal kaptırılmasa…
- bas- fiil OrhonUygurKarahanlı2. anlam: boyun eğdirmek yönetmek düşmanı basmak halkı yönetmek için akıl ve yürek gerekir düşman basılacaksa baskın yaparak saldırırsa dört yanı düzene koymu…
- beḍü- fiil UygurKarahanlı…k yücelmek tanrı bilgi verdi insan bugün yüceldi yürekli ve akıllı ünü büyüse büyüyüp gelişip çoğalır büyür genişlemiş büyümüş…
- bildür- fiil UygurKarahanlıbildirmek öğretmek göstermek akıl kavratır bilgi öğretir bilgi öğretir bilginin değerini bil onlara bildirdi sana ne bildirdi nereden bileceksin ger…
- işle- fiil UygurKarahanlıişlemek yapmak iş görmek çoğu kez her işi akılla yap din işi dışında hiçbir işi aceleyle yapma insan aklı işe koşup bilgiyle başlarsa yaptığı birçok…
- işlet- fiil UygurKarahanlıişletmek kullanmak harcamak akıllı kişiyi bulursan işlet göğe denk yükselir altını gümüşü kendim harcayayım tt hızlı atları dilediğince alıp kullan …
Karşılıklar, derlem bağlamlarından yazılmış tanımlardan alınır (yazar: Claude, yapay zekâ; editör denetimi sürüyor). Aynı Türkçe karşılığı paylaşan sözcüklerin anlamları çoğunlukla ayrıntıda ayrılır; madde sayfasındaki tanıkları okuyun.