Sek sözlüğü · madde
bir sayı
Tanım
- Bir: “bir kırk yaşayur erti” otuz bir yaşındaydı; “bir tegzinç” bir bölüm; “bir yılḳa beş yolı” bir yılda beş kez. Tanıklar: BK2SekU
- Tek, yegâne: “uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena” güçlü tek Tanrı’ya yokluk yoktur; “teŋ tüz bir tek erür” eşit ve bir (aynı)dır. Tanıklar: AbhKB
- (Belirsizlik) bir: “kayu erser bir nom bitig bititelim” bir öğreti kitabı yazdıralım; “birök taḳı bir kişi” eğer bir kişi daha. Tanıklar: MaitU
- “biri … biri” biri … öteki; “bir ikintike” birbirine: “bularda birisi biriŋe yaġı” bunların biri öbürüne düşman; “biliglig biriŋe biligsiz miŋin” bir bilgiliye bin bilgisiz. Tanıklar: SekAbhShoRKuTKB2AH
- “birgerü” birlikte, hep birden: “samaz üze birgerü yörser” kavrayarak birlikte yorumlarsa; “biriki bodunug” birleşik halkı. Tanıklar: KTBKShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bir — yalın hâliyle 47.487 kez
Çekimli biçimler (22):
Bağlamlar
Bütün geçişler (17) →Sek Sekiz Yükmek
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.04 (IIc) | atlġ sudur nom bitig | bir | tegzinç |
| Jut.Sek.T-1.05 (IIc) | ançulayu erür meniŋ eşidmişim yme | bir | ödün uluġ uluġı |
| Jut.Sek.T-1.011 (IIc) | ötrü olurmış orunıntın örü turup oŋ egninteki tonın | birtin | açınıp tizin çökidip |
| Jut.Sek.T-1.014 (IIc) | -lar | bir | ikintike turḳaru ’eŋ’ilki samsız tümen ajunta berü |
| Jut.Sek.T-1.64 (Ia) | ḳadaş küŋ ḳuul | bir | ikintike ḳarışur otlı suvlı teg |
| Jut.Sek.T-1.108 (IId) | yuduz yme | bir | ikintişke ertiŋü amraḳ bolur ne koŋülinte |
| Jut.Sek.T-1.131 (IIc) | törüg yek içgek kirtgünmez ertiler siziksiz | bir | köŋülin bo nom bitigig |
| Jut.Sek.T-1.291 (Ia) | taplasar anta itzün öŋtün kid’in yirdin | birdin | yirig |
| Jut.Sek.T-1.307 (IIc) | --- inçe tip ötüg ötünti tŋrim bo yirtinçüdeki ḳamaġ tınlıġlar --- | bir | |
| Jut.Sek.T-1.321 (Ia) | ḳrarıġ titir bo yirli tŋrili tişili irkekli | birgerü | ḳavışıp |
| Jut.Sek.T-1.326 (Ib) | sekiz yaŋı kün titir otlı suvlı | bir | ikintişke küç basut |
| Jut.Sek.T-1.384 (Ia) | bilig | bir | ḳuvraġ bir yukmek bolup |
| Jut.Sek.T-1.384 (Ia) | bilig bir ḳuvraġ | bir | yukmek bolup |
| Jut.Sek.T-1.437 (IIc) | kim ḳayu kişi bo nom bitigig | bir | ḳata |
| Jut.Sek.T-1.438 (Ia) | oḳısarlar üç aġlıḳ nom ------ | bir | ḳata oḳımış teg bolur |
| Jut.Sek.T-1.446 (IIc) | tamuda tuġar tamuda emgeki tükel kelir kötürür | bir | ödün |
| Jut.Sek.T-1.465–466 (Ib) | bügülüg arvış nom bitig | bir | tegzinç namo but namo drm namo saŋ |
Aynı gövdeden maddeler
“bir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
birle edat 1.235birök bağlaç 313biri zamir 51birdemleti zarf 50birer sayı 42birik- fiil 34birdemlig sıfat 22birgüçi isim 19biriye isim 17biregü zamir 13bire 10birim isim 8birleki sıfat 7birt isim 6birlik isim 4birtem zarf 4birinç sayı 2birkiye sıfat 2birküde özel ad 2birgerd- fiil 2biraŋgi 1biregikide özel ad 1birimlig 1birr isim 1