İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı Türkçesi · 7.–14. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

yer

532 geçiş 55 biçim 22 eser KuTMaitKTShoRUBKManTT Anlam haritasında göster

Tanım

Bu maddenin tanımı henüz yazılmadı. Aşağıdaki bağlamlar sözcüğün derlemdeki kullanımını gösterir.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): yer — yalın hâliyle 217 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • yer 108 (KuT, KÇ, BK) · yėr 101 (Mait, KT, BK, KİP) · yér 8 (ShoR)
  • yėrinte 41 (Mait, U, T, Man) · yêrinte 2 (ShoR) · yėrintė 1 (IB) · yérinte 1 (ShoR)
  • yėrde 28 (Mait, Man, KT, BK) · yerde 6 (KuT, KB) · yėrdė 2 (IB)
  • yerdin 13 (KuT) · yėrdin 1 (Mait)
  • yėrke 12 (TT, Mait, KT, T) · yerke 11 (KuT, KP, DLT) · yérke 3 (ShoR) · yėrkė 1 (IB)
  • yėriŋe 11 (Mait, KT, BK, Man) · yeriŋe 1 (KuT)
  • yėri 10 (Mait, KT, BK, KuT) · yeri 5 (KuT, DLT)
  • yėrinde 6 (Abh) · yérinde 2 (ShoR) · yerinde 2 (KuT)
  • yėrig 5 (KP, T, Huast, Mait) · yerig 2 (Tes, Man)
  • yėrlerde 5 (U, Mait, Tövbe) · yerlerde 2 (KuT)
  • yėrte 3 (KT, TT) · yêrte 2 (ShoR) · yerte 1 (ShoR)
  • yėrdeki 2 (T, U) · yérdeki 2 (ShoR)

Çekimli biçimler (52):

KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası

238 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Ku. T. 25/2b1–3 121 ançada erte bardıŋ boḍnuŋdın ornatur sen müʾminlerni oldurġu yerlerde toḳuşḳa ol taŋrı işitken bilgen ol…
Ku. T. 28/24a2 146 munu ewrer men belgü--lerimdin anlar kim uluġsıġlıḳ ḳılurlar yer içinde yaraġsızın eger körseler ḳamuġ nişannı bitmezler aŋar eger körseler …
Ku. T. 31/55a3 … ldılar bütünlükin anı kim ḳıldılar cadunıŋ ėtigi / alı ḳurtulmaz cadu ḳayu yerde kim kelse
Ku. T. 34/68b3 … sizler sewünç yoḳ sizke sizler ilgerü ıḍtıŋız bizke nėme yawuz ḳarar ḳılġu yer
Ku. T. 36/72a3 85 berekatlıġ ol aŋar kökler meliki yerler meliki hem ol iki ara anıŋ üskinde ḳıyamet bilmeki anıŋ birle yandurlur si …

Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)

110 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Mai.Tek.001.20–24 … bu teŋri burkannıŋ üç asaŋı yüz m(a)aḳ(a)lp--ta kataglanmışın tujit teŋri yėri--ntin kodı ėnip ajun tutup toġa yarlıḳamışı[n]
Mai.Tek.024.20–24 arı--tı altaçı ünmedi.. inçe tėp saḳıntı--lar üç kat yėr suvda teŋri teŋrisi burkan birle tegişi / - ... / - ... (ul)atı yoḳ inçip …
Mai.Tek.054.19–21 yıd tüsüg hua çeçek busı bėr--ser ... üç kat yėr suvda edgü at kü bultaçı bolur..
Mai.Tek.090.33–37 tujit teŋri (yėri) ... -ta ... -yam ... -m ... - / ... - / tımız
2b-15–19 taḳı yme çaturamaḫara-ç tŋri yėrintin öŋ alḳınçusı tŋri yėrintegi uluġ küçlüg tŋriler bar erserler alḳu tujit tŋ …

