bil- fiil

1.416 geçiş 134 biçim 23 eser Abh KB KuT IB ShoR AH Sek U Anlam haritasında göster

Tanım

Bilmek, tanımak: “ol emgektin tartdaçı erür tėp bilip” onu acıdan kurtaran diye bilip; “bilmez uḳmaz” bilmez, anlamaz; “taŋrı bilgen köŋüllerdekini” Tanrı gönüllerdekini bilendir; “olar ne bileyi” ben onları nereden bileyim; “muŋum meniŋ biliŋe” derdimi bil. Tanıklar: Sek KuT KB DLT
(Irk Bitig’de fal sonunda) “ança biliŋler” öyle bilin: “ança biliŋler, edgü ol” öyle bilin, iyidir. Tanıklar: IB2
(Abhidharma çevirisinde) “bilip öçmek” bilerek (bilgiyle) sönme; “bilmetin öçmek” bilgisiz (kendiliğinden) sönme; “bilmemek” bilgisizlik (avidyā). Tanıklar: Abh2
“bilgülük” bilinmesi gereken, bilinecek: “alḳu bilgülük nomlar” bütün bilinecek öğeler. Tanıklar: ShoR

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): bil- — yalın hâliyle 73 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

biliŋlėr 53 (IB) · biliŋler 6 (KuT, Man, ShoR)

Çekimli biçimler (133):

bilir 277 bilür 244 bilip 160 bilmezler 130 bilgen 100 bilmez 99 bilmiş 77 bilirler 69 bilse 68 bilmetin 67 bilgeli 60 biliŋlėr 53 bildim 51 bilmek 48 bildi 48 bildiler 43 bilgülük 42 bilgil 33 biliŋ 31 bilmemek 31 bilin 26 biligli 24 bilgü 23 bilmemekig 22 bilmese 21 bilürler 20 bilmedin 16 bileyin 15 bilmedi 13 bildeçi 13 bilmedim 12 bilgey 12 bildiŋ 11 bilirsiz 9 bilgülüg 9 bilmişin 8 bilmişig 7 bilsün 7 bilser 7 bilümez 7 biltimiz 6 bildimiz 6 bilmişim 6 biliŋler 6 bilmes 5 bilmekniŋ 5 bilmekin 5 bilmesler 5 bilmedük 5 bilmeser 4 bilteçi 4 bilü 4 bilmeki 4 bilsü 3 bilelim 3 bilirmü 3 bilmişe 3 bilmedükin 3 bilürmiz 3 bilmekdin 3 bilti 3 bilmedeçiler 2 bilmeyü 2 bilirde 2 bilmişi 2 bilmediŋ 2 bilginçe 2 bilmedeçi 2 bilmişiŋ 2 bilserler 2 bilmegey 2 bilmemekler 2 bilmemekin 2 bilmegülük 2 bilmesü 2 bilgüke 2 bilmegendin 2 bilmesünler 2 bilseler 2 bilmekiŋe 1 bildeçilerig 1 bilmemeki 1 bilemü 1 bileyi 1 biliŋe 1 bilmemekte 1 bilmemiş 1 bilmemişke 1 bildiri 1 bildile 1 biliŋü 1 bilmesin 1 biliŋümüz 1 bildükini 1 bilmesün 1 bilgülükin 1 bilgüsi 1 bilgeniŋ 1 bilmeyüki 1 biliglike 1 biliglisi 1 bilmezmiz 1 biligülük 1 bilgeçi 1 bilmedükler 1 bilmedüküg 1 bilmedükügin 1 bilmişimni 1 bilingler 1 bilmegenke 1 bilmişler 1 bilinmeddin 1 bilmegil 1 bilmegli 1 bilgetiler 1 bilmegüçi 1 bildükte 1 bilmekde 1 bilgeyler 1 biltiler 1 … ve 13 biçim daha

Bağlamlar

Bütün geçişler (20) →

U Uigurica I-IV

20 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

U II, T II Y.32-1	………………………………………-ktin öngü-ü ………yol yıngaġ neŋ	bilmez-ler	...
U II, T II Y.32-3	ap yme toġmaḳ ölmek-niŋ… …… [mün]in ḳadaġın	bilirler	…
U II, T II Y.32-6–7	inçe	bilmezler
U II, T II S.2b-1-20		bil	-–ig köŋül bolmasar at öŋ bolmaz
U II, T II Y 10-9	taḳı yme alḳınçsız köküzlüg bodı-svt siz inçe	biliŋ
U II, T II Y 10-24	alġınçsız köküz bodısvt siz inçe	biliŋ
U II, T. II Y. 52,1- III 21-28	anta ötrü batra ḳatun yinçke	bil	. . [in] ulınıp tolḳanıp özün yumşaḳ oġlaġu adaḫın aḳuru aḳuru maŋın yorıy …
U II, T. III M. 207.-25	tėp	bilgülüg	ol
U II, T. III M. 207.-52–62	… tŋri-ler ėligi-y-a ançulayu oġ ol ıduġ tınlġ-ıġ yme yoḳlunmaġ-sız erür tėp	bilgülüg	ol… yana yme inçe ḫltı . . çambunat altun inçip ertiŋü kkir-siz tapçasız e …
U II, T. III M. 207.-63–65	… r ėligi--y-a ançulayu oġ ol ıduġ tınlġ-ıġ yme artuġraġ arıġ süzük erür tėp	bilgülüg	ol
U II, T. III M. 207.-97	tėp	bilgülüg	ol…
U II, T. III M. 207.-98–103	… zeliksiz köni tüz tuimaġ burḫan ḫutın-tın yanmaġ-sız evrilmek-siz erür tėp	bilgülüg	ol…
U II, T. III M. 185.-12–13	adı kötrülmis-a mn inçip utlı	bilteçi	bolu teginür--mn ..
U II, T. III M. 185.-12–13	neŋ utlı	bilmedeçi	ermez
U II, T. III M. 207.-12–17	tėp	bilgülüg	ol
U II, T. III M. 207.-29	tėp	bilgülüg	ol
U II, T. III M. 207 b.-6–8	… nçip alḳu ançulayu kelmis-ler--niŋ kentü öz-ler-intin toḳmıs oġlı erür tėp	bilgülüg	ol..
U II, T. II, Y., 48-59–62	… aḳınıp bu biziŋ et’özüg ertimlig ermiş ḳazġanmış ed tvar ḳaltaçı ermiş tėp	bilip	uḳup .. artamaḳsız bozulmaḳsız ed tavar buyan edgü ḳılınç-ta adın yoġ tėp …
U II, T. II Y 42.-58		bilip	ḳılmatım erinç
U II, T. II Y 42.-59		bilmetin	uġmatın ḫıltım erser emti ötünür-mn

Aynı gövdeden maddeler

“bil” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).