bil- fiil

1.416 geçiş 134 biçim 23 eser Abh KB KuT IB ShoR AH Sek U Anlam haritasında göster

Tanım

Bilmek, tanımak: “ol emgektin tartdaçı erür tėp bilip” onu acıdan kurtaran diye bilip; “bilmez uḳmaz” bilmez, anlamaz; “taŋrı bilgen köŋüllerdekini” Tanrı gönüllerdekini bilendir; “olar ne bileyi” ben onları nereden bileyim; “muŋum meniŋ biliŋe” derdimi bil. Tanıklar: Sek KuT KB DLT
(Irk Bitig’de fal sonunda) “ança biliŋler” öyle bilin: “ança biliŋler, edgü ol” öyle bilin, iyidir. Tanıklar: IB2
(Abhidharma çevirisinde) “bilip öçmek” bilerek (bilgiyle) sönme; “bilmetin öçmek” bilgisiz (kendiliğinden) sönme; “bilmemek” bilgisizlik (avidyā). Tanıklar: Abh2
“bilgülük” bilinmesi gereken, bilinecek: “alḳu bilgülük nomlar” bütün bilinecek öğeler. Tanıklar: ShoR

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): bil- — yalın hâliyle 73 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

Çekimli biçimler (133):

bilir 277 bilür 244 bilip 160 bilmezler 130 bilgen 100 bilmez 99 bilmiş 77 bilirler 69 bilse 68 bilmetin 67 bilgeli 60 biliŋlėr 53 bildim 51 bilmek 48 bildi 48 bildiler 43 bilgülük 42 bilgil 33 biliŋ 31 bilmemek 31 bilin 26 biligli 24 bilgü 23 bilmemekig 22 bilmese 21 bilürler 20 bilmedin 16 bileyin 15 bilmedi 13 bildeçi 13 bilmedim 12 bilgey 12 bildiŋ 11 bilirsiz 9 bilgülüg 9 bilmişin 8 bilmişig 7 bilsün 7 bilser 7 bilümez 7 biltimiz 6 bildimiz 6 bilmişim 6 biliŋler 6 bilmes 5 bilmekniŋ 5 bilmekin 5 bilmesler 5 bilmedük 5 bilmeser 4 bilteçi 4 bilü 4 bilmeki 4 bilsü 3 bilelim 3 bilirmü 3 bilmişe 3 bilmedükin 3 bilürmiz 3 bilmekdin 3 bilti 3 bilmedeçiler 2 bilmeyü 2 bilirde 2 bilmişi 2 bilmediŋ 2 bilginçe 2 bilmedeçi 2 bilmişiŋ 2 bilserler 2 bilmegey 2 bilmemekler 2 bilmemekin 2 bilmegülük 2 bilmesü 2 bilgüke 2 bilmegendin 2 bilmesünler 2 bilseler 2 bilmekiŋe 1 bildeçilerig 1 bilmemeki 1 bilemü 1 bileyi 1 biliŋe 1 bilmemekte 1 bilmemiş 1 bilmemişke 1 bildiri 1 bildile 1 biliŋü 1 bilmesin 1 biliŋümüz 1 bildükini 1 bilmesün 1 bilgülükin 1 bilgüsi 1 bilgeniŋ 1 bilmeyüki 1 biliglike 1 biliglisi 1 bilmezmiz 1 biligülük 1 bilgeçi 1 bilmedükler 1 bilmedüküg 1 bilmedükügin 1 bilmişimni 1 bilingler 1 bilmegenke 1 bilmişler 1 bilinmeddin 1 bilmegil 1 bilmegli 1 bilgetiler 1 bilmegüçi 1 bildükte 1 bilmekde 1 bilgeyler 1 biltiler 1 … ve 13 biçim daha

T. II D. 178 IV.-4	… ili-i ş]mnulı-ı inili-i içili-i ol [tidim(i)z] erser t(e)ŋrim suida baru-u	[b]ilmetin	t(e)ŋrike igdeyü-ü muntaġ uluġ çulvu-u sav sözledim(i)z erser mundaġ bu ad …
T. II Y. 60 a.-5–6	m(a)nas]tar ḫırz(a) . . . . sekizinç [kirtü t(e)ŋrig arıġ nomuġ]	biltükümüzde	baru . . t(e)ŋrim ėki-i [yiltizig üç ödk]i nomuġ bilt(i)m(i)z . .
T. II Y. 60 a.-5–6	… arıġ nomuġ] biltükümüzde baru . . t(e)ŋrim ėki-i [yiltizig üç ödk]i nomuġ	bilt(i)m(i)z	. .
T. II Y. 60 a.-7	y(a)ruḳ yilt[izi]n . . t(e)ŋri [yėrin tünerig yil]tizin tamu yėrin	bilt(i)m(i)z	. .
T. II Y. 60 a.-8	yme yėr t(e)ŋri [yoḳ] erken öŋre ne bar ermiş tėpen	bilt(i)m(i)z	. .
T. II Y. 60 a.-10	yėrig t(e)ŋrig kim yaratmış tėpen	bilt(i)m(i)z	. .
T. II Y. 60 a.-11–12	… trü yoḳ bolġai . . yaruḳlı [ḳar]alı [ḳaltı adrılġai] antada kirse ne tėpen	bilt(i)m(i)z	. .
T. II Y. 60 a.-24	t(e)ŋrim	bilip	bilmetin et’öz seviginçe yorıp y(a)vlaḳ iş tuş adaş ḳudaş savın alıp köŋül …
T. II Y. 60 a.-24	t(e)ŋrim bilip	bilmetin	et’öz seviginçe yorıp y(a)vlaḳ iş tuş adaş ḳudaş savın alıp köŋülün körüp …

“bil” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).