Derlem sözlüğü · madde
adın sıfat
Tanım
- Başka, diğer, öteki: “bar adın orunta sözlep” başka yerde söyleyip; “adın kişilertin tıdıġ bar” başka kişilerden engel var; “aḍın yol” başka yol. Tanıklar: AbhTT
- Başkası, özge kişi; “öz” karşıtı: “adınlarḳa asıġlıġ işig işletiŋiz” başkalarına yararlı iş yapın; “özli adınlınıŋ ḳaraŋġusın” kendisinin ve başkasının karanlığını. Tanıklar: AbhTT
- (-DAn, -nIŋdA ile) -den başka, -den gayrı: “seniŋdin aḍınḳa” senden başkasına; “munda aḍın” bundan başka; “yoḳ oŋ anda aḍın” ondan başka çare yok. Tanıklar: AbhKB2DLTAH
- “adın öŋi” ayrı, farklı: “adın öŋi öçmeklertin” başka, ayrı sönüşlerden. Tanıklar: Abh2ShoR
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): adın — yalın hâliyle 423 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- adın 258 (Abh, Mait, U, EÇS) · aḍın 164 (KB, KuT, AH, DLT) · ad’ın 1 (Abh)
- adınḳa 33 (Abh, U) · aḍınḳa 10 (KB, KuT, DLT)
- adınlarḳa 20 (Abh, U, ShoR) · aḍınlarḳa 1 (KB)
- adınlar 12 (Abh, ShoR, U) · aḍınlar 4 (AH, KuT, KB)
- adınlarıġ 4 (Abh, AO) · adınlarıg 1 (Mait)
- aḍınḳı 3 (KuT) · aḍınkı 1 (KuT)
Çekimli biçimler (26):
Bağlamlar
Bütün geçişler (554) →Abh Abhidharma (Shogaito)
283 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 24 | 問bar | adın | orun-ta söz-lep ėdiglig ėdigsiz tėp. |
| Abh.Sho. 914–915 | ulatı bar bolmış kėŋürü udpadi tıldaġ-ı (ḳaltı) | adın | orun-ta söz-lemiş teg tėtir : anın bilmiş kergek :: |
| Abh.Sho. 1536–1537 | adın-ḳa | asıġ ḳılġuluḳ al aldaġ-ḳa tükel-lig bolmaḳ erür或約四无畏azu-ça yme tört türlüg … | |
| Abh.Sho. 2827 | 答tarġarġalır üçün | adın | mün ḳadaġ-larıġ. |
| Abh.Sho. 3587–3589 | … ılmasar yme inçip bu bilip öçmek bu tıl -taġ-tın <tuġmaz> bilip öçmek neçe | adın | nom-lar-ḳa erksinm-e tıldaġ bolsar yme. |
KB Kutadgu Bilig
107 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 6 | ay erklig uġan meŋü muŋsuz bayat / yaramaz seniŋdin | aḍınḳa | bu at |
| KB 1397 | ḳanı tüş sapı boldı keçmiş künüŋ / ökünçte | aḍın | yoḳ bu ḳalmış künüŋ |
| KB 3132 | taḳı bir bar erse sini teg | aḍın | / uḍa birgey erdi kör öŋdün kiḍin |
| KB 4325 | yimekig bilirler ḳarın toḍgusı / boġuzda | aḍın | yoḳ olar ḳaḍġusı |
| KB 5592 | sewindür bularıġ açın neŋ bile / körü tur | aḍın | işke ḳatma yula |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
84 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/17b1 | … i sizdin bir güruh çın-oḳ ḳaḍġurttı olarnı özleri sėznürler taŋrıḳa sezada | aḍın | bilmezlik sėziki ayurlar: nek bar mu bizke fermandın nerse aygıl: bütünlük … |
| Ku. T. 26/94b1 | 139 anlar kim tutarlar kafirlerni dostlar müʾminlerde | aḍın | tileyürler mü olar üskinde ʿizzetni bütünlükin ʿizzet ol taŋrıḳa ḳamuġ |
| Ku. T. 30/45b2 | … r kim ortaḳ ḳattılar: eger tilese taŋrı tapınmaġay / tapmaġay erdimiz anda | aḍın | hiç nerseni biz ap yime atalarımız ap yime haram ḳıldımız nerseni. andaġuḳ … |
| Ku. T. 33/55b2 | 41 ayġaylar: arıġ sen sen biziŋ erkligimiz sen olarda | aḍın | kendü tapnur erdiler perilerni üküşleri anlarḳa kirtgünmiş tururlar |
| Ku. T. 35/65b2 | 74 taŋrıdın | aḍındın | ayġaylar: azdılar bizdin kendü ündemez erdimiz anda aşnu nerse. mundaġuḳ ḳ … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
