Derlem sözlüğü · madde
beg isim
Tanım
- Bey, soylu, yönetici: “türük begler bodun, bunı eşidiŋ” Türk beyleri, halkı, bunu işitin; “begli bodunlıġ yoŋaşurtuḳin üçün” beylerle halkı birbirine düşürdüğün için; “yir basruḳı taġ, boḍun basruḳı beg” yerin ağırlığı dağ, halkın ağırlığı beydir; “begler begin azıttı” beylerin beyini yanılttı; “tanġut begin yaġıladı” Tangut beyiyle savaştı. Tanıklar: KT2BK2DLT3
- Hükümdar, efendi: “bezendim begim boldı ḫaḳan uluġ” yüce hakan beyim oldu, onurlandım; “özüŋ eḍgü ḳolma, begiŋ eḍgü ḳol” kendi iyiliğini değil, beyinin iyiliğini dile. Tanıklar: KB2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): beg — yalın hâliyle 252 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- beg 249 (KB, Mait, TT, EÇS) · bėg 2 (IB) · beġ 1 (KB)
Çekimli biçimler (38):
begler 198
begi 91
begke 45
begleri 25
begiŋe 16
begin 13
begim 12
beglerke 10
begig 6
begde 4
begdin 3
begiŋke 3
beglerde 3
beglerig 3
begini 2
begimiz 2
beginde 2
begiŋni 2
begiŋ 2
beginiŋ 2
beglerim 2
beglergü 2
begni 2
beglerin 2
beglerinde 2
begli 2
bege 1
beginge 1
beglerigde 1
beglari 1
beglerimiz 1
beglerimizke 1
begniŋ 1
begtin 1
beġım 1
beġıŋ 1
begnig 1
bėgiŋėrü 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (712) →KB Kutadgu Bilig
569 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 85 | bezendim | begim | boldı ḫaḳan uluġ / ötündüm munu ḳolsa canım yuluġ |
| KB 1921 | XXVIII. BEGLİKKE SEZA BOLĠU TEG | BEG | NEGÜ TEG KEREKİN AYUR / / ilig aydı emdi ayıtġu sözüm / bu erdi munu emdi … |
| KB 2246 | begi | eḍgü bolsa anıŋ işçisi / bolur ḳılḳı eḍgü tegürmez yası | |
| KB 2967 | aya | beg | boluġlı boḍunḳa uluġ / beḍüt eḍgü tutġıl tapuġçı kuluġ |
| KB 4109 | özüŋni arıġ tut ḳamuġdın sıŋar / arıġ ol bu | begler | arıġ neŋ sewer |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
34 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.004.59 | … = 93 182 224⟧ körklüg altı kızlarag ... kişilenti erti.. viru(t)aḳ ili(g) | beg | basa basa şaḳilarag utmaḳ adaḳ asra kılmaḳ sav(lar)ag sözle--mişiŋe altı k … |
| Mai.Tek.026.01–06 | … . berkte / / ... ... / ke keli yarl(ıḳadı) ... ... ėlig kan s / ... ... -p | begler | birle ... küvezlengülüg beg işi ... |
| Mai.Tek.060.03–07 | ... ėlig | beg | ... türk körgülüg tag seŋirin yimirgeli üçün ulug toyın et-özin belgürtüp … |
| Mai.Tek.108.04–07 | kim (kayu) | beg | işi buyruḳlar atlag--(lar) ... köŋülleri köni bil / - ... ... kop aġır ... … |
| 4a-18–21 | … kinti braman oġuşı . . ḳ[açan] . . . -da begler oġuşı aġarlġ erser ol ödün | beg[ler | oġusın]ta tözinte tuġarlar . . |
BK Bilge Kagan Yazıtı
