KB sözlüğü · madde
bir sayı
Tanım
- Bir: “bir kırk yaşayur erti” otuz bir yaşındaydı; “bir tegzinç” bir bölüm; “bir yılḳa beş yolı” bir yılda beş kez. Tanıklar: BK2SekU
- Tek, yegâne: “uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena” güçlü tek Tanrı’ya yokluk yoktur; “teŋ tüz bir tek erür” eşit ve bir (aynı)dır. Tanıklar: AbhKB
- (Belirsizlik) bir: “kayu erser bir nom bitig bititelim” bir öğreti kitabı yazdıralım; “birök taḳı bir kişi” eğer bir kişi daha. Tanıklar: MaitU
- “biri … biri” biri … öteki; “bir ikintike” birbirine: “bularda birisi biriŋe yaġı” bunların biri öbürüne düşman; “biliglig biriŋe biligsiz miŋin” bir bilgiliye bin bilgisiz. Tanıklar: SekAbhShoRKuTKB2AH
- “birgerü” birlikte, hep birden: “samaz üze birgerü yörser” kavrayarak birlikte yorumlarsa; “biriki bodunug” birleşik halkı. Tanıklar: KTBKShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bir — yalın hâliyle 47.487 kez
Çekimli biçimler (22):
Bağlamlar
Bütün geçişler (561) →KB Kutadgu Bilig
561 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 2 | üküş ögdi birle tümen miŋ sena / uġan | bir | bayatḳa aŋar yoḳ fena |
| KB 128 | bu kökteki yulduz bir ança bezek / | bir | ança ḳulawuz bir ança yezek |
| KB 238 | iki türlüg at ol bu tilde yorır / bir eḍgü | bir | isiz ajunda ḳalır |
| KB 313 | bilig baylıḳ ol | bir | çıġay bolġusuz / tegip oġrı tewlig anı alġusuz |
| KB 495 | yatıḳ yarlıḳaġıl içür | bir | yigü / ümeg eḍgü tutġıl ay bilge bügü |
| KB 764 | bir | ança yorıdı sınadı ilig / ḳamuġdın tükel buldı bulmış erig | |
| KB 848 | özüm taplamaz neŋ | biri | yalġan ol / munıŋda basası bu küç ḳılġan ol |
| KB 982 | bu til yasın aydır eşittim anı / anıŋ asġı barmu ayu | bir | köni |
| KB 1185 | ayur ay atam | bir | sözüm bar saŋa / anı aytayın men ayu bir maŋa |
| KB 1472 | siziksiz ölüm | bir | kün aḫır kelir / tirilmiş bu canlıġ canın alġalır |
| KB 1657 | ayu | bir | kişike tusulur ḳayu / ḳayu ol tususı ınaŋa ay sayu |
| KB 1791 | İLİG SU'ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / ilig | bir | kün oldurdı yalŋuz özi / bu ögdülmişig ündep aydı sözi |
| KB 1976 | yise birse dünya tirilse ḳutun / taḳı | bir | ajunda bu buldı töre |
| KB 2273 | talu er kerek saḳ bu işke oḍuġ / aŋar tegmese | bir | usalın yoḍuġ |
| KB 2508 | biri tilde yalġan çıḳarsa sözin / | biri | egrilik ol sikirtse özin |
| KB 2669 | İLİG SU’AL İ ÖGDÜLMİŞKE / / ilig aydı uḳtum eşittim munı / taḳı | bir | sözüm bar ayu bir anı |
| KB 2932 | ḳatıġlan ay ilig bu | bir | ḳaç kişig / talulayu öḍrü tutuzġıl işig |
| KB 3131 | esirker men emdi ay ögdülmişe / | bir | ök sen ataŋdın maŋa kalmışa |
| KB 3268 | ḳara eḍgü bolsa | bir | özke bolur / begi eḍgü bolsa boḍun kün körür |
| KB 3524 | öḍürse bayat | bir | tilemiş ḳulın / aŋar dünya birmez arıtur yolnı |
| KB 3597 | bir arzu yitürse taḳı | bir | ḳolur / taḳı birni bulsa tükel beg bolur |
| KB 3693 | seniŋdin ḳolur men munu ‘uzrümi / ḳoḍu | bir | mini ay kişi köḍrümi |
| KB 3760 | munı birgüke | bir | küçüŋ yetmese / ne artuḳluḳuŋ bar maŋa ay kese |
| KB 3883 | ilig | bir | tilese özüm miŋ tiler / tusulġay maŋa tegme künde onar |
| KB 3992 | baḳa kör bu sözler kim aydım saŋa / bu yaŋlıġ erürmü ayu | bir | maŋa |
| KB 4190 | bir ök erse duşman miŋ ol yaslıḳı / miŋin dostuŋ erse | bir | ol azlıḳı |
| KB 4317 | negü teg yorıġu olarnıŋ bile / munı ma ayu | bir | maŋa söz ula |
| KB 4503 | munı teg bulur erse sen | bir | tişi / ḳatıġlan yawa ıḍma ersig kişi |
| KB 4661 | bıçış ḳıl küçüŋ yetse bıçġıl aġı / usa tiş teri | bir | kesilsü çoġı |
| KB 4777 | meger | bir | bayat ol tükel muŋsuzun / muŋuġ bildeçi ol baġırsaḳ tüzün |
| KB 4944 | yana | bir | bitig yarlıḳasun ilig / oḳıp bütsü kelsü saŋa ol silig |
| KB 5129 | ay eḍgü ḳılıḳlıġ bütün işi çın / maŋa öt erig | bir | baġırsaḳlıḳın |
| KB 5341 | taḳı | bir | ḳutu ol ḳarındaḳılar / biziŋde basa tirki yigli olar |
| KB 5518 | taḳı | bir | tiler neŋ yime yüz suwı / hem at ton tiler kör yor ısa sawı |
| KB 5672 | bir | ança uḍıdı bir ança oḍuġ / ḳopa keldi saḳnu toga keldi tuġ | |
| KB 5826 | töşek ḳoldı yattı bir az inçrünüp / uḍıdı | bir | ança süçig amrulup |
| KB 5955 | OĠLAN CEVABI ÖGDÜLMİŞKE / / yumuşçı baḳıp aydı | bir | er turur / sözüm bar tuşayın tiyü yol ḳolur |
| KB 6108 | iki neŋ turur dünya atı çawı / | biri | neŋ tawar ol biri yüz suvı |
| KB 6347 | İLİG SU‘ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / oḳıdı ilig | bir | kün ögdülmişig / ayıttı boḍun ḫali il kün işig |
| KB 6475 | köni bardı keldi neçe egrilik / ḳanı ḳalmadı | bir | kişi terigrilik |
Aynı gövdeden maddeler
“bir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
birle edat 1.235birök bağlaç 313biri zamir 51birdemleti zarf 50birer sayı 42birik- fiil 34birdemlig sıfat 22birgüçi isim 19biriye isim 17biregü zamir 13bire 10birim isim 8birleki sıfat 7birt isim 6birlik isim 4birtem zarf 4birinç sayı 2birkiye sıfat 2birküde özel ad 2birgerd- fiil 2biraŋgi 1biregikide özel ad 1birimlig 1birr isim 1