KT Kül Tigin Yazıtı

24 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KT G 4 yır(ı)ġ(a)ru : y(ė)r b(a)y(ı)rḳuu : yėriŋe : t(e)gi : sül(e)d(i)m :
KT G 5 bu yėrde : ol(u)r(u)p : t(a)bġ(a)ç : bod(u)n : bir-le : tüz(ü)lt(ü)m :
KT G 13 y[(a)g]uḳ (e)l : (e)rs(e)r : (a)nç(a) t(a)ḳı : (e)rig y(ė)rte : ers(e)r (a)nça : (e)r(i)g y(ė)rte : b(e)ŋgü t(a)ş : toḳıtd(ı)m : biti(t) …
KT D 20 kögm(e)n : yėr sub : id(i)s(i)z : / ḳ(a)lm(a)zun tėy(i)n : (a)z ḳırḳ(ı)z : bod(u)n(u)g : …
KT K 3 … )z : k(e)çe : t(e)m(i)r ḳ(a)p(ı)gḳa : t(e)gi : sül(e)d(i)m: yır(ı)ġ(a)ru : yėr b(a)y(ı)rḳuu : y(ė)r(i)ŋe : t(e)gi : sül[(e)d(i)m] bu[nça yėrke t(e)gi y]o …

ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)

22 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Sho.Rosia 2.2.2.V /1–3 sıqıġlıġlar birle men barçuq yaŋa tutuŋ /// béş tilgenimiz yérke tegürüp : köŋülin saqı[nıp tilin sözlep] montaġ qut qolunu teginürmn :
Sho.Rosia 3.3.1.V/8–9 altı yégirmi yéti kün ursar : yér altınqı kançanakr altun tilgen vajirlıġ yér tilgen suv tilgen yéél tilgen …
Sho.Rosia 6.2.2.1/20 … ġ uġrınta ma inçip yazuq-lar çaḫşpt-ıġ tép 有若住 bar antaġ yme boşġut 7) /// [yer]-te turmış kişi-ler 先巳 [öŋ] -tün erür erip arḫant bolu tükedmiş 遊於世ΟΟ l[okik]/ …
Sho.Rosia 7.2 /316–318 天身委地 t(e)ŋridem et’öz-i yêr-te 有所聞不盡 [eşidgü-] lük-çe nomlar a(l)ḳmadı 得者 bulmışım ///şü 善説 uz y(a)rlıḳam …
Sho.Rosia 8.3 /55 akaniştabavan teŋri yér-indin aviş tamu alḳu ḳamaġ tınlġ 世 -g köḍrü tudġu teneg tılḍaġ bolur erser.

U Uigurica I-IV

21 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
U II, T II Y 10-22–23 tŋrim bu ḫuanşı ım pusar neçükin ne alın ne çevişin bu çmbudvip yėr suvda yorıyur tınlġlarḳa asġ tusu ḳılur nom nomlayur
U II, T. II Y. 52,2 – IX 57- 4–5 ötrü arçuni toŋa kilimbi yek-niŋ ḳızı birle . . . ḫualıġ çeçek-lig . . . [yėr]d[e] . . . oinayu ilinçüleyü olur . . -di
U II, T. III M. 207.-49–50 olar antırdın osup ḫutrulup yme tŋri yėr-inte toġmaġ-ı bolur ..
U II, T. II, Y., 48-21–38 … maḳ oġrınta suvdaġı tınlġ--larıġ ḳurġaġ-ta kemişip ölürtüm erser .. ḳurġaġ yėrdeki tınlġ-larıġ suvda kemişip ölürdüm erser .. adınaġu-nuŋ ėsig özin üzüp kntü …
U II, T. II, Y., 48-54–56 ḳaçan ḳayu kün tükel bilge maitri tŋri tŋrisi burḫan bu yėrtinçü yėr suv-ta blgürü yrlıḳasar .. ol oġurta bu adiştit üze tutmış ayıġ ḳılınçımın …

BK Bilge Kagan Yazıtı

20 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
BK K 4 t(e)ŋri : yėr bulg(a)kın : üçün : y(a)ġı boltı :
BK K 7 … (ı)g : ḳoop (a)nta : (a)lḳ(ı)nt(ı)g: (a)r(ı)l[t(ı)g] (a)n[ta ḳ(a)lm[(ı)şı] yėr [s(a)y]u : ḳoop : toru : ölü : yor(ı)yur (e)rt(i)g :
BK D 1–2 … t : bul(u)ŋd(a)kı : […………………….]d(i)m : üze : kök t(e)ŋri (a)s[ra y(a)g(ı)z y(ė)r kıl(ı)ntuḳda (e)kin (a)ra kişi oġlı ḳıl(ı)nm(ı)ş]
BK D 17 kögm(e)n : yėr sub : id(i)s(i)z : ḳ(a)[ l]m(a)zun : tėy(i)n : (a)z kıırḳ(ı)z : bod(u)n(u) …
BK D 30 t(e)ŋri: y(ė)r : bulg(a)kin : uġ(u)n : ödiŋ[e] küni : t(e)gdük : üç(ü)n : y(a)ġı boltı :

