Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “bilen” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• agah sıfat Karahanlıhaberdar her şeyden haberi olan tanrı’nın sıfatı tanrı bilen ve her şeyden haberdar olandır…
• aya ünlem UygurKarahanlıhitap ünlemi ey ey tanrım sana bir başkası eş olmaz ey bilen bunu oku doğru söyledin ey iyi talihli ey hırs sahibi ey eşim…
• açuḳluġ sıfat Karahanlı2. anlam: …rünen açıkta olan gizlinin ġayb karşıtı gizliyi de açığı da bilen…
• açuḳluḳ isim Karahanlı…ıkta olan görünen âlem gizlinin karşıtı gizliyi de açığı da bilen…
• bilge sıfat OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …gelik prajñā olgun bilgelikli bilgelikle kurtulmuş her şeyi bilen buda’nın sanı her şeyi bilen tanrılar tanrısı buda…
• bilgi isim UygurKarahanlı…mez maldır bilgili bilgisini dille ortaya koymazsa her şeyi bilen bilgi…
• biliglig sıfat UygurKarahanlı2. anlam: bilge bilgelikli her şeyi bilen tanrılar tanrısı buda bilgelik merdiveni kurdunuz bilge canlılar…
• birök bağlaç Uygur…aman böyle arı öğretiyi bırakmazsa eğer bu dünyada her şeyi bilen buda en üstün olmasaydı…
• brḫma özel ad Uygur…rahma’ sözünün anlamı açıklanırken brahma’ denince her şeyi bilen budaların adı olur brahma’ denince dingin nirvananın adı olur…
• burḫan isim UygurKarahanlı…etiyi övüp budalığa erişti tanrı buda şakyamuni’ye her şeyi bilen buda maitreya budaların kutsallığına eğilirim…
• bügü sıfat OrhonUygurKarahanlı2. anlam: budist doğaüstü bilgi her şeyi bilme her şeyi bilen budalar avalokiteśvara doğaüstü bilgisiyle her şeyi görür erdemini bilgeliğini doğaüstü gücünü…
• bütün sıfat UygurKarahanlı2. anlam: …metkâr dürüst doğru kişi bu sözü dürüstçe doğru tutar tanrı bilen hikmetle iş gören…
• ġayb isim Karahanlı…lan biz gaybın koruyucuları değiliz gaybı mı gördü gaybları bilen görüneni de görünmeyeni de bilen kocalarının yokluğunda namuslarını koruyanlar…
• ḫaberli sıfat Karahanlı…evirisinde tanrı’nın sıfatı habîr her şeyden haberdar tanrı bilen haberdar olandır…
• ḫaḳḳu’l-yaḳin isim Karahanlıhakku’l-yakîn kesin gerçek tanrı’ya hitap ey içi dışı bilen ey kesin gerçek gözümden uzaksın gönlüme yakınsın…
• her-ayine zarf Karahanlı…ir hepsini mutlaka kendi huzurunda toplayacak tanrı elbette bilendir orada elbette susamayacaksın…
• hile isim Karahanlı…r şeyin bir çaresi düzeni vardır dördüncüsü hileli ve düzen bilen olmalı düşmana karşı önce hile düzen gerekir hiçbir çareye güçleri yetmez benim d…
• iç isim OrhonUygurKarahanlıiç içeri karın gönül ey içi dışı bilen dışı gibi içi içi gibi dışıdır içimi dışımı görse gönlümü içten yaktı içine dışına olağanüstü süsler vurdurdu…
• işlig sıfat UygurKarahanlı2. anlam: …virisinde hikmet sahibi tanrı’nın sıfatı o hikmet sahibidir bilendir…
• çölgi sıfat Orhonbozkırda yaşayan çöle ait yol bilen dedim kılavuz aradım bozkırlı az adamını buldum…
• arın- fiil UygurKarahanlı… temizlenmek cünüp iseniz temizlenin kirlenmeyi ve arınmayı bilen dört türlü arınmayı…
• ayıt- fiil OrhonUygurKarahanlısormak hacip sözünü sürdürerek sordu rüyayı bilene sor gece sorma bana sorma sorulmadan önce söz söylerse şüphelenip sorarsa rahipler sorarak arz ed…
• bil- fiil OrhonUygurKarahanlı…dan kurtaran diye bilip bilmez anlamaz tanrı gönüllerdekini bilendir ben onları nereden bileyim derdimi bil…
• indür- fiil UygurKarahanlı… tanrı sözün en güzelini indirdi kitabın indirilişi aziz ve bilen tanrı’dandır dilediğine ölçüyle indirir dil insanı mavi gökte olsa bile yere indi…