25 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 8 | türük : | b(e)gl(e)r | : bod(u)n : bunı : (e)şid(i)ŋ: |
| BK K 14 | … ür ⟨…⟩ / ḳ(a)zg(a)n(ı)p: y(a)ŋ [ ]i : bu [ ]a / : bu ḳ(a)g(a)n(ı)ŋda : bu | b(e)gl(e)r(i)g[de | bu y(ė)r(i)ŋde su]b(u)ŋd[a (a)dr(ı)lm(a)s(a)r] : türük [bod(u)n] [ ] : (e) … |
| BK D 7 | … (ü)n (a)rm(a)kçı]sin : / üç(ü)n : in(i)li [(e)çili: kikşürt(ü)kin : üçün : | b(e)gli | : bod(u)nlıġ yoŋ(a)şurtuḳin : üç(ü)n : türük : bod(u)n : ėl(le)dük : ėlin : … |
| BK D 18 | türük : oġ(u)z : | b(e)gl(e)ri | : bo]d(u)n : (e)ş(i)d: |
| BK G 13–15 | … çor : b(a)şl(a)yu : ul(a)yu : ş(a)d(a)pıt : b(e)gl(e)r : öŋre : töl(i)s : | b(e)gl(e)r | : (a)pa t(a)rk[(a)n] b(a)şl(a)yu : ul(a)yu : ş(a)d(a)pıt : b(e)gl(e)r : bu … |
KT Kül Tigin Yazıtı
18 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT G 2 | … ogl(a)n(ı)m : bir(i)ki: ug(u)ş(u)m : bod(u)n(u)m : bir(i)ye : ş(a)d(a)pıt | b(e)gl(e)r | : yır(ı)ya : t(a)rk(a)t : buyruk : b(e)gl(e)r : ot(u)z [……………………………..] tok … |
| KT G 10 | türük : | b(e)gl(e)r | : bod(u)n : bunı (e)şid(i)ŋ : |
| KT D 6 | b(e)gl(e)ri | : bod(u)nı : tüzs(ü)z üç(ü)n : t(a)bġ(a)ç : bod(u)n : t(e)bl(i)gin : kürl( … | |
| KT D 8–9 | t(a)bġ(a)çġı : | b(e)gl(e)r | : t(a)bġ(a)ç : ātin : tut(u)p(a)n : t(a)bġ(a)ç : ḳ(a)ġ(a)nḳa : körm(i)ş : … |
| KT D 33 | … bin(i)p : t(e)gdi : ol / (a)t (a)nta : ölti : üç(ü)nç : y(ė)g(e)n sil(i)g | b(e)ġ(ı)ŋ | : k(e)d(i)ml(i)g : / tor(u)g (a)t :bin(i)p : t(e)gdi : ol (a)t (a)nta : öl … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 466 | Yir basruḳı taġ, boḍun basruḳı | beg | |
| DLT II, 234 | Öḍlek yaraġ küzetti / Oġrı tuzaḳ uzattı / Begler | begin | azıttı / ḳaçsa ḳalı ḳurtulur |
| DLT I. 102 | öḍlek ḳamuġ köfredi / Erdem arıġ sewredi / Yunçıġ yawuz towradı / Erdem | begi | çertilür |
| DLT 325 | Ḳatun Sini çoġıladı / Tanġut | begin | yaġıladı / Ḳanı aḳıp jaġıladı / Boyun suwın ḳızıl saġdı |
| DLT I, 64 | Uluġ-luḳuġ bulsa sen eḍgü ḳılın / Bolġıl kişi | begler | ḳatınyah.şı ulan |
U Uigurica I-IV
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y.18 - T. II Y.10- 22 | … -lar maḫaruklar kişili kişi ermez-li körkin ḳurtulġu ḳunçui bolup yangalar | beginge | ḳıın ḳızḳut tegüreyin |
| U II, T. II Y. 52,1-4–5 | birök ma . . . . yėrtinçüdeki | beglerke | krgek . . . . . . . . . . . . . . . . . lar barça baru kelzünler |
| U II, T. II Y. 52,1-22–23 | ötrü anta üç ai ertmekin--ge çambudivip-daḳı | begler | ḳalısız vaid . . . . ulus . . . . ketliler |
| U II, T. III M. 225.-24-5 | … tŋri-ke yükünürmn ḫurmuzta tŋri-ke .. yükünürmn edgülüg uma ḫat . . . [un] | begi | makisvari birle bėrgerü-ke T. III M.225. . . . . . . . . . . . . . . . v … |