Man Manichaica I-III

16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T. II D. 173b1-8–12 inçe k(a)ltı suv ı ıgaç kapagın yėrde aça bėrürçe ançulayuma hroştag t(e)ŋri horm(u)zta t(e)ŋrike beş t(e)ŋrike …
T. II D. 173b1-30–37 … ı yėrden temin örtürürçe kaltı ogul oglan ergüsinte erürçe : ançulayuma bu yėr suv on kat kök t(e)ŋri y(a)rattukta aŋar ohşayur erti
T. II K. 2a-130–134 k(a)ltı kün [ay t(e)ŋri ] y(a)rukın kamag yėr [suvdakı bėş tö]rlüg tınl(ı)glar [üze y(a)rutırça] … … … ⟦T. II K. 2a : *1 …
T II D 171-174–225 … üg üç üdki ad(ı)rtlag üdürtlüg [y]örüglüg tirig öz bėrigli y(a)ruk t(e)ŋri yėriŋe tegürdeçi noşda tataglagrak t(e)ŋridem bilge bilig yme edgü üdke koluka ym …
T II D 173d-359–365 … köyür-gürçe t(a)kı k(a)ltı balak suv içre yüzerçe k(a)ltı urug evin yöpük yėrde örerçe ançulayuma az yek etöz içre inçe küçlüg bolur

TT TT I-X

13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T II Y 36. 12.-3 yarudı . yaġız yėr yüzi yaşardı . körkledi .
T II Y 36. 12.-12 yėr-ke tŋri-ke sevinç tutġıl .
T II Y 36.13. -41–45 … atıŋ küüŋ kötlürgei [.] birök bu taġ atlġ ırḳ kelser sawın inçe tėr . taġ yėrinte taġ önti seŋir boltı . topraġ üze topraġ öndi idiz boltı .
T II Y 36.14-89–92 saŋa törü-lüg törü tegdi [.] sėni ḳamaġ-un taplatı beg ḳılġa/i [.] yaġız yėrde tiki önti . tunçu-daḳı ḳ //////// ḳutrultı . tŋri-li yėr-li tebreşdi [.] k …
T II Y 36.9.-184–186 beg er yimin yeyin saḳınsar sn tişiŋde tıtıġlıġ [.] yėrde ḳazḳuġ bekürü toḳayın tėser 27. T II Y 36.7. toḳuz elig. / ḳadıġ tatıġı- …

KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra

11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KİP 17–24 … aluy içinteki ḳara yėl kėlip kemisin toḳıp yekler ergüsi otruġlarınta ölüm yėrke tėgürser . . anıŋ ara bir bilge kişi ḳuanşi im pusar atın atasar ol ḳamag …
KİP 29–33 taḳı yime birük bu üç miŋ uluġ miŋ yėr suvda tolu yavlaḳ yek içgek ėrser kėlip ol kişig ölürgeli örletgeli saḳıns …
KİP 97–98 teŋrim bu ḳuanşi im pusar neçükin ne alın çevişin bu çambudvip yėr suvda yorıyur tınlıġlarḳa asıġ tusu ḳılur
KİP 117–118 bu birök teŋri yėrinteki sü başı tay saŋun körkin körü ḳurtulġu tınlıġlar erser ol tınlıġlarḳa tay …
KİP 189 yėr suv yoḳ

Sukh Uigurische Sukhāvatīvyūha-Fragmente (Zieme)

11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T II S-3–5 alḳu yėrde alḳu tınlġ-lar : ara ançulayu et’öz : körkin kötgürü-ler : ḳaldı yaşın yal …
T II S-10 … . ] yėrde yalıŋuḳ-lar alḳu ḳutr[ul . . . ] [. . . ] yaruḳuŋuz : yaltrımış yėrde [. . . ] [. . . ] yėr alḳu yırġanur :
T II-14 … m . . . ] [. . . . .a]ltı paramit-[ḳ]a büteyin t[ŋrim . . . ] -larıġ meniŋ yėr s[u]vda toşġuray[ın . . . ] ülü -güm orınta tınlġ-lar [. . . . . ] tegz : …
T II S-39–49 … gümin b[. . . . .] ḳutın bulur erser mn tŋrim i [. . . . . ] [on]tun sıŋar yėr suvda tüz yartl[. . . ] [tn]grim kün yaruḳın ay yaruḳın kölitz:ün tŋrim ot …
T II S-65–69 inçe ḳaltı alḳınçuḳa [-tegi yė]rtinçü yėr suvuġ buz:ġuçı uluġ suv [. . . ] ol üç miŋ uluġ miŋ yėr [-tinçüde] adın ed …

