ŞU sözlüğü · madde
bir sayı
Tanım
- Bir: “bir kırk yaşayur erti” otuz bir yaşındaydı; “bir tegzinç” bir bölüm; “bir yılḳa beş yolı” bir yılda beş kez. Tanıklar: BK2SekU
- Tek, yegâne: “uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena” güçlü tek Tanrı’ya yokluk yoktur; “teŋ tüz bir tek erür” eşit ve bir (aynı)dır. Tanıklar: AbhKB
- (Belirsizlik) bir: “kayu erser bir nom bitig bititelim” bir öğreti kitabı yazdıralım; “birök taḳı bir kişi” eğer bir kişi daha. Tanıklar: MaitU
- “biri … biri” biri … öteki; “bir ikintike” birbirine: “bularda birisi biriŋe yaġı” bunların biri öbürüne düşman; “biliglig biriŋe biligsiz miŋin” bir bilgiliye bin bilgisiz. Tanıklar: SekAbhShoRKuTKB2AH
- “birgerü” birlikte, hep birden: “samaz üze birgerü yörser” kavrayarak birlikte yorumlarsa; “biriki bodunug” birleşik halkı. Tanıklar: KTBKShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bir — yalın hâliyle 47.487 kez
Çekimli biçimler (22):
Bağlamlar
Bütün geçişler (10) →ŞU Şine Usu Yazıtı
10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| ŞU D 3 | … ç ay udu kelti sekiz oġuz loḳuz tatar ḳalmatı kelti seleŋe kidin yılun ḳol | birdin | sıŋar şıp başıŋa tegi çerig ėtdim |
| ŞU D 5 | tay bilge totoḳ yablaḳın üçün | bir | ėki atlıg yablaḳın üçün ḳara bodunım öltiŋ yėtdiŋ yana içik ölmeçi yėtmeçi … |
| ŞU D 5 | … i sen tėdim yiçe işig küçig bėrgil tėdim ėki ay kütdim kelmedi sekizinç ay | bir | yaŋıḳa sü yorıyın tėdim tug taşıḳar erkli |
| ŞU G 1 | … ertiş ügüzig arḳar başı tuşı anta er ḳamış dlUn . [ya]nta s[alla]p keçdim | bir | yėgirminç ay sekiz yėgirmike .... yoluḳdım bulçu ügüzde üç ḳarluḳıg |
| ŞU G 7 | basmılıġ ḳo[dup] (...) -inç ay | bir | otuzḳa ḳarluḳıġ btnt.. -dı yogra yarışda süsin anta sançdım ebi on kün öŋr … |
| ŞU G 8 | bir | yėgirmike (...) sançdım kentü ... bodun irtim irlünte talaḳımınta yėtdim a … | |
| ŞU G 9 | meniŋ süm üç (...) -p bėrti tug [taşıḳa]r bėş yüz kedimlig yadag | bir | ėki şaşıp kelti küŋim ḳulım bodunıg teŋri yėr anta ayu [bė]rti anta sançdı … |
| ŞU G 11 | (...) seleŋeklal t (...) | bir | yėgirminç ay yėgirmike ḳara buluḳ öŋ[di]n suuḳaḳ yulı anta çigil totoḳ.... … |
| ŞU B 3 | … y]ladım b (...) -miş labġaç ḳanı ḳaġan ... ö/üt . I barmış o/u .. ı/i . si | bir | [ḳı]z sek[iz un] oglın tutdım ı/i . k [yaḳlaşıḳ hart] yana ... d .... k .. … |
| ŞU B 6 | … nta . [ya]na ... ı/i .... s m -de tuġın .. tılıg .... / s ḳabışıp m ... in | bir | otuzḳa ben .. o/u . k'r .... -miş ö/ür . [ü]ç o[tuz]ḳa anta sançdım yarış … |
Aynı gövdeden maddeler
“bir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
birle edat 1.235birök bağlaç 313biri zamir 51birdemleti zarf 50birer sayı 42birik- fiil 34birdemlig sıfat 22birgüçi isim 19biriye isim 17biregü zamir 13bire 10birim isim 8birleki sıfat 7birt isim 6birlik isim 4birtem zarf 4birinç sayı 2birkiye sıfat 2birküde özel ad 2birgerd- fiil 2biraŋgi 1biregikide özel ad 1birimlig 1birr isim 1