Mait sözlüğü · madde
bir sayı
Tanım
- Bir: “bir kırk yaşayur erti” otuz bir yaşındaydı; “bir tegzinç” bir bölüm; “bir yılḳa beş yolı” bir yılda beş kez. Tanıklar: BK2SekU
- Tek, yegâne: “uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena” güçlü tek Tanrı’ya yokluk yoktur; “teŋ tüz bir tek erür” eşit ve bir (aynı)dır. Tanıklar: AbhKB
- (Belirsizlik) bir: “kayu erser bir nom bitig bititelim” bir öğreti kitabı yazdıralım; “birök taḳı bir kişi” eğer bir kişi daha. Tanıklar: MaitU
- “biri … biri” biri … öteki; “bir ikintike” birbirine: “bularda birisi biriŋe yaġı” bunların biri öbürüne düşman; “biliglig biriŋe biligsiz miŋin” bir bilgiliye bin bilgisiz. Tanıklar: SekAbhShoRKuTKB2AH
- “birgerü” birlikte, hep birden: “samaz üze birgerü yörser” kavrayarak birlikte yorumlarsa; “biriki bodunug” birleşik halkı. Tanıklar: KTBKShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bir — yalın hâliyle 47.487 kez
Çekimli biçimler (22):
Bağlamlar
Bütün geçişler (92) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
92 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.13–19 | … kişi et-özin bulmışım yoḳsuz bolġay anın amtı türk yigit erken kayu erser | bir | nom bitig biti--telim burkan şazınınta nomka ulag sapag asag tusu kılmış b … |
| Mai.Tek.004.40–45 | kaltı | bir | üdün m(a)hamotġalyin arhant anasın kutġarġalı sansız tümen sumır tag--lar … |
| Mai.Tek.005.25–30 | , anıŋ ara | bir | kuşlaġu kuşka kovıt--mış kögürçgün muŋka tarkka tegip şariputri arhantnıŋ … |
| Mai.Tek.007.18–22 | kim teŋri teŋrisi burkan burkan kutın bulu yarlıḳap | bir | prnadaşunu oluru yarlıḳap yėti yėti kün dyanlag meŋi teginü ertürü yarlıḳ( … |
| Mai.Tek.009.13–16 | tün | bir | antag (kedi)m ton etük yivig tiz--ig kedmiş tonamış körü kanınçsız (teŋ)ri … |
| Mai.Tek.015.10 | arka / ikinti | bir | p(a)t(a)r belgürmiş erür.. |
| Mai.Tek.026.15–22 | … ⟧ .. / / ... ... (a)yagka te(gimlig) ... ... / / -taḳı tınlıglar ... ..... | bir | yėti sekiz t- ... ... - / urtum tüzeŋ ... ... -min muntur tömke / / k ... … |
| Mai.Tek.027.12–16 | taḳı yėme kim kayu tınlıg upası upasanç--larnıŋ bėş çhşaput bir kün | bir | tün tüzedgülüg baçag sekiz çhşaput arag turug köŋülin tutsar |
| Mai.Tek.030.08–13 | taḳı yėme ol kitumati kent uluşta | bir | bire kėŋ tüp törtkil tört kat altunın / / arka altı tür(lüg) ... kat yü … |
| Mai.Tek.035.19–20 | arka / | bir | yigirminç bėş p(a)t(a)r ... - üdün men bėş türlüg ... -k tüller körüm erdi … |
| Mai.Tek.042.12–13 | ançulayu yėme ögnüŋ kaŋnıŋ krallıg | bir | içinte kirmiş köŋül.. at öŋüg tuġurur.. |
| Mai.Tek.045.09–10 | bu oḳ et-özin teŋri yėriŋe agtınıp hormuzta teŋri birle | bir | orunta olurdum.. |
| Mai.Tek.052.24–27 | ötrü sudani bay er erdni | bir | bire ulug tört erdnilig samntapuşp atlıg saŋram itip teŋri burkan başın ka … |
| Mai.Tek.057a.10–13 | antada basa şaḳimuni teŋri teŋrisi burkanıg | bir | kör--mişke baḳşım siz tėp yinçürü yükün--üp sevip taplap toyın bolup v(a)z … |
| Mai.Tek.058.25–27 | bir kılıçın tümenke | bir | eksük kişi yalaŋuḳug ölürdi erdi aŋ kin tuġurmış anasın (ölürgeli) (saḳın) … |
| Mai.Tek.060.20–22 | yėme | bir | oġurda ... aġarlag içlig udçı kızı ... - / / / / satġalı balıḳka baru (yar … |
| Mai.Tek.063.40 | … mulug et-özleri(n) ... / / / / atlıg yigirminç (ülüş) (tükedi) ... / / / | [(bir) | (otuzunç) ülüş bir (pata)r] ... -i ... ... - / miş kerti ... |
| Mai.Tek.065.01 | bir | otuzunç ülüş üç p(a)t(a)r ozġay kurtulġaylar.. | |
