Derlem sözlüğü · ters sözlük
Ters sözlük
Türkçe bir anlam yazın; o anlamı karşılayan Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesi madde başlarını bulun. Dizin, sözlük tanımlarındaki karşılıklardan kurulur (4.105 Türkçe karşılık, 2.552 tanımlı madde); sözlük ilerledikçe kendiliğinden genişler.
4 Türkçe karşılık · 27 madde
kılı 1
- çübür isim KarahanlıKıl, kılı
kılıf 1
- ḫın Uygurkın, kılıf; ana rahminde
kısa kılıç 1
- bögde isim KarahanlıHançer, kısa kılıç
farz kılınmak 2
Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler
Bu maddelerde “kılı” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.
- ada isim Uygur…ehlike bela zarar bu tehlikeden kurtulacak yolun görünmüyor kılıç bıçak tehlikesine düşmesinler…
- artlap Karahanlıtek tanıklı fiil biçimi cömert bey kılıçla üstün gelip alır…
- baltu isim UygurKarahanlıbalta kimi orduda kılıç balta yer yaralanır kılıç ve baltayla düşmanı yenen kılıç mızrak çakra balta topuz ormuzd ateş tanrısını balta gibi kullanıp…
- bat zarf OrhonUygurKarahanlıçabuk tez kibirli yiğit atını sıçratıp orduyu çabuk sürerse kılıcı kırılır parçalanır hiçbir hızlı zarar veremez…
- biçek isim UygurKarahanlı…ıçak gibi keserim elinde büyük bir bıçak tutar keskin bıçak kılıçla öbür elindeki bu bıçak nedir…
- biçge isim Uygurbıçak kesici alet kılıcı bıçağı parça parça kırılır…
- bı isim Uygur… üstüne yağar bıçak tehlikesine düşmesinler ellerinde bıçak kılıç…
- eksük sıfat UygurKarahanlıeksik noksan bir kılıçla on binden bir eksik insanı öldürdü yüz yirmi yıldan az yaşarlarsa yaratıcı rabbim beni eksik bırakmaz ne kadar eksik gerekl…
- ersig sıfat Karahanlı…oğu kez ve hitapta cesur yiğit yürekli alnı açık yiğit kişi kılıç alıp çalışsa ey yiğit kahraman beni yalnız bırakma ey yiğit cömert zorbanın başın…
- ḫaydar özel ad Karahanlıhaydar hz ali’nin lakabı yiğitlik benzetmesinde şimşek gibi kılıçlı haydar ya da rüstem gibi olsam da…
- helal sıfat Karahanlı…unların dışındakileri size helal kıldı onlara nelerin helal kılındığını sana soruyorlar bu helal bu haram boğazını koru helalden az ye helal dünyal…
- im isim Uygur… hizmet ve saygı gösterirse guanshiyin bodisatva tehlikesiz kılıp…
- inçlik isim Karahanlıesenlik huzur rahat kılıç bekçi olursa bey huzur bulur kut güneşi doğar ile huzur gelir kendine esenlik ve uzun rahat istersen dünya konağında durup…
- çaḳr isim Uygur…’te sanskritçe cakra çark biçimli fırlatma silahı ellerinde kılıç süngü mızrak çark balta gürz belirir demir çarklar gelip bedenlerini keser cehenn…
- çerig isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: savaş çarpışma kimi savaşta kılıç balta yer yiğit savaşta bilge ise yaşamda sınanır savaşta çarpışmada galip üstün gelen adlı buda…
- çeçek isim UygurKarahanlı…anrısal çiçekleri yağmur gibi yağdırdılar meyvelerden çiçek kılıflarından çıkan her şeyi bilir…
- çomaḳ isim UygurKarahanlıtopuz gürz sopa kılıç süngü mızrak çark balta gürz kızdırılmış demir gürzlerini başlarına vurarak alevli gürzler tutup bizi döverler…
- al- fiil OrhonUygurKarahanlı…dı ilini aldı sürüsünü malını orada aldım ülke fetheden onu kılıçla aldı…
- aç- fiil OrhonUygurKarahanlı5. anlam: bir yeri fethetmek ele geçirmek kılıç vursun sana şehirler ülkeler fethetsin…
- bıç- fiil OrhonUygurKarahanlı… kesip şeytanın başını kesti yas için saçını kulağını kesti kılıç vurup düşmanın boynunu kesse mıŋlak erlerini kestik onun boynu kesilip birbirleri…
- itü- fiil Karahanlı…ayan adam işi başaramaz bu ikisi işi görmezse bilgiyi bırak kılıca sarıl beyine yardım edilmezse kul uzun süre başaramaz ecel gelince pişman olur i…
- çıḳ- fiil Karahanlı2. anlam: kılıç kınından çıkmak can bedenden çıkmak biri kınından çıkıp uzanarak ülke tutar kılıç kınından çıkmaz bu canım bedenimden çıkarken…
Karşılıklar, derlem bağlamlarından yazılmış tanımlardan alınır (yazar: Claude, yapay zekâ; editör denetimi sürüyor). Aynı Türkçe karşılığı paylaşan sözcüklerin anlamları çoğunlukla ayrıntıda ayrılır; madde sayfasındaki tanıkları okuyun.