Mait sözlüğü · madde
aya- fiil
Tanım
- Saymak, saygı göstermek, ağırlamak; çoğunlukla “aġırla-” ile ikileme: “ayayu aġırlayu yükünür men” saygıyla, hürmetle eğilirim; “ayayu aġırlayu tutmış kergek” saygı ve hürmetle tutmalı; “burḫanag ayap aġırlap” Buda’yı sayıp ağırlayarak; “burkanag ayaġalı aġırlaġalı kelirler” Buda’yı saygıyla ağırlamaya gelirler; “bramanlarıġ ayayur aġırlayurlar” brahmanları sayar, ağırlarlar; “aġar ayamaḳın” büyük bir saygıyla; “ayamaḳ aġırlamaḳ” saygı ve hürmet; “edremlig kişilerig ayaġıl” erdemli kişilere saygı göster; “yėrtinçülügler üze ayaḳalı tekimlig bolur” dünyalılarca saygı görmeye layık olur; “yirig orunuġ ayamış aġırlamış kergek” o yeri sayıp ağırlamalı. Tanıklar: KİPMait4UTT
- (KB) Esirgemek: “ayama oġul ḳızḳa berge” oğula kıza sopayı esirgeme. Tanıklar: KB
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
ShoR 7.2 “ayımışımın” (parçalı bağlam, Çince 放捨 ‘bırakıp vazgeçme’ yanında) bu fiile bağlandı; okunuş kesin değil.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aya- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (15):
Bağlamlar
Bütün geçişler (22) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
22 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00256 | … (bo)z bay tirek yidleg birle (ė)lgimizni kavşurup töpümin (yėr)ke tegürüp | ayayu | aġırlayu (yinçürü) (y)ükünür-mėn taḳı yėme yüz kalp üç asanki üdte berü pa … |
| Mai.Tek.003.52–55 | … şuri ġotıḳi matraçiti aşvaġo--(şata) ulatı bodis(a)v(a)t baḳşılar (kut)ıŋa | ayayu | aġırlayu yinçürü yükünür-men.. |
| Mai.Tek.005.57–61 | … sı boz bay tirek yidleg birle töpümüzni yėrke tegürüp kop ajuntaḳı et-özin | ayayu | aġırlayu yinçürü yükünü teginür-biz |
| Mai.Tek.019.14–25 | … ar) (boltı)lar.. anta ötrü (bu) (ı)ḳi urı şortapan kutın bulup ul(ug) aġar | ayamaḳın | teŋri teŋrisi burk(an-) -tın boşug yarlıḳap kerti igil et-öz--in baḳşısı b … |
| Mai.Tek.022.01–03 | ? 133 290 376 ... kamag bursoŋ ... buşı bėrzün mėni yėme | ayamış | bolġay.. |
| Mai.Tek.040.01–04 | … un ır üni ėşitilür kök kalıḳdın hua çeçek yaġar teŋriler lular eren işiler | ayap | |
| Mai.Tek.040.05–07 | aġırlap kitumati kentke kir / / - ... üküş yıl ay erdnilig / / / -.. | ayamaḳ | aġırlamaḳ ünint(e) |
| Mai.Tek.052.36–40 | … sekiz (t)ümen tört mıŋ bayaġutlar birle üç ay küni teŋri teŋrisi burkanag | ayap | aġırlayıp toyın bolup arhant kutın bulurlar.. |
| Mai.Tek.054.01–04 | … ... köŋülin v(i)rhar i(tser) burkan körkin boduġın bezep kim--bag yapşurup | ayasar | aġırlasar |
| Mai.Tek.089.31–33 | y(ėti otuzu)nç ıḳi p(a)t(a)r ulug ayıg | ayamaḳın | tükel bilge maytrı burkan adaḳınta yinçürü yükünüp inçe tėp ötüg ötünür |
| Mai.Tek.090.01–03 | brhmavati katun birle kavışıp tükel bilge maytrı burkanag | ayaġalı | aġırlaġalı kelirler ... |
| Mai.Tek.104.01–18 | … si burkan--nıŋ tıltaġın edgüsin asag tusulug çoġın yalının öp saḳınıp aġar | ayamaḳ | köŋülin ... ne ... ... - / ş edgü ... ... kayu kişi so / - ... ... v(i)rha … |
| 4a-25–27 | … ü]ze . . . . . . ilig ḫan sekiz tümen [tört mıŋ] . . . turḳaru bramanlarıġ | ayayur | aġarlayurlar . . . |
| 5a-15–17 | ol sawaġ işidip uluġ küçlüg tŋriler ayaların ḳawşurup aġar | ayam[aḳın] | maitri bodiswtḳa inçe tėp tėyürler . . |
| Mai.T-11.3b.12–15 | … ekiz tümen tört mıŋ bramanlar bėrle burḫan-ḳa aymanmaḳın brḫmaḳatı ḳatunuġ | ayayur | aġarlayurlar .. |
| Mai.T-11.3b.25–29 | neçe yme uluġ küçlüg tŋriler tört-din yıŋaḳ | ayayu | aġarlayu yükünser-ler .. sizler yme barıp kntü kntü ḳuwraġ-ıŋızlar bėrle t … |
| Mai.T-11.8b.21 | … i bodiswt yme ol ḳutluġ orunta toġa yrlıḳar (.) bilge kişi ol yirig orunuġ | ayamış | aġırlamış krgek .. anta ötrü tŋriler iligi ḫormuzta [bėr ygrminç ülüş toḳu … |
| Mai.T-11.11b.08–12 | … n]taġ sawlar sözlep üs- tün kök-teki altın yaġıztaḳı tŋri yalŋuḳ uluġ aġar | ay-amaḳın | maitri bodiswtḳa yükü-nürler .. |
| Mai.T-11.12a.17–23 | ötrü üç ḳırḳ tŋri yiri üze erklig ḫormuzta tŋri uluġ aġar | ayamaḳın | ayaġ-ḳa tegimlig bodiswtaġ kaş atlaġ tonta yörgep yirdin öri kötü-rüp wişw … |
| verso: 12b | … (ı)lıḳlar blgülüg bolurlar .. anta ötrü b[i]şinç kün bodiswt- aġ uluġ aġar | ayamaḳın | kitumati balı-ḳḳa kigür- ürler (.) enı-ı körüp kök ḳalıḳda sumati etlaġ şm … |
| Mai.T-11.16a.04–10 | olardın bu ujakaġ bitiyü ögrentim anı işidip brḫmayu purohit uluġ aġar | ayamaḳın | ornınta yoḳaru turup sekiz tümen tört mıŋ titsiların alḳunı yıġıp tirip ay … |
| Mai.T-11.16b.18–27 | … ḳut buyan ḳazġanġu-u ödte bilge kişiler otġuratı edgü-lük yalŋuḳlarḳa aġar | ayamaḳın | yaḳın barırlar .. ayıturlar isteyür-ler .. negü ḳılsar edgü bolur .. ne ḳı … |
Aynı gövdeden maddeler
“aya” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).