İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

aya- fiil

Tanım

  1. Saymak, saygı göstermek, ağırlamak; çoğunlukla “aġırla-” ile ikileme: “ayayu aġırlayu yükünür men” saygıyla, hürmetle eğilirim; “ayayu aġırlayu tutmış kergek” saygı ve hürmetle tutmalı; “burḫanag ayap aġırlap” Buda’yı sayıp ağırlayarak; “burkanag ayaġalı aġırlaġalı kelirler” Buda’yı saygıyla ağırlamaya gelirler; “bramanlarıġ ayayur aġırlayurlar” brahmanları sayar, ağırlarlar; “aġar ayamaḳın” büyük bir saygıyla; “ayamaḳ aġırlamaḳ” saygı ve hürmet; “edremlig kişilerig ayaġıl” erdemli kişilere saygı göster; “yėrtinçülügler üze ayaḳalı tekimlig bolur” dünyalılarca saygı görmeye layık olur; “yirig orunuġ ayamış aġırlamış kergek” o yeri sayıp ağırlamalı. Tanıklar: KİPMait4UTT
  2. (KB) Esirgemek: “ayama oġul ḳızḳa berge” oğula kıza sopayı esirgeme. Tanıklar: KB

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

ShoR 7.2 “ayımışımın” (parçalı bağlam, Çince 放捨 ‘bırakıp vazgeçme’ yanında) bu fiile bağlandı; okunuş kesin değil.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): aya- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Çekimli biçimler (15):

ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)

4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Sho.Rosia 2.2.10.V/4 bo uluġ quvraġ bükünte ınaru çaḫşaptıġ arıġın süz -ökin ayayu küzedip : kirsiz tapçasız köŋülin uzatı tözün yavaş ayançaŋ töröte bışrunu …
Sho.Rosia 6.2.2.3 … e[yüki] /// 1) /// [無事] ΟΟ yoq erser antaġ sav 2) uqmayuqı 彼行不善 /// 2) /// [a]yap aġır-lap negülük ol 父 3) 專正 atası bir uçluġ k[ön]i erip /// 3) /// [er]ser …
Sho.Rosia 7.2 /251–254 伺便 körür erti oḳ-uġ yıḳ-ıġ 喜所我問 [/// meniŋ] ayımışımın 放捨 sımtap ḳotayın 如餘天神 ḳ(a)lti a[eŋri /// teg ///] 車謍 ḳaŋlı-lıġ ḳutu-ların …
Sho.Rosia 7.2 /272 arıġ çḫşput-ıġ ayayu aġırlayu tutdaçı-larıġ ::

Aynı gövdeden maddeler

“aya” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).