| Mai.Tek.068.01–02 | (ıḳi) (otuzunç) ülüş | bir | p(atar) amtı bu nomlug savag smantavrkaş yazı--da uḳmış kergek.. |
| Mai.Tek.068.22–30 | ısıgların (ört)enmiş temirlig kızartmış ... -lerin | bir | ıḳinti--şke ... - / / kulġaḳra sançışu tamu erkligleri tegre tolı yorıp ör … |
| Mai.Tek.069.06–08 | amranmaḳ biligin | bir | i(kintiş)ke savlıg.. et-özni artadımız aġançu taġun sav sözledimiz.. |
| Mai.Tek.070.57–60 | teŋrim | bir | öŋre yalaŋuḳ ajunınta erken ėligler begler atlıglar bolup kentü erkimizte … |
| Mai.Tek.073.59–60 | seŋremlerde erip bir künki | bir | aykı yarım aykı yaḳşıçı iş ayġuçı boltumuz.. |
| Mai.Tek.081.58–62 | ... kılıçın süŋü şikti çaḳr baltu çomaḳ ėliglerinte belgülüg bolur.. | bir | ıḳintişke bıçuşurlar.. kesişürler toḳışurlar sançışurlar yançışurlar öçeşü … |
| Mai.Tek.084.03–06 | … i yüz otuz kolti.. ... yüz tümen yıl ertser m(a)ha--raurap tamuda tėmin ök | bir | kün bir tün bol- -ur |
| Mai.Tek.084.41–46 | … lar alku tapn tamuda t(og-) -arlar.. ne yėme yalaŋuḳlar al(tı) tü(men) yüz | bir | otuz kolti al(tı) (miŋ) tümen yıllar ertser tėmin ök (tapan) tamuda bir gü … |
| Mai.Tek.084.41–46 | … tuz kolti al(tı) (miŋ) tümen yıllar ertser tėmin ök (tapan) tamuda bir gün | bir | tün bolur.. |
| Mai.Tek.092.19–22 | tėp tėdi ... bu irinç (yarlıg) - -lüg tözin b / - ... ... i osugl(ug) | bir | ... ... - / in ... |
| Mai.Tek.104.01–18 | … .. tört yıŋaḳtın ... bursoŋ kuvragka ... -u üküş buşı bėrser ... aŋamıntın | bir | tançu aş teŋinçe ol tınlıḳġa utġuratı maytrı burkan begürer yaŋı kün küsen … |
| Mai.Tek.113.19–25 | ... taḳı yėme | bir | bere ulug sansız tümen sögütler ... kelir tegreki büri butıḳı alku toyın ş … |
| 1a-19–21 | anı ėşidip [santuşiti tŋriler be]gi adın | bir | tiwa arji [tŋrike inçe] tėp tėyür . . |
| 4a-18–21 | kim [burḫa]n ḳutın bulur bodiswt-lar anta ajun t[utar] | bir | begler oġuşı ėkinti braman oġuşı . . ḳ[açan] . . . -da begler oġuşı aġarlġ … |
| 8b-12 | bėr | ygrminç ülüş üç ptr türlüg uluġ türlüg to[y]lar ke[lirler] anı amtı sizler … | |
| 5. Blatt fehlt | [bėr | ygrminç ülüş altı ptr] çe- … … … -aġ kör- … … … -urlar … … … külçire … … … … | |
| Mai.T-11.8b.21 | … ol yirig orunuġ ayamış aġırlamış krgek .. anta ötrü tŋriler iligi ḫormuzta | [bėr | ygrminç ülüş toḳuz ptr] i[nçe tėp tėyür ?] |
| Mai.T-11.10b.16 | … ayu yrlıḳap teriŋ etinlig sewiglig köwşek özrua ünin ḳamaġ üç mıŋ uluġ mıŋ | [bėr | ygrminç ülüş bėr ygrmi ptr] yir [suwuġ yaŋḳurtı inçe t]ip saw sözle[yür .. … |
| Mai.T-11.11b.27 | … ler edgü yıd yıpar birle ḳatı ḳarı yaġarlar (.) uluġ küçlüg tŋriler ikitin | [bėr | ygrminç ülüş iki ygrmi ptr] [sıŋar] … … … ögir[ü] sewin[ü] … … … ötrü brḫ- … |
| Mai.T-11.14a.09–17 | … ükliyür .. suwdaḳı linḫua çeçek osuġluġ trk tawraḳ ulġadur bediyür .. ötrü | bėr | oġurda brḫmayu barman ayaġḳa tegimlig bodiswtaġ bitig ujik boşġunu uġuça b … |
| Mai.T-11.14b.24–27 | ötrü maitri bodiswt kenç kiçig erken torl-uġ iligin altunluġ kegde tutup | bėr | ujak bitimişte yüz ujak bitimiş bolur ... |
| 16. Blatt | [bėr | ygrminç ülüş altı ygrmi ptr] …. -dılar ta- … … ujakın oḳ sansaz tümen t[ı] … |
Aynı gövdeden maddeler
“bir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
birle edat 1.235birök bağlaç 313biri zamir 51birdemleti zarf 50birer sayı 42birik- fiil 34birdemlig sıfat 22birgüçi isim 19biriye isim 17biregü zamir 13bire 10birim isim 8birleki sıfat 7birt isim 6birlik isim 4birtem zarf 4birinç sayı 2birkiye sıfat 2birküde özel ad 2birgerd- fiil 2biraŋgi 1biregikide özel ad 1birimlig 1birr isim 1