Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “düşman” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• alın isim UygurKarahanlı2. anlam: alın vermek yüzleşmek düşmana alın ver karşı dur…
• asıġsız sıfat UygurKarahanlıyararsız faydasız boşuna boşuna ağlarım yararsız oğlu düşman bil öğüt nasihat yararsızdır yararsız faydasız…
• az sıfat OrhonUygurKarahanlı…rda az sayıda çok konuşma sözü birer birer az söyle az halk düşman oldu az halkı çoğalttım azı çok yaptı onu az bir değere sattılar sözün çoğu ne k…
• azlıḳ isim Karahanlıazlık az oluş düşman olursa bir kişinin zararı bin kadardır bin dostun olsa yine azdır…
• balbal isim Orhonbalbal ölünün mezarı önüne onun öldürdüğü düşmanları simgeleyerek dikilen taş baz kağan’ı babamın mezarına balbal olarak dikmiş yiğit erlerini öldür…
• baltu isim UygurKarahanlı…lta kimi orduda kılıç balta yer yaralanır kılıç ve baltayla düşmanı yenen kılıç mızrak çakra balta topuz ormuzd ateş tanrısını balta gibi kullanıp …
• basmıl özel ad OrhonKarahanlı… türk boyu basmıl ıdukkutu benim soyumdan bir halktı basmıl düşman olup evine döndü basmıl ve çomul boyları toplanır…
• basınçsız sıfat Uygurbaskısız zulümsüz düşmansız kurtsuz baskısız sıkıntısız…
• bayırḳuu özel ad Orhon…ayırku yurduna dek sefer ettim yer bayırku’nun ulug irkin’i düşman oldu…
• berge isim Karahanlı…mçıyı zindanı hak etsin oğula kıza değneği esirgeme komutan düşmandan kamçıyı yenilgiyi yer…
• bilig isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: bilgelik prajñā bilgelik gücüyle tutku düşmanlarını yenmiş bilgelikten yoksun…
• bir sayı OrhonUygurKarahanlı4. anlam: biri öteki birbirine bunların biri öbürüne düşman bir bilgiliye bin bilgisiz…
• biri zamir UygurKarahanlıbiri birisi bunlardan biri öbürüne düşmandır biri yazısı belirgin kâtip biri sözü ölçülü elçi biri ılık biri soğuk iki iyilikten biri…
• bor isim OrhonUygurKarahanlışarap şarap bilgiye akla düşmandır şarap içme şarap ve satıcısı idik üçüncüsü de şarap içmeyi sevmek…
• boyun isim Karahanlıboyun düşmanın boynu eğildi düşmanın boynunu ezmek başını boynunu yarıp durdu boynundan tutup koparan boyun suyunu kanını kızıl akıttı…
• bu zamir OrhonUygurKarahanlı…ve sıfatı bugün bu böyle beş kötülük bunlardan biri öbürüne düşman bunlara da iyi davran bunlarsız da iş olmaz bu öğretiyi işitip…
• bulġaḳ isim OrhonUygurKarahanlı…nünde kendini iyi korursa gök ve yerin karışıklığı yüzünden düşman oldu kargaşa çok olursa halkın karışıklığı bilgiyle durulur ülkenin kargaşasına …
• bögde isim Karahanlıhançer kısa kılıç elde duran bu hançer bıçak düşmanına dikkatle bakıp hançerinle…
• börisiz sıfat Uygurkurtsuz kurt tehlikesi olmayan düşmansız kurtsuz baskısız…
• cefa isim Karahanlı…efa eder susar sana eziyet edene vefayla karşılık ver dünya düşmanlık eziyet ve zulümle doldu…
• cėvr isim Karahanlı…u kez ile ikileme bütün cefa ve zulmü bana dokunmasın dünya düşmanlık eziyet ve zulümle doldu…
• dost isim Karahanlı… onları dost edinirse o onlardandır o gün dostlar birbirine düşmandır ancak sakınanlar hariç düşman bir de olsa zararı bin dir dostun bin de olsa y…
• ecelsiz sıfat Karahanlıeceli gelmeden vakitsiz ölüm düşmana alev gibi yiğit gibi saldır ecel gelmeden kişiye ölüm olmaz…
• ekin isim OrhonUygurKarahanlı…ikisi arasında insanoğlu yaratılmış ikisi arasında atıg lar düşman olmuş…
• emes ek-fiil Karahanlıdeğil dlt dedim fayda vermez düşmanı küçük görüp kötülememeli…
• erinç edat OrhonUygurKarahanlı…de tanrı öyle demiş olmalı ölüm bozmadıkça bozulmaz elbette düşmanın niyeti herhalde döndü…
• ersiglik isim Karahanlıyiğitlik cesaret mertlik yiğitliği düşmana karşı sert olsa düşman olmadıkça erin yiğitliği ne zaman belli olur girip çıkarken yiğitliği yakışır…
• erürse Karahanlıanlamı kesinleşmeyen fiil biçimi kb şimdi geri dönüp düşman gibi yüz çevirirsen sana yakışır mı yüz ewür-’ okumasına uygun…
• erüş sıfat Uygur…canından ettik gelmiş pek çok bodisatva o çok sayıdaki kötü düşmandan kurtulur o iyi iş çok mu denir…
• esen sıfat UygurKarahanlıesen sağ sağlıklı güvende seveni esen tut düşmanını kaldır yok et sağlıkla yaşa çok yıl yaşa üçüncüsü sağlıklı yaşamaktır hepsi sağ salim görüşmüş s…
• ewre zarf Karahanlıgeri tekrar karşılık olarak ögdülmiş geri dönüp atına bindi düşmanını yenip karşılık olarak mızrakladı dünyayı bırakırsan dönüp sana yol açar beni g…
• hile isim Karahanlı…aresi düzeni vardır dördüncüsü hileli ve düzen bilen olmalı düşmana karşı önce hile düzen gerekir hiçbir çareye güçleri yetmez benim düzenim sağlam…
• irkin isim Orhon…oy beyi unvanı ondan sonra yer bayırku boyunun uluğ irkin’i düşman oldu uluğ irkin az sayıda adamıyla kaçıp gitti…
• isiz sıfat UygurKarahanlı…sterir kötüler eziyet eder sana kötü mü iyidir yoksa iyi mi düşmanların en kötüsü budur ah kötüye yaklaşma kötünün sohbeti seni kötü eder dlt kötü …
• çaġı Karahanlı…mı kesinleşmeyen söz kb’de şarap için şarap bilgiye ve akla düşmandır şarabın gerçek adı kavga ve dır…
• çoġ isim UygurKarahanlı2. anlam: hiddet şiddet ateşlilik kargaşa gürültü düşmana düşman gönderdi onun şiddetini kırdı düşmanın boynunu ezse hiddetini giderse bunca gürültü çığlık ba…
• çuluġan özel ad Orhonküli çor yazıtında bir düşman boyunun ya da kişinin adı sağır çuluğan düşman olunca küli çor saldırıp mızraklayıp…
• çıbun isim Karahanlı…nek akrep gibi sokarlar sinek gibi emerler sinek büyük file düşman oldu bir sineğe karşı bile hile yürütemedi…
• çıḳ özel ad OrhonKarahanlı…k yenisey bölgesinde bir boy çik halkı kırgızlarla birlikte düşman oldu kem ırmağını geçip çiklere doğru sefer ettim çik halkına vali verdim…
• aġıt- fiil OrhonUygurKarahanlıdüşman ordusunu püskürtmek dağıtmak orduyu harekete geçirmek saldırıya geçen ordusunu kül tigin püskürtüp gelen ordusunu püskürttüm yeniden harekete…