KT sözlüğü · madde
bir sayı
Tanım
- Bir: “bir kırk yaşayur erti” otuz bir yaşındaydı; “bir tegzinç” bir bölüm; “bir yılḳa beş yolı” bir yılda beş kez. Tanıklar: BK2SekU
- Tek, yegâne: “uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena” güçlü tek Tanrı’ya yokluk yoktur; “teŋ tüz bir tek erür” eşit ve bir (aynı)dır. Tanıklar: AbhKB
- (Belirsizlik) bir: “kayu erser bir nom bitig bititelim” bir öğreti kitabı yazdıralım; “birök taḳı bir kişi” eğer bir kişi daha. Tanıklar: MaitU
- “biri … biri” biri … öteki; “bir ikintike” birbirine: “bularda birisi biriŋe yaġı” bunların biri öbürüne düşman; “biliglig biriŋe biligsiz miŋin” bir bilgiliye bin bilgisiz. Tanıklar: SekAbhShoRKuTKB2AH
- “birgerü” birlikte, hep birden: “samaz üze birgerü yörser” kavrayarak birlikte yorumlarsa; “biriki bodunug” birleşik halkı. Tanıklar: KTBKShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bir — yalın hâliyle 47.487 kez
Çekimli biçimler (22):
Bağlamlar
Bütün geçişler (10) →KT Kül Tigin Yazıtı
10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT G 2 | ul(a)yu : in(i)ygün(ü)m : ogl(a)n(ı)m : | bir(i)ki | : ug(u)ş(u)m : bod(u)n(u)m : bir(i)ye : ş(a)d(a)pıt b(e)gl(e)r : yır(ı)ya : … |
| KT G 6 | bir | kişi : y(a)ŋ(ı)ls(a)r : uġ(u)şı : bod(u)nı : bişükine : t(e)gi : ḳııdm(a)z … | |
| KT G 8 | bir | : tods(a)r : āçs(ı)k : öm(e)z s(e)n : | |
| KT D 27 | … (e)ki ş(a)d : birle : ölü yitü : ḳ(a)zġ(a)nt(ı)m : (a)nça ḳ(a)zġ(a)n(ı)p : | bir(i)ki | : bod(u)n(u)g : ot sub : kėlm(a)d(ı)m : |
| KT D 32 | ol süg : (a)nta yoḳ ḳışd(ı)m(ı)z : | bir | ot(u)z : y(a)şına : / ç(a)ça s(e)ŋünke : süŋ(ü)şd(ü)m(i)z : |
| KT D 33 | … nta : / y(a)lm(a)sınta : yüz (a)rtuḳ : oḳun urtı : yüz[(i)ŋe] : b(a)şıŋa : | bir | / t[(e)gm(e)di: ] |
| KT K 2 | ul(a)yu : in(i)ygün(ü)m / : ogl(a)n(ı)m : | bir(i)ki | : uġ(u)ş(u)rn : [bod(u)n(u)m] tugs(ı)ḳıŋa : bir(i)g(e)rü : kün : ortusıŋ(a) … |
| KT K 4 | bir | kişi: y(a)ŋ(ı)ls[(a)r] uġ(u)şı bod(u)n[ı biş]ükiŋe : t(e)gi: ḳııd[m(a)z] | |
| KT K 7 | oZa [k](e)lm(i)ş : süsin : kül tėg(i)n : (a)ġ(ı)t(ı)p : toŋra : | bir | uġ(u)ş : (a)lp(a)ġu : on (e)r(i)g : toŋa tėġ(ı)n : yoġınta : (e)ġ(ı)r(i)p … |
| KT K 12 | bir | tüm(e)n (a)ġı : (a)ltun küm(ü)ş : k(e)rg(e)ks(i)z : k(e)lürti : |
Aynı gövdeden maddeler
“bir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
birle edat 1.235birök bağlaç 313biri zamir 51birdemleti zarf 50birer sayı 42birik- fiil 34birdemlig sıfat 22birgüçi isim 19biriye isim 17biregü zamir 13bire 10birim isim 8birleki sıfat 7birt isim 6birlik isim 4birtem zarf 4birinç sayı 2birkiye sıfat 2birküde özel ad 2birgerd- fiil 2biraŋgi 1biregikide özel ad 1birimlig 1birr isim 1