T Tunyukuk Yazıtı

9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T 3 … )nç : türk bod(u)n : ölti (a)lḳ(ı)ntı: yoḳ boltı : türk : sir bo- / d(u)n: y(ė)rinte
T 11 … (e)n t(e)g : b(e)n yırd(ı)nt(a) y(a)n : t(e)g(e)yin : türk sir bod(u)n / : y(ė)rinte: idi yor(ı)m(a)zun : us(a)r idi: yoḳ ḳıış(a)l(ı)m :
T 15 … )n y(ė)rke: b(e)n öz(ü)m: / bilge tunyuḳuḳ : < k(e)lürt(ü)m : > öt(ü)k(e)n y(ė)r(i)g : ḳoonm(i)ş t(ė)- / y(i)n : (ė)ş(i)d(i)p : b(i)ry(e)ki: bod(u)n : ḳuury(a) …
T 32 … e)lt(i)m(i)z : k(e)lm(i)şi: (a)lp tidi: tuym(a)dı: t(e)ŋri um(a)y : / ıduḳ y(ė)r sub : b(a)sa b(ė)rti (e)r(i)nç : n(e)ke t(e)z(e)r biz
T 51 n(e)ŋ y(ė)rd(e)ki: ḳ(a)ġ(a)nl(ı)ġ bod(u)nḳa / bünt(e)gi: b(a)r (a)rs(e)r : ne buŋi b(a)r (e) …

Abh Abhidharma (Shogaito)

9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Abh.Sho. 1975–1977 … öŋi üdrüldürgeli yene bar şasdr yaradıp söz-ledeçi boldurur tuġurġalı tŋri yėr-inde tėp.
Abh.Sho. 1978–1979 yörüg töz-indeki-çe erser çınkėrtü bol’turmaz tuġurġalı tŋri yėr-inde如ḳaltı braman-lar-nıŋ yaradmış意樂論mano-madar şasdr erür.
Abh.Sho. 2503–2505 ikileyü içmedin yėmetin munuŋ tıldaġ-ında ölüp tuġdı tŋri yėr-inde 彼時聞(法)之衆ol ödte nom eşidigme ḳuvraġ öŋin々öz kölüŋü -lerinçe.
Abh.Sho. 3164–3166 braman-a yėr suv tilgen-iŋe tayaḳ-lıġ-ın turur tėp braman yene ayıtduḳ-ta suv tilgen-i …
Abh.Sho. 4367 … ı küsedeçi-ler erser bışrunġalı buyan-ıġ küsemiş tilemiş üçün tuġġalı tŋri yėr-inde.

Huast Huastuanift

7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T. II D. 178 III.-2–11 … (e)ŋrilerke ḳam(a)ġ burḫanlarnıŋ arıġ nomnuŋ edgü-ü-ḳılınçl(ı)ġ üzütlerniŋ yėr [suv ?] y(a)ruḳnuŋ tözi-i yiltizi-i tirneg[üli] t(e)ŋri-i yėringerü-ü bars …
T. II Y. 60 a.-8 yme yėr t(e)ŋri [yoḳ] erken öŋre ne bar ermiş tėpen bilt(i)m(i)z . .
T. II Y. 60 a.-10 yėrig t(e)ŋrig kim yaratmış tėpen bilt(i)m(i)z . .
T. II Y. 60 b.-31–35 … ] erser .. [al]ḳışım(ı)z [ötügümüz t(e)ŋrike arıġın] tegmedi er[ser] .. ne [yėrde tıdıntı] tutuntı erser .. amtı t(e)ŋrim yazuḳda boşunu ötünür [biz ..
T. II Y. 60 b.-41–46 … rdimiz] erser .. tökdümüz saç[tı]m(ı)z erser .. t(e)ŋri y(a)ruḳın y(a)vlaḳ yėrgerü ıdt(ı)m(ı)z erser .. amtı t(e)ŋrim yazuḳda boşunu ötünür biz