| U II, T. II, Y., 48-68–71 | … n edgü ḳılınçıġ avırar-mn ertmiş aradın ajun-ḳa barmış ḳonım du vapsi sali | beg | ḳutıŋa ėl oŋurt ḳarçuḳı-ġa ḫutluġ üzük-ke atam bai epe çaŋşi-ḳa anam köset … |
TT TT I-X
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 2. -24 | beg | er sıḳılur iş bulmadın . erklig ḳan-nıŋ yrlġı arḳulayu turur ewiŋde [.] | |
| T II Y 36.13. -35–38 | ötüg saw-ḳa yorıma [.] ögüz ertgeli oġratıŋ [.] işiŋ bütmez . | beg | bolġalı ḳılıntıŋ [.] yrlıġıŋ yorımaz . ḳılmış işiŋ yaġı-lıġ [.] söz -lemiş … |
| T II Y 36.14-89–92 | saŋa törü-lüg törü tegdi [.] sėni ḳamaġ-un taplatı | beg | ḳılġa/i [.] yaġız yėrde tiki önti . tunçu-daḳı ḳ //////// ḳutrultı . tŋri- … |
| T II Y 36. 6.-129–131 | beg | tmġası elgiŋde [.] ornaġ -lıġ orun anıŋ-ta [.] yėr-ke tŋri-ke sewinç tut . … | |
| T II Y 36.11-167–170 | bosuç ḳadġu ig aġrıġ-lar ornaġ tutḳlır [.] | beg-tin | işi-tin körser sn saw-ḳa kirkelir sn [.] ėl-tin ḳantın körser sn alḳamaḳ - … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 4.2.2/5–7 | üçünç énç qut qolu küsüş öritü teginür mn él uluş égesi éligleri | begleri | miŋ tümen yaşazunlar : |
| Sho.Rosia 5.3.2a.R/1 | … ]lıq semeklikig anı körüp ol [er]niŋ montaġ saqınçı bolsar kim inçip [élig | begke] | men barıp monı élig [begke] eşidtüreyin tép : ötrü ol [er élig] begke barı … |
| Sho.Rosia 5.3.2a.R/1 | … l [er]niŋ montaġ saqınçı bolsar kim inçip [élig begke] men barıp monı élig | [begke] | eşidtüreyin tép : ötrü ol [er élig] begke barıp eşidtürser ötrü ol er élig … |
| Sho.Rosia 5.3.2a.R/1 | … lig begke] men barıp monı élig [begke] eşidtüreyin tép : ötrü ol [er élig] | begke | barıp eşidtürser ötrü ol er élig begke barıp eşidtürser kim inçip élig beg … |
| Sho.Rosia 5.3.2a.R/1 | … eşidtüreyin tép : ötrü ol [er élig] begke barıp eşidtürser ötrü ol er élig | begke | barıp eşidtürser kim inçip élig beg inçe bilzün |
Man Manichaica I-III
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 171-174–225 | … ruk kün t(e)ŋriçe törtünç bilge biligin ançulayu k(a)ltı ölügüg tiriglügli | beg | ay t(e)ŋriçe yme bėşinç körk meŋiz tegşürmekin ançulayu k(a)ltı ulug elig … |
| T II D 171-226–236 | … ürkdün pr(a)sda[nk]lı çigil arslan el tirgök [alp] borguçan alp [t(a)r]kan | beg | elantük erksintük u[gurın]ta yme amtı bolzun |
| T II D 173a2-456 | … unç lagzın yılka ötükenteki nom ulugı tükel erdemlig y(a)rlagkançuçı bilge | b(e)g | t(e)ŋri m(a)r mew mani m(a)histaka ay(a)gın bu eki ⟦TM 159 (Vorderseite) : … |
| T II D 172a-542 | t(e)ŋrim siz yarl(ı)kasar | begi | boluŋ |
