İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

bir sayı

1.311 geçiş 23 biçim 21 eser KBKuTAbhMaitShoRAHUSek Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Bir: “bir kırk yaşayur erti” otuz bir yaşındaydı; “bir tegzinç” bir bölüm; “bir yılḳa beş yolı” bir yılda beş kez. Tanıklar: BK2SekU
  2. Tek, yegâne: “uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena” güçlü tek Tanrı’ya yokluk yoktur; “teŋ tüz bir tek erür” eşit ve bir (aynı)dır. Tanıklar: AbhKB
  3. (Belirsizlik) bir: “kayu erser bir nom bitig bititelim” bir öğreti kitabı yazdıralım; “birök taḳı bir kişi” eğer bir kişi daha. Tanıklar: MaitU
  4. “biri … biri” biri … öteki; “bir ikintike” birbirine: “bularda birisi biriŋe yaġı” bunların biri öbürüne düşman; “biliglig biriŋe biligsiz miŋin” bir bilgiliye bin bilgisiz. Tanıklar: SekAbhShoRKuTKB2AH
  5. “birgerü” birlikte, hep birden: “samaz üze birgerü yörser” kavrayarak birlikte yorumlarsa; “biriki bodunug” birleşik halkı. Tanıklar: KTBKShoR

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): bir — yalın hâliyle 47.487 kez

Çekimli biçimler (22):

KB Kutadgu Bilig

561 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 2 üküş ögdi birle tümen miŋ sena / uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena
KB 128 bu kökteki yulduz bir ança bezek / bir ança ḳulawuz bir ança yezek
KB 238 iki türlüg at ol bu tilde yorır / bir eḍgü bir isiz ajunda ḳalır
KB 313 bilig baylıḳ ol bir çıġay bolġusuz / tegip oġrı tewlig anı alġusuz
KB 495 yatıḳ yarlıḳaġıl içür bir yigü / ümeg eḍgü tutġıl ay bilge bügü
KB 764 bir ança yorıdı sınadı ilig / ḳamuġdın tükel buldı bulmış erig
KB 848 özüm taplamaz neŋ biri yalġan ol / munıŋda basası bu küç ḳılġan ol
KB 982 bu til yasın aydır eşittim anı / anıŋ asġı barmu ayu bir köni
KB 1185 ayur ay atam bir sözüm bar saŋa / anı aytayın men ayu bir maŋa
KB 1472 siziksiz ölüm bir kün aḫır kelir / tirilmiş bu canlıġ canın alġalır
KB 1657 ayu bir kişike tusulur ḳayu / ḳayu ol tususı ınaŋa ay sayu
KB 1791 İLİG SU'ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / ilig bir kün oldurdı yalŋuz özi / bu ögdülmişig ündep aydı sözi
KB 1976 yise birse dünya tirilse ḳutun / taḳı bir ajunda bu buldı töre
KB 2273 talu er kerek saḳ bu işke oḍuġ / aŋar tegmese bir usalın yoḍuġ
KB 2508 biri tilde yalġan çıḳarsa sözin / biri egrilik ol sikirtse özin
KB 2669 İLİG SU’AL İ ÖGDÜLMİŞKE / / ilig aydı uḳtum eşittim munı / taḳı bir sözüm bar ayu bir anı
KB 2932 ḳatıġlan ay ilig bu bir ḳaç kişig / talulayu öḍrü tutuzġıl işig
KB 3131 esirker men emdi ay ögdülmişe / bir ök sen ataŋdın maŋa kalmışa
KB 3268 ḳara eḍgü bolsa bir özke bolur / begi eḍgü bolsa boḍun kün körür
KB 3524 öḍürse bayat bir tilemiş ḳulın / aŋar dünya birmez arıtur yolnı
KB 3597 bir arzu yitürse taḳı bir ḳolur / taḳı birni bulsa tükel beg bolur
KB 3693 seniŋdin ḳolur men munu ‘uzrümi / ḳoḍu bir mini ay kişi köḍrümi
KB 3760 munı birgüke bir küçüŋ yetmese / ne artuḳluḳuŋ bar maŋa ay kese
KB 3883 ilig bir tilese özüm miŋ tiler / tusulġay maŋa tegme künde onar
KB 3992 baḳa kör bu sözler kim aydım saŋa / bu yaŋlıġ erürmü ayu bir maŋa
KB 4190 bir ök erse duşman miŋ ol yaslıḳı / miŋin dostuŋ erse bir ol azlıḳı
KB 4317 negü teg yorıġu olarnıŋ bile / munı ma ayu bir maŋa söz ula
KB 4503 munı teg bulur erse sen bir tişi / ḳatıġlan yawa ıḍma ersig kişi
KB 4661 bıçış ḳıl küçüŋ yetse bıçġıl aġı / usa tiş teri bir kesilsü çoġı
KB 4777 meger bir bayat ol tükel muŋsuzun / muŋuġ bildeçi ol baġırsaḳ tüzün
KB 4944 yana bir bitig yarlıḳasun ilig / oḳıp bütsü kelsü saŋa ol silig
KB 5129 ay eḍgü ḳılıḳlıġ bütün işi çın / maŋa öt erig bir baġırsaḳlıḳın
KB 5341 taḳı bir ḳutu ol ḳarındaḳılar / biziŋde basa tirki yigli olar
KB 5518 taḳı bir tiler neŋ yime yüz suwı / hem at ton tiler kör yor ısa sawı
KB 5672 bir ança uḍıdı bir ança oḍuġ / ḳopa keldi saḳnu toga keldi tuġ
KB 5826 töşek ḳoldı yattı bir az inçrünüp / uḍıdı bir ança süçig amrulup
KB 5955 OĠLAN CEVABI ÖGDÜLMİŞKE / / yumuşçı baḳıp aydı bir er turur / sözüm bar tuşayın tiyü yol ḳolur
KB 6108 iki neŋ turur dünya atı çawı / biri neŋ tawar ol biri yüz suvı
KB 6347 İLİG SU‘ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / oḳıdı ilig bir kün ögdülmişig / ayıttı boḍun ḫali il kün işig
KB 6475 köni bardı keldi neçe egrilik / ḳanı ḳalmadı bir kişi terigrilik

Aynı gövdeden maddeler

“bir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).