İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

bir sayı

1.311 geçiş 23 biçim 21 eser KBKuTAbhMaitShoRAHUSek Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Bir: “bir kırk yaşayur erti” otuz bir yaşındaydı; “bir tegzinç” bir bölüm; “bir yılḳa beş yolı” bir yılda beş kez. Tanıklar: BK2SekU
  2. Tek, yegâne: “uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena” güçlü tek Tanrı’ya yokluk yoktur; “teŋ tüz bir tek erür” eşit ve bir (aynı)dır. Tanıklar: AbhKB
  3. (Belirsizlik) bir: “kayu erser bir nom bitig bititelim” bir öğreti kitabı yazdıralım; “birök taḳı bir kişi” eğer bir kişi daha. Tanıklar: MaitU
  4. “biri … biri” biri … öteki; “bir ikintike” birbirine: “bularda birisi biriŋe yaġı” bunların biri öbürüne düşman; “biliglig biriŋe biligsiz miŋin” bir bilgiliye bin bilgisiz. Tanıklar: SekAbhShoRKuTKB2AH
  5. “birgerü” birlikte, hep birden: “samaz üze birgerü yörser” kavrayarak birlikte yorumlarsa; “biriki bodunug” birleşik halkı. Tanıklar: KTBKShoR

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): bir — yalın hâliyle 47.487 kez

Çekimli biçimler (22):

AH Atebetü’l-Hakâyık

31 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
AH 3–4 senamu ayuġay sėza bu tilim unarça ayayın yarı bir maŋa
AH 7–8 seniŋ birlikiŋke delil arḳaġan bulur bir neŋ içre dėliller miŋe
AH 13–14 yarattı ol uġan tünüŋ kündüzüŋ uḍup biri birke yorır öŋ soŋa
AH 13–14 yarattı ol uġan tünüŋ kündüzüŋ uḍup biri birke yorır öŋ soŋa
AH 19–20 bu ḳuḍret iḍisi uluġ bir bayat ölüglerni tirgüzmek asan aŋa
AH 97–100 biliglig biriŋe biligsiz miŋin teŋegli teŋedi biligniŋ teŋin baḳa körgil emdi uḳa sınayu n …
AH 121–124 … bide bilnür törütgen iḍi biligsizlik içre ḳanı ḫayr yidi bilig bilmegendin bir ança boḍun öz elgin but itip iḍim bu tidi
AH 133–136 … küş yaŋşaġan til unulmaz yaġı sözüŋ boşlaġ ıḍma yıġa tut tiliŋ yeter başḳa bir kün bu til boşlaġı
AH 149–152 iki neŋ birikse bir erde ḳalı bükendi ol erke mürüvvėt yolı bir ol yaŋşar erse kereksiz sözüg …
AH 149–152 iki neŋ birikse bir erde ḳalı bükendi ol erke mürüvvėt yolı bir ol yaŋşar erse kereksiz sözüg ikinç yalġan erse ol erniŋ tili
AH 161–164 … basa basal yip açıtma aġız yi ‘asėl bu yalġan söz ig teg köni söz şifa‘ bu bir söz ozaḳı urulmış mėsėl
AH 201–204 … aldı ḳuruġ tek yiri neçe ‘alim erdi neçe fėylėsuf ḳanı bu kün olar miŋinde biri
AH 205–208 ajun külçirer baz alın ḳaş çatar bir elgin tutup şėhd birin zėhr ḳatar ‘asėl tatrup ilkin tamaḳ tatıtıp kiḍinre …
AH 205–208 ajun külçirer baz alın ḳaş çatar bir elgin tutup şėhd birin zėhr ḳatar ‘asėl tatrup ilkin tamaḳ tatıtıp kiḍinrek ḳaḍahḳa sunup zėhr ḳa …
AH 209–212 süçüg tattıŋ erse açıġḳa anun birin kelse rahat kelür rėnc onun aya ġam ḳatıġsız sürur umġuçı bu ajun ḳaçan ol …
AH 245–248 aya mal iḍisi aḳı eḍgü er bayat birdi erse saŋa sen me bir yirilgen sökülgen tirip birmegen tirip birür erseŋ neçe tirse tir
AH 265–268 yana bir kereklig sözüm bar saŋa ayayın men anı ḳulaḳ tut manŋa ol ol kim tėkėbbürn …
AH 273–276 ḳamuġ ḳazġanıġlı ajun malını yiyümedi bardı körüŋ halini tişisi ḳalıp bir aḍın er bile ol anda yatıpan birür sanını
AH 281–284 … ḳılıġlını kötrür iḍi tėkėbbür tutar erni kemşür ḳoḍı uluġsınma zinhar uluġ bir bayat uluġluḳ meniŋ siz alınmaŋ tidi
AH 289–292 ėgėr kibr iḍisi asil men tise ayayın men anıŋ cėvabın kese ata bir ana bir uyalar bu ḫalḳ tėfavütleri yoḳ öte irtese
AH 289–292 ėgėr kibr iḍisi asil men tise ayayın men anıŋ cėvabın kese ata bir ana bir uyalar bu ḫalḳ tėfavütleri yoḳ öte irtese
AH 313–316 aya hırs idisi harislıḳ nerek ayu bir maŋa bu negüke kerek tar erse kiŋ erse bitildi ruzuŋ harislıḳ ḳılurmu munı …
AH 317–320 köki körklüg erniŋ ḫuyı körklüg ol bu körklüg ḳılıḳḳa köŋül örklüg ol bir erdin bir erke tėfavüt telim vėlikin körerke tözü börklüg ol
AH 317–320 … körklüg erniŋ ḫuyı körklüg ol bu körklüg ḳılıḳḳa köŋül örklüg ol bir erdin bir erke tėfavüt telim vėlikin körerke tözü börklüg ol
AH 341–344 kėrėm bir bina teg aŋar hilm ul ol ya bustan teg ol hilm kėrėm al gül ol yıḳıḳlıġḳa …
AH 357–360 … p sözleme sözüŋ kizle kiḍin başıŋ kizleme miŋ er dostuŋ erse üküş körmegil bir er duşman erse anı azlama
AH 361–364 neçe tetik erdin birer sehv kelür neçe pür hünėrlıġda bir ‘ayb bolur bu bir ‘aybdın ötrü başın kesgüçi ajunda tirilgü kişisiz ḳalur
AH 361–364 neçe tetik erdin birer sehv kelür neçe pür hünėrlıġda bir ‘ayb bolur bu bir ‘aybdın ötrü başın kesgüçi ajunda tirilgü kişisiz ḳalur
AH 381–384 mėcaz boldı dostluḳ haḳiḳat ḳanı miŋer dostta biri bulunmaz köni üküşrek kişiniŋ içi ġadr erür köni dostuŋ erse taşı bil munı
AH 393–396 ajun toldı ‘udvan cėfa cėvr bile ḳanı bir vėfalıġ bar erse tile sen artaḳ sen anın ajun artadı nelük bu ajunḳa ḳılur …
AH 477–480 anın uz erür bu kitab bir süzük talulap ketürdüm kemiştim çözük nėvadir süzük az bolur hėzl üküş çuz …

Aynı gövdeden maddeler

“bir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).