AH sözlüğü · madde
bir sayı
Tanım
- Bir: “bir kırk yaşayur erti” otuz bir yaşındaydı; “bir tegzinç” bir bölüm; “bir yılḳa beş yolı” bir yılda beş kez. Tanıklar: BK2SekU
- Tek, yegâne: “uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena” güçlü tek Tanrı’ya yokluk yoktur; “teŋ tüz bir tek erür” eşit ve bir (aynı)dır. Tanıklar: AbhKB
- (Belirsizlik) bir: “kayu erser bir nom bitig bititelim” bir öğreti kitabı yazdıralım; “birök taḳı bir kişi” eğer bir kişi daha. Tanıklar: MaitU
- “biri … biri” biri … öteki; “bir ikintike” birbirine: “bularda birisi biriŋe yaġı” bunların biri öbürüne düşman; “biliglig biriŋe biligsiz miŋin” bir bilgiliye bin bilgisiz. Tanıklar: SekAbhShoRKuTKB2AH
- “birgerü” birlikte, hep birden: “samaz üze birgerü yörser” kavrayarak birlikte yorumlarsa; “biriki bodunug” birleşik halkı. Tanıklar: KTBKShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bir — yalın hâliyle 47.487 kez
Çekimli biçimler (22):
Bağlamlar
Bütün geçişler (31) →AH Atebetü’l-Hakâyık
31 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 3–4 | senamu ayuġay sėza bu tilim unarça ayayın yarı | bir | maŋa |
| AH 7–8 | seniŋ birlikiŋke delil arḳaġan bulur | bir | neŋ içre dėliller miŋe |
| AH 13–14 | yarattı ol uġan tünüŋ kündüzüŋ uḍup | biri | birke yorır öŋ soŋa |
| AH 13–14 | yarattı ol uġan tünüŋ kündüzüŋ uḍup biri | birke | yorır öŋ soŋa |
| AH 19–20 | bu ḳuḍret iḍisi uluġ | bir | bayat ölüglerni tirgüzmek asan aŋa |
| AH 97–100 | biliglig | biriŋe | biligsiz miŋin teŋegli teŋedi biligniŋ teŋin baḳa körgil emdi uḳa sınayu n … |
| AH 121–124 | … bide bilnür törütgen iḍi biligsizlik içre ḳanı ḫayr yidi bilig bilmegendin | bir | ança boḍun öz elgin but itip iḍim bu tidi |
| AH 133–136 | … küş yaŋşaġan til unulmaz yaġı sözüŋ boşlaġ ıḍma yıġa tut tiliŋ yeter başḳa | bir | kün bu til boşlaġı |
| AH 149–152 | iki neŋ birikse | bir | erde ḳalı bükendi ol erke mürüvvėt yolı bir ol yaŋşar erse kereksiz sözüg … |
| AH 149–152 | iki neŋ birikse bir erde ḳalı bükendi ol erke mürüvvėt yolı | bir | ol yaŋşar erse kereksiz sözüg ikinç yalġan erse ol erniŋ tili |
| AH 161–164 | … basa basal yip açıtma aġız yi ‘asėl bu yalġan söz ig teg köni söz şifa‘ bu | bir | söz ozaḳı urulmış mėsėl |
| AH 201–204 | … aldı ḳuruġ tek yiri neçe ‘alim erdi neçe fėylėsuf ḳanı bu kün olar miŋinde | biri | |
| AH 205–208 | ajun külçirer baz alın ḳaş çatar | bir | elgin tutup şėhd birin zėhr ḳatar ‘asėl tatrup ilkin tamaḳ tatıtıp kiḍinre … |
| AH 205–208 | ajun külçirer baz alın ḳaş çatar bir elgin tutup şėhd | birin | zėhr ḳatar ‘asėl tatrup ilkin tamaḳ tatıtıp kiḍinrek ḳaḍahḳa sunup zėhr ḳa … |
| AH 209–212 | süçüg tattıŋ erse açıġḳa anun | birin | kelse rahat kelür rėnc onun aya ġam ḳatıġsız sürur umġuçı bu ajun ḳaçan ol … |
