KuT sözlüğü · madde
bir sayı
Tanım
- Bir: “bir kırk yaşayur erti” otuz bir yaşındaydı; “bir tegzinç” bir bölüm; “bir yılḳa beş yolı” bir yılda beş kez. Tanıklar: BK2SekU
- Tek, yegâne: “uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena” güçlü tek Tanrı’ya yokluk yoktur; “teŋ tüz bir tek erür” eşit ve bir (aynı)dır. Tanıklar: AbhKB
- (Belirsizlik) bir: “kayu erser bir nom bitig bititelim” bir öğreti kitabı yazdıralım; “birök taḳı bir kişi” eğer bir kişi daha. Tanıklar: MaitU
- “biri … biri” biri … öteki; “bir ikintike” birbirine: “bularda birisi biriŋe yaġı” bunların biri öbürüne düşman; “biliglig biriŋe biligsiz miŋin” bir bilgiliye bin bilgisiz. Tanıklar: SekAbhShoRKuTKB2AH
- “birgerü” birlikte, hep birden: “samaz üze birgerü yörser” kavrayarak birlikte yorumlarsa; “biriki bodunug” birleşik halkı. Tanıklar: KTBKShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bir — yalın hâliyle 47.487 kez
Çekimli biçimler (22):
Bağlamlar
Bütün geçişler (227) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
227 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/1b3 | 120 eger tegse sizke | bir | eḍgülük yawuz kelür olarḳa eger tegse sizke bir yawuzluḳ şad bolurlar anıŋ … |
| Ku. T. 25/27a1 | 183 ... bitmese-miz yalavaçḳa keldürmeginçe | bir | ḳurban yėse anı ot ayġıl: çın-oḳ keldi sizke yalavaçlar mėnde burun nişanl … |
| Ku. T. 26/40b3 | 72 bütünlükin sizdin ol kim keç ḳalur eger tegse sizke | bir | teggüçi ayur: bütünlükin niʿmet bėrdi taŋrı meniŋ üze ançada bolmadım olar … |
| Ku. T. 26/52b2 | 86 ḳaçan tahiyye bėrilse siz | bir | tahiyye cevab yanduruŋ körklüg andın azu yanduruŋlar anı ol taŋrı erür ḳam … |
| Ku. T. 26/76b3 | 113 eger bolmasa taŋrınıŋ fazlı seniŋ üze hem anıŋ rahmeti oġraġatı | bir | ögür olardın kim ḳışurmaḳḳa seni ḳışurmazlar meger özlerini ziyan ḳılumazl … |
| Ku. T. 27/53a1 | … uġḳa ḳıldımız sizdin yaruḳ yol hem çeraġ eger tileseti taŋrı ḳılġatı sizni | bir | boḍun ançası bar sınayur üçün sizni anıŋ içinde kim bėrdi sizke ozuşuŋ hay … |
| Ku. T. 28/11a2 | 127 aydı | bir | ögür firᶜavn boḍnındın: ḳoḍar mu sen musanı hem boḍnını artaḳlıḳ ḳılsunlar … |
| Ku. T. 28/36b2 | 160 kes kes ḳıldımız olarnı on iki ögür tegmesi | bir | uġuşlar ögürler yarlıġ ıḍtımız musaḳa ançada suw ḳoldılar boḍnı kim urġıl … |
| Ku. T. 28/66a3 | neteg kim çıḳardı seniŋ iḍiŋ ewüŋdin könilikin bütünlükin | bir | ögür müʾminlerdin taplamazlar |
| Ku. T. 29/2a3 | … riştiŋizler erse ḫilaf ḳılıştıŋız vaʿde içinde ançası bar hükm ḳılur taŋrı | bir | işni kim erür ḳılġuluḳ / ḳılınmış yoḳ bolsun tėyü ol kim helak boldı belgü … |
| Ku. T. 29/37a3 | 50 eger tegse saŋa | bir | eḍgülük ḳadġuluḳ ḳılur olarnı / yawuz kelür olarḳa eger tegse saŋa bir açı … |
| Ku. T. 30/2a1 | 66 ... bėrmeginçe | bir | bütünlük taŋrıdın keldürge sizler maŋa anı meger kim tegre ḳapsalsa sizler … |
| Ku. T. 30/17a1–3 | 52 ... bütünlükin ol | bir | ök taŋrı turur pend alsunlar bilig ḫıred iḍileri |
| Ku. T. 30/41a3 | … küç ḳılıġlılar özleriŋe yime boyun bėrürler sizke. anı kim ḳılmas erdimiz | bir | ėsizlik. andaġ her-ayine taŋrı bilgen ol anı kim ḳılur erdiŋizler |
| Ku. T. 30/59a1 | … ḍin salar olarnı atanmış öḍke tegi ḳaçan kim kelse öḍleri kiterü ḳalmaslar | bir | öḍ ap yime aşnurlar |
| Ku. T. 30/80b2 | … egirik yeşilmeki teg tutar sizler andlarıŋıznı köŋül kiri sizler ara bolsa | bir | ögür ol artuḳraḳ bir ögürdin sınar sizlerni taŋrı anıŋ birle belgürtür ol … |
| Ku. T. 30/86a1 | 101 ḳaçan kim tegşürse-miz bir belgü | bir | belgü ornında taŋrı bilgenrek anıŋ birle kim indrür aydılar: bütünlükin ki … |
