U sözlüğü · madde
bir sayı
Tanım
- Bir: “bir kırk yaşayur erti” otuz bir yaşındaydı; “bir tegzinç” bir bölüm; “bir yılḳa beş yolı” bir yılda beş kez. Tanıklar: BK2SekU
- Tek, yegâne: “uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena” güçlü tek Tanrı’ya yokluk yoktur; “teŋ tüz bir tek erür” eşit ve bir (aynı)dır. Tanıklar: AbhKB
- (Belirsizlik) bir: “kayu erser bir nom bitig bititelim” bir öğreti kitabı yazdıralım; “birök taḳı bir kişi” eğer bir kişi daha. Tanıklar: MaitU
- “biri … biri” biri … öteki; “bir ikintike” birbirine: “bularda birisi biriŋe yaġı” bunların biri öbürüne düşman; “biliglig biriŋe biligsiz miŋin” bir bilgiliye bin bilgisiz. Tanıklar: SekAbhShoRKuTKB2AH
- “birgerü” birlikte, hep birden: “samaz üze birgerü yörser” kavrayarak birlikte yorumlarsa; “biriki bodunug” birleşik halkı. Tanıklar: KTBKShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bir — yalın hâliyle 47.487 kez
Çekimli biçimler (22):
Bağlamlar
Bütün geçişler (23) →U Uigurica I-IV
23 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y 10-15–17 | birök taḳı | bir | kişi teg bir ḫuanşi ım pusar atın atayu teg bir ödün tapınu udunu atayu te … |
| U II, T II Y 10-15–17 | birök taḳı bir kişi teg | bir | ḫuanşi ım pusar atın atayu teg bir ödün tapınu udunu atayu teginser ol kiş … |
| U II, T II Y 10-15–17 | birök taḳı bir kişi teg bir ḫuanşi ım pusar atın atayu teg | bir | ödün tapınu udunu atayu teginser ol kişi . . edgü ḫılınçı öŋreki kişi edgü … |
| U II, T II Y 10-15–17 | bu ėki kişi niŋ edgü ḳılınçı | bir | teg adruḳsuz tėtir [min . .[g] |
| U II, T. II Y. 52,1-24–27 | … trayastriş tŋri yėrinteki tŋr[i] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . teg | bır | ėkintike yigedmeklesü yėrin . . . . . . . . ilinçüledi-ler |
| U II, T. II Y. 52,1-28 | anta ötrü yaŋı [kün] . . . . . . . . Überschrift: üçünç | bir | otuz = III (Balat:) 21. / orunta saji ḳatun teg batra ḳız yorıyu ketli |
| U II, T. III M. 185.-3 | meniŋ eşidmis-im yme | bir | ödün adı kötrülmis strayastris tŋri yėr-inte sudaram sal atlġ tŋri-ler-niŋ … |
| U II,. III M. 207 a.-3 | munı munçulayu tŋridem visai-lıġ meŋi-lerig teginür-te tünle | bir | ün esidilti |
| U II, T. III M. 207 a II.-49–51 | tėp saġınu . . | bir | ödün ki-a negü erser tėmedin sük bolup körti yėti ajun--ların |
| U II, T. III M. 207.-11–13 | tŋri-ler ėligi-y-a bu darnı-nı [!] | bir | ḫata esidser .. yüz miŋ k(a)lp--lerte yıḳmıs ḫasġanmıs ḫılınçlıġ örtük-ler … |
| U II, T. III M. 185.-25–26 | bu darnı-nıŋ | bir | kün-lüg ḫılġuluġ çöke yaŋ--ın siz-lerke nomlayın .. |
| U II, T. III M. 207.-35–48 | … taçı tınlġ-lar ölser .. ol tınlġ -lar üçün bu darnı-nı [!] yürüŋ ġaitsı-ġa | bir | otuz ḫata söz--lep .. ol tınlġ-lar-nıŋ küidüŋ et’özi üze saçsar .. olar in … |
| U II, T. III M. 207.-82 | muntaġ | bir | ḫata oġımaġ üze kultı nayut yüz . . . . [miŋ] sekiz on sekiz keŋ ögüz--tek … |
| U II, T. III M. 225-7 | meniŋ esidmis-im .. yme | bir | ödün adı kötrül--mis strayastris tŋri yėr-inte sudaram--sal-ta tŋri-ler-ni … |
| U II, T. III M. 225.-24-5 | … muzta tŋri-ke .. yükünürmn edgülüg uma ḫat . . . [un] begi makisvari birle | bėrgerü-ke | T. III M.225. . . . . . . . . . . . . . . . varuni-ḳa .. yükünürmn edgül … |
| U II, T. III, M. 182-30 | … .. alḳu tutdaçı oḳus-ların-tın törçimis ėsi--mek-lig . . . [kezig igig .. | bir] | kün-lüg T. III M. 225. tün-lüg ėsimek-lig kezig igig ėki kün-lüg tün-lüg … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … te erser yme boḳuz-ınta erser yme tutsar-lar oḳısar-lar .. ol tınlġ-lar-ḫa | bir | ajun-ta neŋ aḳu tegmekei .. neŋ bı bıçġu tegmekei .. neŋ ėsig ig tegmekei … |
| U II, T. III, M. 231.-5 | … ŋri yalaŋuġ asuri karuti kinari kantarvi-ta ulatı yėrtinçü y . . . . . . . | bėrgerü | ögirti-ler sevinti-ler ögdi--ntiler .. |
| U II, T. II, Y., 48-54–56 | kşanti ḳılmaġ nom bitig | bir | tegzinç tükedi |
| U II, T. II, Y., 48-72 | sadu sadu edgü ėki sadu | bir | edgü . . . . . . . ınçḳa ada ḳıltım . . . . . . . . . |
| U II, T. II Y 42.-82–83 | tėp | bir | kün tsunsiŋ-ki bir kün alġuġa öz bėrdeçi ḫuanşi om (im) pusar nomı bir kün … |
| U II, T. II Y 42.-82–83 | tėp bir kün tsunsiŋ-ki | bir | kün alġuġa öz bėrdeçi ḫuanşi om (im) pusar nomı bir kün kşanti bititkeli ö … |
| U II, T. II Y 42.-82–83 | tėp bir kün tsunsiŋ-ki bir kün alġuġa öz bėrdeçi ḫuanşi om (im) pusar nomı | bir | kün kşanti bititkeli ötündüm |
Aynı gövdeden maddeler
“bir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
birle edat 1.235birök bağlaç 313biri zamir 51birdemleti zarf 50birer sayı 42birik- fiil 34birdemlig sıfat 22birgüçi isim 19biriye isim 17biregü zamir 13bire 10birim isim 8birleki sıfat 7birt isim 6birlik isim 4birtem zarf 4birinç sayı 2birkiye sıfat 2birküde özel ad 2birgerd- fiil 2biraŋgi 1biregikide özel ad 1birimlig 1birr isim 1