Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “ordu” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• andaġ sıfat UygurKarahanlı…e değil öyle ise söylediğin bu söz tümüyle öyledir öyle bir orduya kim yetişir…
• arkatmış Uygurtek tanıklı fiil biçimi övülmüş ordu…
• atlıg sıfat OrhonUygurKarahanlı3. anlam: atlı süvari ordunun üçte ikisi atlı üçte biri yaya idi…
• aşlıġ sıfat UygurKarahanlı2. anlam: kb’de yiyeceği olan düzenli ordunun başı olursa erler doyurulur ordu işi disipline bağlıdır…
• baltu isim UygurKarahanlıbalta kimi orduda kılıç balta yer yaralanır kılıç ve baltayla düşmanı yenen kılıç mızrak çakra balta topuz ormuzd ateş tanrısını balta gibi kullanıp…
• basa edat OrhonUygurKarahanlı…öğreti kitabı yazdırdılar ardından faruk ömer geldi üç oğuz ordusu ardından geldi…
• bat zarf OrhonUygurKarahanlıçabuk tez kibirli yiğit atını sıçratıp orduyu çabuk sürerse kılıcı kırılır parçalanır hiçbir hızlı zarar veremez…
• baş isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: baş olan önder başkan ordu komutanı tay sengün on iki boyun başı edeplerin başı dili korumaktır ey ülkenin başı bu üç türlüdür…
• başlaġuçı isim UygurKarahanlı…ına geçen önder halkı yöneten bilgili üstün kişi hükümdarın ordusunu yöneten…
• başlıg sıfat OrhonUygurKarahanlı…lıya baş eğdirmiş dizliye diz çöktürmüş altın başlı yılanım ordu başlı komutanlı olur…
• başsız sıfat UygurKarahanlı2. anlam: başsız önderi olmayan hangi ordu başsız ve dağınık olursa…
• başçı isim UygurKarahanlıbaş olan önder komutan ordu komutanı sofra başı aşçıbaşı önceden bütün önderlerin başıydı onları önderler yapalım hazinedarların başı…
• birküde özel ad Orhon… birleştiği yer adlı yer kayra kaynağında üç birkü’de hanın ordusuyla birleştim keyre başında üç birkü’de tatarlarla çetin savaştım…
• bor isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …lge kağan yazıtında ateş gibi fırtına gibi türgiş kağanının ordusu ateş gibi fırtına gibi geldi…
• boşaŋ sıfat Karahanlıdağınık başıboş hangi ordu başsız ve dağınık olursa…
• busuġ isim Karahanlıpusu bu görünmez ölüm pusuda durur ordudan bir kısmını pusuya sok dünya pusu kurmuş pusu olmazsa artık gittim…
• böri isim OrhonUygurKarahanlıkurt o zaman kurt koyunla birlikte su içti babam kağanın ordusu kurt gibiymiş seni boz kurt yesin pars kurt gibi azgın kötü hayvanlar kurt mu olur…
• ėl isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …ülür dünya bozulur halk zenginleşti ili de düzene girdi sen ordu başı ya da il başı olursan devlet ve halk işi iç ülkede halkın yükünü hafiflet ili…
• ev isim OrhonUygurKarahanlı…kalkıp çıktı evlerinizden ya da yüksek bir evde ise yurduma ordugâhıma inmiş…
• ġalib sıfat Karahanlıgalip üstün gelen şüphesiz bizim ordumuz onlar galip gelecektir…
• ġarḳ isim Karahanlı…suda boğulma boğulmak denizi açık bırak onlar boğulacak bir ordudur…
• ḫaşem isim Karahanlımaiyet hizmetkârlar kalabalık adam hazine maiyet ordu sahibi olup maiyetim ordum çok diye omuz kabartma…
• ilki sıfat OrhonUygur…dileyerek düşünür bk ilk önce toğu balık’ta savaştım bk ilk ordu çıkmıştı ilk sebep önceki önceki hayatlarda önceki hayatta man ilk önce on kat gök…
• inel özel ad Orhoninel kağan ordunun başında inel kağan ile tarduş şad gitsin dedi inel kağan’a…
• çaça özel ad Orhon…ayken çaça sengün ile savaştık çaça sengün’ün seksen binlik ordusuyla savaştık…
• çigil özel ad OrhonUygurKarahanlı…kişilerin ve yerlerin adında da geçer çigil valisi şine usu ordu çigil kentinin hâkimi çigil arslan il tirgök maniheist metin kb’de bilgili bir kiş…
• çigilkent özel ad Uygurçigilkent bir şehir adı ordu kent çigilkent şehri din kutu tanrının konağı…
• çuvaç Karahanlıanlamı kesinleşmeyen söz dlt savaş dörtlüğü ordugâhta kurulan bir şey çadır kuruldu sancağım dikildi…
• çıt isim Orhonçit kazıklı çevre ağıl ya da ordugâh çevirmesi tahtımı orada kurdurdum çiti orada çaktırdım çit dikti taht kurdu tez başındaki çitimde yazı geçirdim…
• aḍıḳla- fiil Karahanlıuyanıp kendine gelmek tehlikeyi sezip ayılmak orduyu görünce ayıldı ama ölüm onu konuk etti…
• aġtur- fiil OrhonUygur…mandırmak atları yedeğe alıp yaya olarak ağaçlara tutunarak orduyu yukarı çıkardım hormuzta tanrıyı cehennemden yukarı çıkardı…
• aġıt- fiil OrhonUygurKarahanlıdüşman ordusunu püskürtmek dağıtmak orduyu harekete geçirmek saldırıya geçen ordusunu kül tigin püskürtüp gelen ordusunu püskürttüm yeniden harekete…
• al- fiil OrhonUygurKarahanlıalmak ele geçirmek bir ülkeyi halkı zapt etmek ordusunu mızrakladı ilini aldı sürüsünü malını orada aldım ülke fetheden onu kılıçla aldı…
• bar- fiil OrhonUygurKarahanlı…na kaldı beylere yakın gitme ganimetlere doğru gittiğinizde ordu yürüyün gecenin ve gündüzün gidip gelmesi…
• bulġaş- fiil UygurKarahanlıkarışmak birbirine girmek kalabalık ordu dağılınca içten karışır katışma karışma katışma karışma kusuru…
• ėlet- fiil OrhonUygurKarahanlıgötürmek sevk etmek orduyu yönetmek kağanıma arz edip orduyu sevk ettim bu orduyu götür bu gömleğimi götürün kullarımı geceleyin yürüt yakından uzağ…
• elikle- fiil Karahanlıele geçirmek tutsak etmek tangut ordusunu etti kadınlarını ele geçirdi…
• iliş- fiil Karahanlıçatışmak boğuşmak birbirini yakalamak düşman orduya yaklaşıp askerleri çatışırsa diş tırnakla didişir gibi yaka tut boğuş…