Sek Sekiz Yükmek
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.9 (IIc) | ------ emgek [ ]ler uluş --- balıḳ sayu kim | begleri | |
| Jut.Sek.T-1.18 (Ib) | ilke ḫanḳa | begke | işike irinür öpkileyür ḳut birmez igidmez |
| Jut.Sek.T-1.107 (Ia) | ḳız yme ögiŋe ḳaŋıŋa tapġsaḳ bolur ḳa ḳadaş | beg | |
| Jut.Sek.T-1.313 (Ia) | uġrınta edgülügün ögrünçülügün | beg | yutuz bolup bayın barmlġın |
T Tunyukuk Yazıtı
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 32 | … a)zıda : on tüm(e)n : sü t(ė)- / r(i)lti: tir: ol s(a)b(ı)ġ (ė)ş(i)d(i)p : | b(e)gl(e)r | : ḳoop[(ı)n] / y(a)n(a)l(ı)m : |
| T 32 | … n : bod(u)nin s(a)yu : / ı(d)t(ı)m(ı)z : ol s(a)b(ı)ġ (ė)ş(i)d(i)p : on oḳ | b(e)gl(e)ri | : bod(u)ni: ḳoop / k(e)lti : yükünti : k(e)l(ı)ġme : b(e)gl(e)rin : bod(u)n … |
| T 32 | … )p : on oḳ b(e)gl(e)ri: bod(u)ni: ḳoop / k(e)lti : yükünti : k(e)l(ı)ġme : | b(e)gl(e)rin | : bod(u)nin : it(i)p : yıġ(ı)p / (a)zça : bod(u)n : t(e)zm(i)ş (e)rti: on … |
ŞU Şine Usu Yazıtı
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| ŞU D 10 | yaratıtdım toḳuz oġuz (...) n | beglari | kelti o/u (...) o/uḳ/ḳo/u yėme yaramatm yaġıd[u bėr]miş ürüŋ begig ḳara bu … |
| ŞU D 10 | … ..) n beglari kelti o/u (...) o/uḳ/ḳo/u yėme yaramatm yaġıd[u bėr]miş ürüŋ | begig | ḳara buluḳıg anı olurmış ḳırḳız tapa er ıdmiş siz taşıḳıŋ çikig taşġarıŋ t … |
| ŞU G 14 | … barça …lü kep teze b / G16: .... s.... [ḳara yotu]lḳan -z yügürügme. gr .. | begnig | ban .... r1g1m ... t1g .. -nçig ban itdim bunça bitigig ... bitig [biti]di … |
IB Irk Bitig
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlarO Ongin Yazıtı
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarKİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarKÇ Küli Çor Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KÇ 3 | [ḳap]ġan ḳaġan ėlinte ḳarıp edgü | begi | körti. Uluġ Küli Çor sekiz on yaşap yoḳ bol[tı] |
Tes Tes Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Tes Güney 1 | ……………ġ……….: köl : | b(e)g | : b..r |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 33/24b1–2 | 67 aydılar: ey iḍimiz biz boyun sudımız uluġlarımızḳa | beglerimizke | ḳışurdılar bizni yoldın |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 69–70 | dad ispėhsalar | beg | üçün bu kitip çıḳardım ajunda atı ḳalsu tip |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AO-45–59 | … v-ıġ birök adasar öŋi ödrülür-ler ada-tın tėp ėşidmiş üçün uġrayu soḳ-a öz | begim | yol temür yiuçiŋ uluġ iş-ke ḳaraçaŋ sıŋar yumşatdı erti |
Aynı gövdeden maddeler
“beg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).