bil- fiil

1.416 geçiş 134 biçim 23 eser Abh KB KuT IB ShoR AH Sek U Anlam haritasında göster

Tanım

Bilmek, tanımak: “ol emgektin tartdaçı erür tėp bilip” onu acıdan kurtaran diye bilip; “bilmez uḳmaz” bilmez, anlamaz; “taŋrı bilgen köŋüllerdekini” Tanrı gönüllerdekini bilendir; “olar ne bileyi” ben onları nereden bileyim; “muŋum meniŋ biliŋe” derdimi bil. Tanıklar: Sek KuT KB DLT
(Irk Bitig’de fal sonunda) “ança biliŋler” öyle bilin: “ança biliŋler, edgü ol” öyle bilin, iyidir. Tanıklar: IB2
(Abhidharma çevirisinde) “bilip öçmek” bilerek (bilgiyle) sönme; “bilmetin öçmek” bilgisiz (kendiliğinden) sönme; “bilmemek” bilgisizlik (avidyā). Tanıklar: Abh2
“bilgülük” bilinmesi gereken, bilinecek: “alḳu bilgülük nomlar” bütün bilinecek öğeler. Tanıklar: ShoR

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): bil- — yalın hâliyle 73 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

biliŋlėr 53 (IB) · biliŋler 6 (KuT, Man, ShoR)

Çekimli biçimler (133):

bilir 277 bilür 244 bilip 160 bilmezler 130 bilgen 100 bilmez 99 bilmiş 77 bilirler 69 bilse 68 bilmetin 67 bilgeli 60 biliŋlėr 53 bildim 51 bilmek 48 bildi 48 bildiler 43 bilgülük 42 bilgil 33 biliŋ 31 bilmemek 31 bilin 26 biligli 24 bilgü 23 bilmemekig 22 bilmese 21 bilürler 20 bilmedin 16 bileyin 15 bilmedi 13 bildeçi 13 bilmedim 12 bilgey 12 bildiŋ 11 bilirsiz 9 bilgülüg 9 bilmişin 8 bilmişig 7 bilsün 7 bilser 7 bilümez 7 biltimiz 6 bildimiz 6 bilmişim 6 biliŋler 6 bilmes 5 bilmekniŋ 5 bilmekin 5 bilmesler 5 bilmedük 5 bilmeser 4 bilteçi 4 bilü 4 bilmeki 4 bilsü 3 bilelim 3 bilirmü 3 bilmişe 3 bilmedükin 3 bilürmiz 3 bilmekdin 3 bilti 3 bilmedeçiler 2 bilmeyü 2 bilirde 2 bilmişi 2 bilmediŋ 2 bilginçe 2 bilmedeçi 2 bilmişiŋ 2 bilserler 2 bilmegey 2 bilmemekler 2 bilmemekin 2 bilmegülük 2 bilmesü 2 bilgüke 2 bilmegendin 2 bilmesünler 2 bilseler 2 bilmekiŋe 1 bildeçilerig 1 bilmemeki 1 bilemü 1 bileyi 1 biliŋe 1 bilmemekte 1 bilmemiş 1 bilmemişke 1 bildiri 1 bildile 1 biliŋü 1 bilmesin 1 biliŋümüz 1 bildükini 1 bilmesün 1 bilgülükin 1 bilgüsi 1 bilgeniŋ 1 bilmeyüki 1 biliglike 1 biliglisi 1 bilmezmiz 1 biligülük 1 bilgeçi 1 bilmedükler 1 bilmedüküg 1 bilmedükügin 1 bilmişimni 1 bilingler 1 bilmegenke 1 bilmişler 1 bilinmeddin 1 bilmegil 1 bilmegli 1 bilgetiler 1 bilmegüçi 1 bildükte 1 bilmekde 1 bilgeyler 1 biltiler 1 … ve 13 biçim daha