IB Irk Bitig

5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
IB 17 özlük (a)t öŋ yėrdė (a)r(ı)p oŋuup turu k(a)lmiş. t(ė)ŋri küçiŋė / t(a)g üzė yol sub körüp(ė)n …
IB 20 … a m(ė)n. ürüŋ köpükümin s(a)ç(a}r m(ė)n. üzė t(ė)ŋ- / rikė t(ė)gir, (a)sra yėrkė kirür tėr.
IB 26 t(a)ŋ t(a)ŋl(a)rdı udu yėr y(a)rudı udu kün tugdı.
IB 49 b(a)rs kėyik (ė)ŋl(ė)yü m(ė)ŋl(ė)yü b(a)rmiş. ortu yėrdė (a)m- / g(a)ka sookuşmiş. (ė)sri (a)mga y(a)l(ı)m k(a)yaka ünüp b(a)rmiş. …
IB 55 (a)lp (ė)r oglı sükė b(a)rmiş. sü yėrintė (ė)rklig s(a)bçı tö-r(ü)tmiş tėr.

KP Kalyanamkara Papamkara

5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KP I-3–5 ḳuruġ yėrig suvayu öl yėrig tarıyu ḳuş ḳuzġun suḳar yulıyur sansız tümen özlüg ölürür
KP I-3–5 ḳuruġ yėrig suvayu öl yėrig tarıyu ḳuş ḳuzġun suḳar yulıyur sansız tümen özlüg ölürür
KP IV-7 ıġlayu bu ne emgek-lig yėr ėrmiş
KP V-6 ḳaŋı ḳan inçe tėp yarlıġ-ḳadı amraḳ ögüküm yėr teŋri törümişte berü bay yeme bar yoḳ çıġay yeme bar ḳayu-sıŋa emgekte ozġ …
KP XVI-7 ne üçün ölüm yerke barır siz

ŞU Şine Usu Yazıtı

4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
ŞU D 2 yėr ayu bėrti anta sançdım yazuḳlıg atlıg<ıg> (...) tan gri tuta bėrti ḳara ig …
ŞU D 11 … ḳu?]z [ya]ŋı[ḳa] sü yorıdım . o/u .. totoḳ başın çik tapa bıŋa ı<d>tım işi yėr tapa az ar ı<d>tım kör tėdim ḳırḳız ḳanı kögmen irinte
ŞU G 9 … ıḳa]r bėş yüz kedimlig yadag bir ėki şaşıp kelti küŋim ḳulım bodunıg teŋri yėr anta ayu [bė]rti anta sançdım (...)
ŞU B 7 ……………. üç tümen .. r sançduḳ yėrd[e] saḳınmış (...) d . çö/ü . ėkinti ay altı yėgirmike uç tuglıg

DLT DLT’deki Türkçe parçalar

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
DLT III, 303 Bilge bögü yunçıdı / Ajun anı yançıdı / Erdem eti tınçıdı / Yerke tegip sürtülür
DLT I, 119 Türlük çeçek yarıldı / Barçın yaḍım kerildi / Uçmaḳ yeri körüldi / Tumluġ yana kelgüsüz

KÇ Küli Çor Yazıtı

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KÇ 13 Oġlin k[iş]isin uduztuḳ[ı, ḳo]ntuḳı, itdüki, yer aldoḳı / [Işbara Bil]ge Küli Çor Tarduş bodunuġ ėt[i] ayu olortı

Tes Tes Yazıtı

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Tes Doğu 6 ...ul(a)ḳıġ: : ıya : b(a)s(ı)p : ol(u)r…….n : y(e)r(i)g y(e)....di

Sü Süci Yazıtı

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Süci 1 uyġwr yėrinte yaġlaḳar ḳan ata kel[tim]

KB Kutadgu Bilig

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 467 negüke yorır men bu yerde ḳuruġ / iligke barayın ḳılayın tapuġ

Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T II Y 40.5 [U 3117]-43–45 … r ögümüzni köŋülümüzni saçmazḳan [tamu]daḳı ört yalın utru ünmezken örtlüg yėr--[lerde?] taḳı aġtanmazḳan amtı ökünelim :

Aynı gövdeden maddeler

“yer” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).