Abh sözlüğü · madde
bir sayı
Tanım
- Bir: “bir kırk yaşayur erti” otuz bir yaşındaydı; “bir tegzinç” bir bölüm; “bir yılḳa beş yolı” bir yılda beş kez. Tanıklar: BK2SekU
- Tek, yegâne: “uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena” güçlü tek Tanrı’ya yokluk yoktur; “teŋ tüz bir tek erür” eşit ve bir (aynı)dır. Tanıklar: AbhKB
- (Belirsizlik) bir: “kayu erser bir nom bitig bititelim” bir öğreti kitabı yazdıralım; “birök taḳı bir kişi” eğer bir kişi daha. Tanıklar: MaitU
- “biri … biri” biri … öteki; “bir ikintike” birbirine: “bularda birisi biriŋe yaġı” bunların biri öbürüne düşman; “biliglig biriŋe biligsiz miŋin” bir bilgiliye bin bilgisiz. Tanıklar: SekAbhShoRKuTKB2AH
- “birgerü” birlikte, hep birden: “samaz üze birgerü yörser” kavrayarak birlikte yorumlarsa; “biriki bodunug” birleşik halkı. Tanıklar: KTBKShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bir — yalın hâliyle 47.487 kez
Çekimli biçimler (22):
Bağlamlar
Bütün geçişler (212) →Abh Abhidharma (Shogaito)
212 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 106–108 | … ḳa asıġ ḳılmaḳ-lıġ iş-ler-i tŋri burḫan-nıŋ yrlıḳamış yörügi birle teŋ tüz | bir | tek erür. |
| Abh.Sho. 367–370 | köŋül-teki yorıḳ-ı küsüş-i | bir | tel üçün adamış ol öz baḫşı tėp yorıḳ-ı küsüş-i bir tek ermeser öz baḫşı b … |
| Abh.Sho. 494–496 | … nom-ḳa tŋri burḫan oḫşaşur üçün bu tıldaġ-ın yükünmiş erür tŋri burḫan-ḳa | bir | belgü -lüg-ke. |
| Abh.Sho. 934–936 | anın basa şasdr-ta şlok-ta bar söz-lemiş於一孔雀輪 | bir | yuy ḳuş -nuŋ ay-çuḳ atlġ tilgen-i-niŋ : alḳu türlüg tıldaġ-lıġ belgü-si 又t … |
| Abh.Sho. 1290 | anın | bir | şlok-ta söz-lemiş善知識者誰 edgü ögli biliş böşük kim ol tėptėser. |
| Abh.Sho. 1615 | bilge bilig ėyin inçip | bir | tek evrilür üçün adı bolmış ol tėrin-i ḳuvraġ-ı tėp. |
| Abh.Sho. 1756 | birgerü | tardıp basa karik söz-ler :: | |
| Abh.Sho. 2091–2000 | … -ın niz-vanı-lar uġur -ında yėrdinçü ḳalŋulayur bolmaḳ-lıġ taluy-ta tėgüçi | bir | padak üz-e uḳıdur üçünç abipiray-ıġ. |
| Abh.Sho. 2188–2189 | bu abi -darim-ıġ sekiz ygrmi ni’kay-taḳı-lar | bir | ikinti-ke sıyur-lar tanar-lar. |
| Abh.Sho. 2281 | ḳaltı vinay-ta kėŋürü yörer çḫşapt-nıŋ töz-in一 | bir | bir. |
| Abh.Sho. 2394–2396 | … ay-lar-ta söz-legüçi alḳu abidarim-lar-nıŋ yörügin bir ikinti-ke sıp tanıp | bir | ikinti-ke ḳarşı arḳ-a bolmış-ḳa 又yarşmalaşu yme/tėr. |
| Abh.Sho. 2493–2496 | … asa toor yadıp此魚拽之不出bu balıḳ-ıġ tar -tıp ündürmetin kėn san-ı mıŋ kişi-ler | birgerü | birikip tardıp ün -dürüp kördi-ler anıŋ üküş telim başın körki-niŋ oḫşadıġ … |
| Abh.Sho. 2553 | bir | ikinti-ke ḳarşı erür. | |
| Abh.Sho. 2869–2873 | azu-ça yme ḳayu erser | bir | bir adın ėyin-ki niz -vanı tėgli alḳu köŋül-teki nom-larıġ tėp ulatı kėŋür … |
| Abh.Sho. 2906–2907 | bir tek erser niz-vanı-lar adın aḳıġ-lıġ nom-lar birle | bir | tek bir tayaḳ-lıġ bolmaḳ-ı erür. |
| Abh.Sho. 2913–2915 | … mati baḫşı söz -ler bu öŋdün söz-legüçi birgerü ėyin erür yörüg yol-ıŋa bu | bir | karik-ta yumdaru bar tört türlüg yörüg-ler. |