Bağlamlar

Bütün geçişler (28) →

Sek Sekiz Yükmek

28 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

Jut.Sek.T-1.16 (Ia)	---	bilmez	uḳmaz kim mniŋ aşnuḳı ajunta ḳılmış öz ḳılınçım
Jut.Sek.T-1.21 (IIc)	uzḳunlar	bilzünler	bo munça törlüg aġır emgekte ḳutrulzunlar
Jut.Sek.T-1.34–35 (Ia)	anı üçün inçe	bilmiş	krgek
Jut.Sek.T-1.39 (Ib)	taḳı yme tıdıġsız bodisvt siz inçe	biliŋ	ḳamaġ tınlıġlar üküş
Jut.Sek.T-1.56 (IIc)	inçe	biliŋ	birök ḳayu tınlġ biligsiz ayıġ ḳılınçlıġ erip trs
Jut.Sek.T-1.66 (IIc)	ḳadır sarsıġ yavlaḳ bolur inçe	bilmiş	kergek ol barça
Jut.Sek.T-1.141 (IIc)	inçe	biliŋ	birök bo nom bitig bo çambudivip atlġ yir suvda ḳayu ḳayu yirde
Jut.Sek.T-1.149 (IIc)	uḳısar	bilser	ötrü ol tınlġ et’özi burḫanlar et’özi titir koŋüli yme
Jut.Sek.T-1.150 (IIc)	burḫanlarnıŋ koŋüli --- titir tip	bilmiş	krgek ne üçün tip tiser kim ol tınlġ
Jut.Sek.T-1.153 (IIc)		bilir	bilge bilig uġrayu burḫanlar biligi titir anı üçün tınlġlar
Jut.Sek.T-1.156 (Ia)		bilser	--- öŋ körk ulatı altı törlüg yaġılarda öŋi ḳurtulur
Jut.Sek.T-1.161 (Ia)	bilig yukmekig alḳu inçe --	bilmiş	uḳmış krgek bo niş yukmekig
Jut.Sek.T-1.207 (Ib)	kömsü- -si aġılıḳı titir kim köŋül	bilir	nom yıltızın köŋül tözin
Jut.Sek.T-1.208 (Ia)	körmiş	bilmiş	ötgürmiş tınlġlar erser ol timin anı körür
Jut.Sek.T-1.209 (Ia)	anı	bilir	anı ötgürür antada öŋi arḫant prtikubutlar
Jut.Sek.T-1.211 (Ia)	bilgeler alḳu munı	bilmez	uḳmaz ötgürü umazlar taḳı yme
Jut.Sek.T-1.216 (Ia)	umatın yaŋluḳ saḳınç turġursar inçe	bilmeser	bo mniŋ
Jut.Sek.T-1.331 (Ib)		bilmetin	uḳmadın körümçi yultuzçı --- ters tetrü törüçike bilig ayıtıp
Jut.Sek.T-1.346–347 (IIc)	kiçig ḳa ḳadaş oġul ḳız alḳu asılur tuġmış alḳu titik otġuraḳ bolur	bilir	uḳar uz
Jut.Sek.T-1.378–379 (Ib)	--- atantı --- ḳamaġ ḳuvraġ- -ḳa yrlġ yrlıḳazun	bilelim	uḳalım tŋrim söki töz
Jut.Sek.T-1.379–380 (IId)	yıltız koŋlümüzni ötgürü teginelim burḫanlarnıŋ	bilmekiŋe
Jut.Sek.T-1.387 (IIc)		bilmek	uḳmaḳnıŋ atı erür yruḳ yaşuḳ
Jut.Sek.T-1.402 (IIc)		bilser	uḳsar ötrü ol tınlġlarnıŋ
Jut.Sek.T-1.403 (Ia)	közin inçe	bilir	bo meniŋ közüm
Jut.Sek.T-1.417 (IIc)	tip munçulayu bekiz blgülüg	bilir	bo erür sekiz bilig atları tözün
Jut.Sek.T-1.459–460 (IIc)	yoḳ ḳuruġ ol tip tuyup	bilip	burḫan[] tuyup bilip biligiŋe körmekiŋe
Jut.Sek.T-1.459–460 (IIc)	yoḳ ḳuruġ ol tip tuyup bilip burḫan[] tuyup	bilip	biligiŋe körmekiŋe
Jut.Sek.T-1.462–463 (Ia)		biltiler	uḳtılar ötgürdiler ögrünçülüg sevinçlig bolup tŋri --- burḫan yrlġın

Aynı gövdeden maddeler

“bil” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).