T sözlüğü · madde
bir sayı
Tanım
- Bir: “bir kırk yaşayur erti” otuz bir yaşındaydı; “bir tegzinç” bir bölüm; “bir yılḳa beş yolı” bir yılda beş kez. Tanıklar: BK2SekU
- Tek, yegâne: “uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena” güçlü tek Tanrı’ya yokluk yoktur; “teŋ tüz bir tek erür” eşit ve bir (aynı)dır. Tanıklar: AbhKB
- (Belirsizlik) bir: “kayu erser bir nom bitig bititelim” bir öğreti kitabı yazdıralım; “birök taḳı bir kişi” eğer bir kişi daha. Tanıklar: MaitU
- “biri … biri” biri … öteki; “bir ikintike” birbirine: “bularda birisi biriŋe yaġı” bunların biri öbürüne düşman; “biliglig biriŋe biligsiz miŋin” bir bilgiliye bin bilgisiz. Tanıklar: SekAbhShoRKuTKB2AH
- “birgerü” birlikte, hep birden: “samaz üze birgerü yörser” kavrayarak birlikte yorumlarsa; “biriki bodunug” birleşik halkı. Tanıklar: KTBKShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bir — yalın hâliyle 47.487 kez
Çekimli biçimler (22):
Bağlamlar
Bütün geçişler (6) →T Tunyukuk Yazıtı
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 3 | (ė)ki ül(ü)gi: (a)tl(ı)ġ (e)rti: | bir | ül(ü)gi: y(a)d(a)ġ (e)rti: y(ė)ti yüz : kişig : / ud(u)z(u)ġma : ul(u)ġı : … |
| T 11 | t(a)bġ(a)ç : | b(i)rd(i)n | y(e)n t(e)g : ḳııt(a)ny : / öŋd(ü)n y(e)n t(e)g : b(e)n yırd(ı)nt(a) y(a)n … |
| T 15 | köögm(e)n : / yolı: | bir | (e)rm(i)ş : tum(i)ş t(ė)y(i)n : (ė)ş(i)d(i)p : bu yol(u)n : yorıs(a)r : / … |
| T 15 | (ė)ş(id)t(i)m : (a)z yir : y[olı?] : (a)nı b[irl(e)? ... (e)r]m(i)ş : | bir | (a)t / oruuḳı: (e)rm(i)ş : (a)nın b(a)rm(i)ş : (a)ŋ(a)r (a)yt(ı)p : bir (a … |
| T 15 | … : bir (a)t / oruuḳı: (e)rm(i)ş : (a)nın b(a)rm(i)ş : (a)ŋ(a)r (a)yt(ı)p : | bir | (a)tl(ı)ġ b(a)r- / m(i)ş t(ė)y(i)n : ol yol(u)n : yorıs(a)r : unç t(ė)d(i) … |
| T 32 | üç küür(e)g ki[ş]i k(e)lti: s(a)bi: | bir | : ḳ(a)ġ(a)ni sü t(a)şıḳdı: on oḳ süsi: / ḳ(a)lıs(ı)z : t(a)şıḳdı: tir : y(a … |
Aynı gövdeden maddeler
“bir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
birle edat 1.235birök bağlaç 313biri zamir 51birdemleti zarf 50birer sayı 42birik- fiil 34birdemlig sıfat 22birgüçi isim 19biriye isim 17biregü zamir 13bire 10birim isim 8birleki sıfat 7birt isim 6birlik isim 4birtem zarf 4birinç sayı 2birkiye sıfat 2birküde özel ad 2birgerd- fiil 2biraŋgi 1biregikide özel ad 1birimlig 1birr isim 1