| Abh.Sho. 3026–3033 | … baḫşı söz-ler iki ygrmi tıldaġ -tın turuġm-a nom-lar erür ėdigsiz tėp又yene | bir | baḫşı söz-ler çın -kėrtü munda ėdigsiz erser vaybaşikė-lıġ baḫşı-lar söz-l … |
| Abh.Sho. 3114–3118 | kök ḳalıḳ uuçsuz ḳıldıġ-sız erür bir | bir | parmaanu-ta aŋayu bar kök ḳalıḳ parmanu uuçsuz ḳıdıġ-sız üçün anın kök ḳal … |
| Abh.Sho. 3232–3234 | bu üstünki erür | bir | baḫşı-nıŋ abipiray-ı tėp疏主云estiramati baḫşı söz-ler amtı-ḳı bu bilip öçmek … |
| Abh.Sho. 3318–3322 | bir | tek bir yörüglüg üçün öŋin öŋin adırıp böldeçi adırtladaçı tört türlüg tüz … | |
| Abh.Sho. 3366–3373 | … ėp釋日munda sėzik abipiray-ın söz-lelim tarġarduḳ-ta alḳu aḳıġ-lıġ nom-larıġ | bir | tek bululurmu bir bilip öçmek azu kentü kentü adırt öŋi mü ol tėp. |
| Abh.Sho. 3405–3407 | … teŋlig bilip öçmek ulatı söz-leser tarġarduḳ-ta alḳu nizvanı-larıġ bululur | bir | bilip öçmek tėp. |
| Abh.Sho. 3445–3446 | … yme bolur adın mün ḳadaġ謂五部煩悩 ḳaltı bėş bölük-teki niz-vanı-lar-nıŋ töz-i | bir | bolġu kergek nedegin tėptėser. |
| Abh.Sho. 3468 | öçmek oḫşad-sız ol andaġ yme | bir | ermez. |
| Abh.Sho. 3519–3520 | yene bar | bir | baḫşı basudlayu söz-lep bir bilip öçmek ol tėgüçi baḫşı -ḳa osuġ-sayu ol y … |
| Abh.Sho. 3526 | neçe bilip öçmek erür erser yme | bir | . |
| Abh.Sho. 3623–3624 | 論ḳaltı köz-li köŋül-li | bir | uçluġ-ın bir öŋ-te bolmış ödte adın öŋ ün yıd tadıġ-ta ulatı-lar erder. |
| Abh.Sho. 3631–3633 | … dte tėptėmiş-i erser bir kşan -taḳı köz erklig ulatı birle yene köz biligi | bir | uçluġ-ın ad -ḳansar bir kök öŋüg. |
| Abh.Sho. 3656 | köz-te ulatı bėş bilig-ler | bir | yindem adḳanıp közünür ödüg evrilür. |
| Abh.Sho. 3691 | bar | bir | baḫşı sėzik turġurup ayıdu söz-ler. |
| Abh.Sho. 3600 | taplamasar basudçı-sı egsük bolmaḳ-lıġ yörügüg bu | bir | kşan-taḳı köz biligi-niŋ. |
| Abh.Sho. 3712–3713 | söz-leyür biz erür | bir | tėp. |
| Abh.Sho. 3774–3775 | munda | bir | sėzik-niŋ kikinç-i bolur tört ḳadın問者sėzik erser ḳayu nom-ta bululsar bili … |
| Abh.Sho. 3828–3829 | munda yene bu orun-taḳı emgek-te nom taplaġ-nıŋ tört uġur-ında ḳayu erser | bir | uġur-ı yüüz yügerü bolsar. |
| Abh.Sho. 3843–3845 | ḳaltı arḫant-lar-nıŋ köz erklig-i biligi | bir | uçluġ-ın bir öŋde bolmış ödte adın adḳanġu-larıġ adḳandaçı biligde bululur … |
| Abh.Sho. 3911 | ḳaltı | bir | ikinti-ke ėyin udu tuġurur üçün iş -ig küdüküg. |
| Abh.Sho. 3923 | adḳanġuġ-lıġ iş-i küdüki | bir | tek bir ödte bolur üçün. |
| Abh.Sho. 4059–4062 | … iş kelmedük ödte yörügi turur közünür ödte nedegin tėptėser ad-lı yörüg-li | birgerü | bolmaz üçün. |
| Abh.Sho. 4265 | 釋日bu öŋdünki | bir | karikda bar anda bėş türlüg abipiray-lar. |
| Abh.Sho. 4521 | anın tėrgin-li yol-lı-nıŋ bolmaz | bir | ikinti -ke tuduluşmaḳ-lıġ mün-i ḳadaġ-ı tėp. |
Aynı gövdeden maddeler
“bir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
birle edat 1.235birök bağlaç 313biri zamir 51birdemleti zarf 50birer sayı 42birik- fiil 34birdemlig sıfat 22birgüçi isim 19biriye isim 17biregü zamir 13bire 10birim isim 8birleki sıfat 7birt isim 6birlik isim 4birtem zarf 4birinç sayı 2birkiye sıfat 2birküde özel ad 2birgerd- fiil 2biraŋgi 1biregikide özel ad 1birimlig 1birr isim 1