| Ku. T. 31/2b1–3 | … men saŋa nersedin anda kiḍin işleşmegil meniŋ birle çın-oḳ tegdiŋ [ü]sküm | bir | ʿözr |
| Ku. T. 31/19a3 | 49 ḳaçan kim kitti erse | bir | sıŋardın olar ol kim tapnurlar aŋar taŋrıda aḍın bėrdimiz aŋar ishaḳnı hem … |
| Ku. T. 31/67a2 | 96 aydı melʿun: kördüm ol kim körmediler anı aldımız | bir | awuç topraḳ yalawaç izindin attımız anı mundaġuḳ bezedi mėni et-özüm |
| Ku. T. 32/15b2 | 23 ḳaçan keldi erse medyen suwıŋa buldı anıŋ üze | bir | boḍunnı boḍundın kim içrür erdiler hem buldı olarda öŋin iki uraġutnı kim … |
| Ku. T. 32/31a1 | 47 eger kim tegmese olarḳa | bir | teggüçi ol kim aşundurdı eligleri ayġatılar: ey iḍimiz nelük ıḍmadıŋ bizke … |
| Ku. T. 33/34b1 | 12 Süleymanḳa yelni anıŋ ertesi | bir | aylıḳ yol anıŋ keçesi bir aylıḳ yol aḳıttımız aŋar baḳır yulını peridin ol … |
| Ku. T. 33/47b3 | … körse sen ançada küç ḳılıġlılar turuḳmış bolurlar iḍileri üskinde yandurdı | bir | ançaları bir ançaḳa söz birle ayurlar anlar kim zaʿif tutuldılar anlarnı k … |
| Ku. T. 33/82b1 | … ger kelse anlarḳa bir ḳorḳutuġlı bolurlar oḳ köni yol bulmışraḳ ümmetlerde | birindin | ḳaçan keldi erse olarḳa ḳorḳutġuçı arturmadı olarḳa meger ḳaçmaḳ |
| Ku. T. 34/12b1–2 | 53 bolmaz ol meger | bir | cebreʾil üni ançada olar ḳamuġ biziŋ üskümizde hazır ḳılınmışlar |
| Ku. T. 34/39b3 | 148 bittiler irinçlendürdimiz olarnı | bir | rüzgarke tegi |
| Ku. T. 34/51a3 | 15 baḳmaz bular meger cebreʾil bir üni yoḳ aŋar | bir | saʿat |
| Ku. T. 34/64a2 | 44 alġıl elgiŋ birle | bir | baġ cefan urġıl anıŋ birle andıŋ sıma biz bildimiz anı sergen nėme körklüg … |
| Ku. T. 34/80a3 | 6 törütti sizlerni | bir | et-özdin yana ḳıldı andın cüftini indürdi sizke yılḳılardın sekiz cüft tör … |
| Ku. T. 35/22b2 | 1 | bir | and erür |
| Ku. T. 35/63b2 | 68 ol taŋrı tirgüzür taḳı öldrür ḳaçan hükm ḳılsa | bir | işni bütünlükin aytur aŋar bolġıl tiyü bolur |
| Ku. T. 31/77b1 | 51 ḳaçan eḍgülük ḳılsa-miz ademi üze ewrer özin | bir | sıŋardın tartar ya boynaġuluḳ ḳılur ḳaçan tegse aŋar ėsizlik uzun teslim d … |
| Ku. T. 36/32a2 | … açan tatursa-miz ademiḳa bizdin rahmet sewnür anıŋ birle eger tegse olarḳa | bir | yawuzluḳ anı kim ilgerü ıḍtı eligleri ademi bütünlükin nu-sipas |
| Ku. T. 36/50b3 | 33 eger bolmasa erdi boḍun | bir | ögür yalġuz ḳılġatımız ol kim tanar taŋrıḳa ėwleriŋe şifta[r]lar kümişdin … |
| Ku. T. 36/87a2–3 | 53 keḍerler yuwḳa barçındın hem ḳalın barçındın | bir | ikindi utruşġanlar |
| Ku. T. 37/54a1 | … i yalawaç ünindin üstün ḳıġırmaŋ çaḳırmaŋ aŋa sözledükde örleyü sözler teg | bir | ançaŋız bir ançaḳa kim yoḳalur işiŋizler sizler bilmes sizler |
| Ku. T. 37/61a1 | … ap uraġutlar uraġutlardın bolġay [kim] bolsalar yaḫşı olardın til ėtmeŋler | bir | ikindike ündemeŋler at yawuzı bile nėme yawuz füsuḳ at imanda kiḍin kim ki … |
| Ku. T. 38/14b1 | 22 bulmaz sen | bir | ögürni kim tapḳalar taŋrıḳa hem soŋ künke dost tutarlar kim ḫilaf ḳılsa ta … |
| Ku. T. 38/64a1 | 10 hezine ḳılıŋlar andın kim ruzi bėrdimiz sizke kelmezde burun sizde | biriŋizke | ölüm ayġay: ey iḍim nelük küḍe bėrmediŋ maŋa yaḳın zamanḳa tegi sadaḳa bėr … |
Aynı gövdeden maddeler
“bir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
birle edat 1.235birök bağlaç 313biri zamir 51birdemleti zarf 50birer sayı 42birik- fiil 34birdemlig sıfat 22birgüçi isim 19biriye isim 17biregü zamir 13bire 10birim isim 8birleki sıfat 7birt isim 6birlik isim 4birtem zarf 4birinç sayı 2birkiye sıfat 2birküde özel ad 2birgerd- fiil 2biraŋgi 1biregikide özel ad 1birimlig 1birr isim 1