22 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.004.31–32 | taḳı yėme (kutrul-) -ġulug tınlıglarag utġuraḳ | adın | bu burkanlarka kutġarġulug ... |
| Mai.Tek.062.34–36 | istimiz toḳıdımız toŋladımız | adın | kişi ornınta yulġaḳ iş küç işletdimiz irt birt ... |
| Mai.Tek.073.23–29 | … idiz töşekde ulatı idişin tavarın yalıŋuz erksinip meniŋ ol işletdim andın | adın | kertiler--ke yėme ök tartıp bėrür erdimiz ol tıltaġın anta ölüp ulug tamud … |
| Mai.Tek.083.11–18 | kim yėme tınlıg--(lar | adınlarıg) | bagda buḳaġuda kerikde ... - / / lir emgek tolġaḳ körkütser--(ler kim y)ėm … |
| Mai.Tek.103.37–38 | anı ėşidip santuşiti teŋriler begi | adın | bir toyın arzı teŋrıḳe inçe tėp tėyür ... |
U Uigurica I-IV
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y.18 - T. II Y.10- 17–19 | birök | adın | adın üge bilge atlġ yüzlüg er içi körkin ḳurtulġu tınlġ-lar erser ḫuanşı ı … |
| U II, T. II Y.18 - T. II Y.10- 17–19 | … r içi körkin ḳurtulġu tınlġ-lar erser ḫuanşı ım pusar ol tınlġ-lar-ḳa adın | adın | üge bilge atlġ yüzlüg er içi körkin körtkürü nomlayur ḳutġarur |
| U II, T. III M. 207.-81–93 | tŋriler ėligi-y-a toyın smnanç upasi upasanç erser .. azu olar-tın | adın | töz--ün-ler oġlı erser yme .. tözün--ler ḫız-ı erser yme .. kim-ler birök … |
| U II, T. III M. 225-10.-3 | munı munçulayu | adın--ḳa | utsuġmaġ-sız uluġ ḳatır yavlaġ uluġ küçlüg küsün-lüg .. uluġ çoġ-luġ yalın … |
| U II, T. III, M. 225.-12.-5 | … a kiken . . . [inte] ig kem sıḳıs taŋıs ada tuda . . . tolḳaḳ-lar -ınta .. | adın-lar | tı[n] . . . . alḳu türlüg suu çerik-lerde . . . . . -mis ayaġ-ḳa tekimlig … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 1.3/31–32 | sanvar töz-lüg çaḫşapt az[-u-ça yme] kentü öz-i işleşmek-tin az-u-ça yme | adın-lar-tın | teginmek-tin bo[lur : ] monuŋ uġur-ınta yumdaru söz-lemiş ol : |
| Sho.Rosia 6.2.2.3 | … 文 neçök ol eşid[ür mü] 11) üç qıdıġ balıq-taqı ıraq el-teki /// 11) [ulatı | adın] | üç qıdıġ yérdeki kişi-lerig |
| Sho.Rosia 7.2 /365 | adın-lar-ta | bolmaz[un ḳorġalı eymengeli :: an-] ın ötrü yavşuru emletmiş têp :: | |
| Sho.Rosia 8.3 /184–186 | bo oḳ 七地 taḳı {艹+廾} -larḳa nom nomlayu yarılḳadaçı yétinç ḳatın | adın-lar | tegiŋülük tüş et’öz-te turu yarlıḳamış burḫan-larḳa tuşup vyakrit alḳış al … |
| Sho.Rosia 8.3 /257–259 | 二者 | adın -lar | tegiŋülük tüş et’öz-leri üz-e 大悲心 -iŋe ıduḳ bolu yarlıḳap adın-lar-ḳa asıġ … |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 34–39 | kergek kim ol kişig ölürü usar . . azu | adın | ḳor yas ḳılu usar . . taḳı yime kim ḳayu tınlıġ beglerde aġır yazuḳluġun y … |
| KİP 136–138 | birök | adın | adın öge bilge atlıġ yüzlüg er evçi körkin körü ḳurtulġu tınlıġlar erser ḳ … |
| KİP 136–138 | birök adın | adın | öge bilge atlıġ yüzlüg er evçi körkin körü ḳurtulġu tınlıġlar erser ḳuanşi … |
| KİP 136–138 | … r evçi körkin körü ḳurtulġu tınlıġlar erser ḳuanşi im pusar ol tınlıġlarḳa | adın | adın öge bilge atlıġ yüzlüg er evçi körtgürü nomlayur ḳutġarur . . |
| KİP 136–138 | … i körkin körü ḳurtulġu tınlıġlar erser ḳuanşi im pusar ol tınlıġlarḳa adın | adın | öge bilge atlıġ yüzlüg er evçi körtgürü nomlayur ḳutġarur . . |
TT TT I-X
