Derlem sözlüğü · madde
çın sıfat
Tanım
- Gerçek, doğru; gerçek olan: “tüzülse tadu çın tiriglik bolur” (bu dört unsur) düzenlenirse gerçek hayat olur; “eger çın erse sizler” eğer doğru söyleyenlerdenseniz; “ilig aydı uḳtum bu söz barça çın” hükümdar dedi: anladım, bu sözün hepsi doğru; “kişi tip titir yorügi çın” insan denmesinin anlamı gerçektir. Tanıklar: KuTKB2
- Gerçeklik, hakikat; “çın kertü” ikilemesiyle: “abidarim şastrtaḳı çın kertü yörügler” Abhidharma şastrasındaki gerçek anlamlar; “ḳolulamışı çın kirtü ḳolulamaḳ tėtir” onun düşünmesi gerçek düşünme denir; “çının yalġanın keḍ ayıt tüp tözin” doğrusunu yalanını, kökünü esasını iyice sor; “çınınça” gerçekte, gerçeğe göre. Tanıklar: KİPAbh2ShoRKB
çının biçimi de burada.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): çın — yalın hâliyle 155 kez
Çekimli biçimler (7):
Bağlamlar
Bütün geçişler (169) →KB Kutadgu Bilig
113 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 60 | bu tört iş maŋa tört tadu teg turur / tüzülse tadu | çın | tiriglik bolur |
| KB 1863 | ḳılınç oŋ tutar hiç solı yoḳ uḳuş / bütün | çın | turur hiç alı yoḳ uḳuş |
| KB 2849 | neçe me bütün | çın | er erse köni / anıŋda bütün çın özüŋ bil munı |
| KB 3816 | yalawaçḳa mün yoḳ sözin ḳıymasa / tutuzmış sözüg | çın | tükel sözleşe |
| KB 5095 | kişi bar ḳalın bol boġuz aġruḳı / köni | çın | baġırsaḳ yok ol ay aḳı |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
28 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/27a1 | … lar mėnde burun nişanlar birle ol kim aydıŋız nelük öldürdüŋüz olarnı eger | çın | erse sizler |
| Ku. T. 32/9a3 | … usun tėp anıŋ közi ḳaḍġurmasun tėp bilsün üçün bütünlükin taŋrınıŋ vaʿdesi | çın | turur ançası bar üküşleri bilmezler |
| Ku. T. 33/66a3 | 5 ey boḍun bütünlükin taŋrınıŋ vaʿdesi | çın | ol armasun sizni bu ajun tirigliki yime armasun sizlerni iḍidin yek |
| Ku. T. 35/67a1 | 77 sergil taŋrınıŋ vaʿdesi | çın | turur ya körkitgey-miz saŋa ol kim amarını vaʿde ḳılur-miz olarḳa azu canı … |
| Ku. T. 38/33a2 | … ar kemşür sizler olar birle dostluḳnı çın-oḳ tandılar aŋar kim keldi sizke | çın | -–lıḳdın çıḳarurlar yalavaçnı hem sizni anıŋ üçün [kim] tapsa sizler taŋrıḳ … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.2.2.3/26 | çın | kétrü biz-iŋe yaraġ ermez : | |
| Sho.Rosia 6.3.2 /25 | küseyü teginürbiz bilgeli | çın | kétrü tözüg bildürteçi aqıġsız arıġ bilge biliglig ondın sıŋar qut qolu kü … |
| Sho.Rosia 7.2 /170 | inçip anıŋ [nirvan /// 此法] 法如是 bo nom-nuŋ | çını | kêrtüsi erür :: |
| Sho.Rosia 8.3 /117–119 | … tülḍek kértü töznüŋ 二 ermez töz-in yaŋırḍı tétrü çınġaru 見 -ke 見見二何故為二 iki | çın | kértü töz-lüg 見 yol. |
| Sho.Rosia 8.3 /121–122 | bo | çın | kértü töz-lüg 見 yol-ḳa tayaḳ-lıġ-ın témin ök anta basa belgü töz -lüg 見 yo … |
Abh Abhidharma (Shogaito)
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 1–3 | 阿毗達磨倶舎論賽義硫巻第一 abidarim şastr-taḳı | çın | kertü yörüg-ler-niŋ kėŋürü açdaçı tikisı baş -tınḳı又küün abidarim ḳıın-lıġ … |
| Abh.Sho. 1–3 | … ėŋürü açdaçı tikisı baş -tınḳı又küün abidarim ḳıın-lıġ koşavardi şastr-taḳı | çın | kėrtü (töz-lüg.) yörüg-ler -niŋ kėŋürü-si başdınḳı tegz-inç yme/tėr :: |
| Abh.Sho. 911–913 | … yinçge-sin : inçe ḳaltı alḳu (ḳamaġ) altun taş <-lar-ı-nıŋ ar-a-sın-ta> : | çın | altun ördülüp kizlelip turmış teg tėp. |
| Abh.Sho. 1371–1372 | çınınça | kėrdü-sinçe könisinçe oŋaru-sınça öd erig bėrip ödleteçi erigledeçi üçün a … | |
| Abh.Sho. 2136–2137 | yene ḳolulap nom-nuŋ töz-in | çınınça | kėrtü-sinçe ḳolulayu tüketdükte saŋgit ḳılıp ornadıp urdı-lar雜 蘊等pirakaran … |
AH Atebetü’l-Hakâyık
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarMait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.110.06–10 | ... ki / / | çin | buruntuḳın küçeyü soydurur erdimiz ol ayġı kılınç küçinte ulug tamularda t … |
Sek Sekiz Yükmek
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.30 (Ib) | kişi yalŋuḳta aġarı yoḳ ol kim kişi tip titir yorügi | çın |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 192 | ḳuanşi im pusar tınlıġlarıġ ḳolulamışı | çın | kirtü ḳolulamaḳ tėtir .. |
KP Kalyanamkara Papamkara
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KP XIV-3 | … neŋ toluy ögüz-ke kirip köŋül-teki küs-üşin ḳanturġalı saḳınsar bulunçusuz | çi[n | ?]temeni erdini bulsar ḳamaġ yėrtünçüdeki tınlıġ-larnıŋ küsüşin inçip tegin … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT II, 122 | Yaġmur yaġıp saçıldı / Türlüg çeçek suçuldı / Yinçü ḳapı açıldı / | Çından | yıpar yuġruşur |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AO-33–36 | … om-larıġ salmadın kkir-siz nırvan-ıġ almadın kiçin tavraḳ-ın timedin kirtü | çın | burḳan ḳutın buldurur |
Aynı gövdeden maddeler
“çın” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).