Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “huy” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• almır isim Uygur…lmazsa istek olmaz istek olmazsa tutunma olmaz öfke ve hırs huyu…
• arıġsız sıfat UygurKarahanlıkirli pis murdar bu huy kirlidir kan irin pislik pislik yiyenler…
• aslı isim Karahanlıasıl köken soy iyi huyun aslı iyi soydur bu beyliğe önce kök ve soy gerekir insanın soyunu bilmenin yolunu açmış ey soyu temiz…
• ata isim OrhonUygurKarahanlıata baba anası babası ana baba ve yakınlar oğul doğarsa huyu babasına çeker ey babam batra kızın babası beye…
• ‘aybsuz sıfat Karahanlıkusursuz ayıpsız tanrı ve iyi huy için benzeri olmayan kusursuz yüce pak tanrı yaratılıştaki en iyi en kusursuz huy…
• açsıḳ isim OrhonUygur2. anlam: açgözlülük açgözlü onların bir kısmı açgözlü huylu hileci gönüllü idiler…
• baltu isim UygurKarahanlı…zd ateş tanrısını balta gibi kullanıp şeytanın başını kesti huyunu işini kendine balta zarar gördü…
• basınçaḳ sıfat Karahanlızalim zorba bu kötü huylu zorba yüzünden iyiyi zorbaya ya da kötü huyluya bakmaz olur ikincisi halkın başına geçen zalim kişi…
• buġraġu sıfat Karahanlıazgın kızgın buğra gibi yiyip doyunca huyu azgınlaşır nefis doyup kanarsa azgınlaşır ey kötüye karşı yürekli azgın…
• buşı isim UygurKarahanlı2. anlam: … öfke öfkeli insan öfkelenirse bilgisizleşir aceleci öfkeli huylu…
• bütünlük isim Karahanlıdürüstlük bağlılık güvenilirlik doğru ol dürüstlükle davran huyu dürüstlükle birleşti böyle kişiden bağlılık gelir…
• bıwalıḳ isim Karahanlı…lık alçaklık alçaklık bayağılık boşboğazlık hepsi kötülerin huyudur…
• cefalıġ sıfat Karahanlı…lim cefakâr dünyadan gönlümü kaldırdım temiz olmayan cefalı huylu günahkâr kusurlu kulunum…
• cefaçı sıfat Karahanlı…çoğunlukla dünya için bu dünya sana benden de cefakârdır ey huyu yumuşak olan bu dünya cefacıdır işi temiz olmayan cefacı olur…
• eḍgü sıfat OrhonUygurKarahanlı… gün ister uğurlu günde uğurlu vakitte güzel kokulu kuzişay huyların iyisi alçakgönüllülüktür…
• enürmez Karahanlıanlamı kesinleşmeyen fiil biçimi kb iyi huy ak sütle girerse ölüm yakalamadıkça gidiş davranış değişmez…
• erklig sıfat OrhonUygurKarahanlı3. anlam: …uyu yetisi yeti yirmi iki yeti bütün canlıların yetilerinin huylarının bütün duyularını toplayıp…
• et isim OrhonUygurKarahanlıet insanların huyu gerçekten etini yiyecek seni çekiştirecek denizden taze et yiyesiniz diye etini kanını satar et yiyen kan içen güç kuvvet et kan …
• etmek isim Karahanlı…başıdır ün ve ad dilerse tuz ekmek yedirsin tuzu ekmeği bol huyu ne yumuşak tuz ekmek hakkı tuz ekmeği bol tut insanlara yedir…
• eŋ isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: en üstünlük bildirir ilk önce en önce ilk olarak aklın ilk huyu kolaylıktır ilk önce tadık çor’un boz atına binip saldırdı en önce on kat göğü yaptı…
• fi‘l isim Karahanlıfiil iş davranış yılan yumuşakken kötü iş yapar huyu ve davranışı tam olanı araştır iyi davranışla gönüller alarak yaşa…
• harislıḳ isim Karahanlıhırs açgözlülük aşırı istek hırs da insan için kötü huydur hırsın sonu gam pişmanlık hasrettir hırs hastalığının ilacını kim bilir ne kadar hırslans…
• ḫayl isim Karahanlı…onlardan on iki kabile başı çıkardık bölük başına bu birkaç huy gerekir…
• irsel sıfat Karahanlı…ararsız vefasız kb’de talih ve dünya için bu dönek kararsız huylu kocakarı dünya talih ne dönektir çabuk usanırsa kaçar kararsız dünyanın dönek kut…
• iwek sıfat Karahanlıaceleci huyu aceleci gözü utanmaz ise huyu aceleci işi öfkeli kişi insan aceleyle yapılan işte fayda bulamaz işinde sözünde aceleci olma…
• iweklik isim Karahanlı…lecilik insana kötüdür bayağılık acelecilik hafiflik avamın huyudur…
• çoġ isim UygurKarahanlı2. anlam: …e bunca gürültü çığlık bağırış neden yiğit düşmanda yumuşak huylu kişi öfke anında belli olur kötüyü savaş kargaşasında ya da çukurda kullanmak ger…
• bar- fiil OrhonUygurKarahanlı2. anlam: … bir şey gitmek yok olmak babam kağan uçup gitmiş ölmüş iyi huy nereye gitti ardından ben de gideyim ne kadar kaldığını ve ne zaman göçtüğünü…
• bayu- fiil Karahanlı… hizmetkâr zenginleşirse bey adı alır kötüler zenginleşirse huyu bozar zenginleştim’ derse halk zenginleşsin ülkem düzene girsin erler ganimetle ze…
• eḍer- fiil Karahanlıardına düşmek izlemek kovalamak bu dünyanın huyu budur ardına düşersen kaçar ne kadar kovalarsan o kadar kaçar bilgili bilginin peşine düşendir gece…
• erejlen- fiil Karahanlı…ı kendini dinlendirdi hükümdar rahat etsin kutla yaşasın ey huyu yumuşak öylece rahat et…
• il- fiil UygurKarahanlı…rşıtı doğan ölür yükselen iner ne yükselirse inmesi gerekir huyum kimi zaman düştü kimi zaman yükseldi hizmeti yaramazsa günden güne düşer yükseltt…