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36 .16. -210 | … otuz / //ke inç ḳılġıl . tebreme [.] edgü ḳılınç yaratınmaḳın egsütme [.] | adın | kişi-ler-tin tıdıġ bar [.] saḳlanġıl . yad kişi-ler-tin yaġı bar . ıçanġıl … |
| T II Y 36. 4.-217–219 | yaşuru-ḳı işi üze ḳapıġ-ıŋ üŋürser //// ur . | adın | kişi tişi üze etüzüŋ tegre körser . inç turmaḳ yawşur . |
| T III 26011.-68 | al altaġ uzanmaḳlarıġ taiḳarıp . | addın -larḳa | asıġ -lıġ işig işletiŋiz . |
| T III D 26025. 26028.-164 | adın | tümke köŋül-ler arıġ yol-lar -ta yorıp [.] amvrdşn ḳıltılar [.] anoşagan o … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 160 | Ögreyüki mundaġ oḳ / Munda | aḍın | tıldaġ oḳ / Atsa ajun uġrap oḳ / Taġlar başı kertilür |
| DLT I, 45 | Körklüg tonuġ özüŋ-ke tatlıġ aşıġ | aḍınḳa | / Tutġıl ḳonuḳ aġırlıḳ yadsun çawıŋ boḍunḳa |
| DLT III, 221 | Birmiş seniŋ (turur) bil yalŋuḳ tapar ḳarınḳa / Ḳalmış tawar | adınnıŋ | kirse ḳara orunḳa |
| DLT I, 508 | … p küwezlik ḳılnıp yana ḳuturma / DLT III, 11 Ḳoldaş bile yaraşġıl ḳarşıp | adın | üdürme / Bek tut yawaş taḳaġu süwlin yazın ederme |
AH Atebetü’l-Hakâyık
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 113–116 | … şni ökünmez kiḍin ḳamuġ türlüg işte biligsiz oŋı ökünç ol aŋar yoḳ oŋ anda | aḍın | |
| AH 197–200 | bu kün bar yarın yoḳ bu dünya neŋi meniŋ timişiŋ neŋ | aḍınlar | oŋı ḳamuġ tolġan irlür tükel eksiyür ḳamuġ abadannıŋ ḫarab ol soŋı |
| AH 273–276 | ḳamuġ ḳazġanıġlı ajun malını yiyümedi bardı körüŋ halini tişisi ḳalıp bir | aḍın | er bile ol anda yatıpan birür sanını |
| AH 465–468 | … im kitabnı mėva‘iz mėsėl oḳısa tatır til yimiş teg ‘asėl kim erse bu sözke | aḍınlar | sözin teŋ ese teŋgedi dürüstḳa bėdėl |
Man Manichaica I-III
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 173b2-414–417 | … ug t(a)plaglı kişiler yme özüt anh(a)rw(a)z(a)ngaru agmak t(e)g(i)lmek yme | ad(ı)n | özke t(e)gşil-meki agmakı [en]meki bir teg ermez |
| T II D 173a2-424 | ad(ı)n | töz bizni ara yok | |
| T II D 176-523 | taplasar bu kız | ad[ın] | kişike y(a)raguluk ermez |
Tes Tes Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Tes Doğu 2 | ….(e)rm(i)ş : ḳ(a)ġ(a)n .... (ė)ki (e)rm(i)ş : (a)nta | ad(ı)n | : ödk(ü)nç : k(a)ġ(a)n (e)rm(i)ş |
Sek Sekiz Yükmek
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.220 (IIc) | tuġar ölür taluy ögüzte emgek emgenür burḫanlarnıŋ nomın | adın | yme eşidmez |
KP Kalyanamkara Papamkara
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KP VII-2–3 | küniŋe ḳolġuçı-lar üzülmedi taḳı | adın | aġlıḳ ḳoltı yeme bėr-di |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AO-18–19 | arıġ şuntsi munçuḳ-luġ | adın-larıġ | içkerür |
Sukh Uigurische Sukhāvatīvyūha-Fragmente (Zieme)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II S-65–69 | … nçü yėr suvuġ buz:ġuçı uluġ suv [. . . ] ol üç miŋ uluġ miŋ yėr [-tinçüde] | adın | ed közünmez ançulayu yme [yėr] suvda amita burḫan yaruḳı alḳu [. . .]ıġ kö … |
Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.2 [U 3114]-8 | adın | tınl(ı)ġ oġlanın örletmegü--müz emgetmegümüz k(e)rgek erti : |
Aynı gövdeden maddeler
“adın” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).