| AH 245–248 | aya mal iḍisi aḳı eḍgü er bayat birdi erse saŋa sen me | bir | yirilgen sökülgen tirip birmegen tirip birür erseŋ neçe tirse tir |
| AH 265–268 | yana | bir | kereklig sözüm bar saŋa ayayın men anı ḳulaḳ tut manŋa ol ol kim tėkėbbürn … |
| AH 273–276 | ḳamuġ ḳazġanıġlı ajun malını yiyümedi bardı körüŋ halini tişisi ḳalıp | bir | aḍın er bile ol anda yatıpan birür sanını |
| AH 281–284 | … ḳılıġlını kötrür iḍi tėkėbbür tutar erni kemşür ḳoḍı uluġsınma zinhar uluġ | bir | bayat uluġluḳ meniŋ siz alınmaŋ tidi |
| AH 289–292 | ėgėr kibr iḍisi asil men tise ayayın men anıŋ cėvabın kese ata | bir | ana bir uyalar bu ḫalḳ tėfavütleri yoḳ öte irtese |
| AH 289–292 | ėgėr kibr iḍisi asil men tise ayayın men anıŋ cėvabın kese ata bir ana | bir | uyalar bu ḫalḳ tėfavütleri yoḳ öte irtese |
| AH 313–316 | aya hırs idisi harislıḳ nerek ayu | bir | maŋa bu negüke kerek tar erse kiŋ erse bitildi ruzuŋ harislıḳ ḳılurmu munı … |
| AH 317–320 | köki körklüg erniŋ ḫuyı körklüg ol bu körklüg ḳılıḳḳa köŋül örklüg ol | bir | erdin bir erke tėfavüt telim vėlikin körerke tözü börklüg ol |
| AH 317–320 | … körklüg erniŋ ḫuyı körklüg ol bu körklüg ḳılıḳḳa köŋül örklüg ol bir erdin | bir | erke tėfavüt telim vėlikin körerke tözü börklüg ol |
| AH 341–344 | kėrėm | bir | bina teg aŋar hilm ul ol ya bustan teg ol hilm kėrėm al gül ol yıḳıḳlıġḳa … |
| AH 357–360 | … p sözleme sözüŋ kizle kiḍin başıŋ kizleme miŋ er dostuŋ erse üküş körmegil | bir | er duşman erse anı azlama |
| AH 361–364 | neçe tetik erdin birer sehv kelür neçe pür hünėrlıġda | bir | ‘ayb bolur bu bir ‘aybdın ötrü başın kesgüçi ajunda tirilgü kişisiz ḳalur |
| AH 361–364 | neçe tetik erdin birer sehv kelür neçe pür hünėrlıġda bir ‘ayb bolur bu | bir | ‘aybdın ötrü başın kesgüçi ajunda tirilgü kişisiz ḳalur |
| AH 381–384 | mėcaz boldı dostluḳ haḳiḳat ḳanı miŋer dostta | biri | bulunmaz köni üküşrek kişiniŋ içi ġadr erür köni dostuŋ erse taşı bil munı |
| AH 393–396 | ajun toldı ‘udvan cėfa cėvr bile ḳanı | bir | vėfalıġ bar erse tile sen artaḳ sen anın ajun artadı nelük bu ajunḳa ḳılur … |
| AH 477–480 | anın uz erür bu kitab | bir | süzük talulap ketürdüm kemiştim çözük nėvadir süzük az bolur hėzl üküş çuz … |
Aynı gövdeden maddeler
“bir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
birle edat 1.235birök bağlaç 313biri zamir 51birdemleti zarf 50birer sayı 42birik- fiil 34birdemlig sıfat 22birgüçi isim 19biriye isim 17biregü zamir 13bire 10birim isim 8birleki sıfat 7birt isim 6birlik isim 4birtem zarf 4birinç sayı 2birkiye sıfat 2birküde özel ad 2birgerd- fiil 2biraŋgi 1biregikide özel ad 1birimlig 1birr isim 1