bil- fiil

1.416 geçiş 134 biçim 23 eser Abh KB KuT IB ShoR AH Sek U Anlam haritasında göster

Tanım

Bilmek, tanımak: “ol emgektin tartdaçı erür tėp bilip” onu acıdan kurtaran diye bilip; “bilmez uḳmaz” bilmez, anlamaz; “taŋrı bilgen köŋüllerdekini” Tanrı gönüllerdekini bilendir; “olar ne bileyi” ben onları nereden bileyim; “muŋum meniŋ biliŋe” derdimi bil. Tanıklar: Sek KuT KB DLT
(Irk Bitig’de fal sonunda) “ança biliŋler” öyle bilin: “ança biliŋler, edgü ol” öyle bilin, iyidir. Tanıklar: IB2
(Abhidharma çevirisinde) “bilip öçmek” bilerek (bilgiyle) sönme; “bilmetin öçmek” bilgisiz (kendiliğinden) sönme; “bilmemek” bilgisizlik (avidyā). Tanıklar: Abh2
“bilgülük” bilinmesi gereken, bilinecek: “alḳu bilgülük nomlar” bütün bilinecek öğeler. Tanıklar: ShoR

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): bil- — yalın hâliyle 73 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

biliŋlėr 53 (IB) · biliŋler 6 (KuT, Man, ShoR)

Çekimli biçimler (133):

bilir 277 bilür 244 bilip 160 bilmezler 130 bilgen 100 bilmez 99 bilmiş 77 bilirler 69 bilse 68 bilmetin 67 bilgeli 60 biliŋlėr 53 bildim 51 bilmek 48 bildi 48 bildiler 43 bilgülük 42 bilgil 33 biliŋ 31 bilmemek 31 bilin 26 biligli 24 bilgü 23 bilmemekig 22 bilmese 21 bilürler 20 bilmedin 16 bileyin 15 bilmedi 13 bildeçi 13 bilmedim 12 bilgey 12 bildiŋ 11 bilirsiz 9 bilgülüg 9 bilmişin 8 bilmişig 7 bilsün 7 bilser 7 bilümez 7 biltimiz 6 bildimiz 6 bilmişim 6 biliŋler 6 bilmes 5 bilmekniŋ 5 bilmekin 5 bilmesler 5 bilmedük 5 bilmeser 4 bilteçi 4 bilü 4 bilmeki 4 bilsü 3 bilelim 3 bilirmü 3 bilmişe 3 bilmedükin 3 bilürmiz 3 bilmekdin 3 bilti 3 bilmedeçiler 2 bilmeyü 2 bilirde 2 bilmişi 2 bilmediŋ 2 bilginçe 2 bilmedeçi 2 bilmişiŋ 2 bilserler 2 bilmegey 2 bilmemekler 2 bilmemekin 2 bilmegülük 2 bilmesü 2 bilgüke 2 bilmegendin 2 bilmesünler 2 bilseler 2 bilmekiŋe 1 bildeçilerig 1 bilmemeki 1 bilemü 1 bileyi 1 biliŋe 1 bilmemekte 1 bilmemiş 1 bilmemişke 1 bildiri 1 bildile 1 biliŋü 1 bilmesin 1 biliŋümüz 1 bildükini 1 bilmesün 1 bilgülükin 1 bilgüsi 1 bilgeniŋ 1 bilmeyüki 1 biliglike 1 biliglisi 1 bilmezmiz 1 biligülük 1 bilgeçi 1 bilmedükler 1 bilmedüküg 1 bilmedükügin 1 bilmişimni 1 bilingler 1 bilmegenke 1 bilmişler 1 bilinmeddin 1 bilmegil 1 bilmegli 1 bilgetiler 1 bilmegüçi 1 bildükte 1 bilmekde 1 bilgeyler 1 biltiler 1 … ve 13 biçim daha

Bağlamlar

Bütün geçişler (275) →

KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası

275 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

Ku. T. 25/1a1	… ar siziŋ üze ernekleri uçını öwkedin ayġıl: ölüŋler öwkeŋiz birle ol taŋrı	bilgen	köŋüller--dekini
Ku. T. 25/10b2	… kirse siz uştmahḳa bilmekin aḍırmayın taŋrı anlarnı kim ḳatlandılar sizdin	bilmekin	aḍırmayın sergenlerni
Ku. T. 26/12b2	… ḍnındın eger tileseler oŋarmaḳ tevfiḳ bėrür taŋrı ol iki ara ol taŋrı erür	bilgen	ḫaberli
Ku. T. 26/58b1	… ḳılmaḳ kim kim bulmasa iki ay tutaşı ruze tutmaḳ tevbe taŋrıdın erür taŋrı	bilgen	bütün işlig
Ku. T. 26/85a3	… imlerke könilik birle anı kim ḳılsa siz yaḫşıdın bütünlükin taŋrı erür anı	bilgen
Ku. T. 27/15a1	… i iki meŋizlig. belgürtür taŋrı sizke kim ḳışmaŋ tėp. ol taŋrı ḳamuġ neŋni	bilgen
Ku. T. 28/6a2–3	109 aydı bir ögür firʿavn boḍnıdın: bütünlükin bu cadu erür	bilgen
Ku. T. 28/54a1–3	… kim yalġan tuttılar nişanlarımıznı azın azın yaġutġay-miz olarnı andın kim	bilmezler
Ku. T. 28/72b3	… r taŋrı attı sınayur üçün müʾminlerni andın sınaġ körklüg ol taŋrı eşitgen	bilgen
Ku. T. 28/82a3	… zler anıŋ dostları ermez anıŋ dostları meger saḳnuḳlar ançası bar üküşleri	bilmezler
Ku. T. 29/11a2	kitersün köŋüllerinde öwkeni tevbe bėrür taŋrı kimke kim tilese taŋrı	bilgen	bütün işlig turur
Ku. T. 29/33b2	… nelük destür bėrdiŋ olarḳa belgürginçeke tegi saŋar anlar kim rast aydılar	bilginçe	yalġançılar
Ku. T. 29/56a1–3	78 bilmezler mü kim ol taŋrı	bilür	sırlarını şuwşamışlarını ol taŋrı bilgen ol örtüglilerni
Ku. T. 30/7a1–2	… üçün ınçıḳlanur men ḳaḍġum saḳınçımdın teŋrike bilür men taŋrıdın anı kim	bilmez	sizler
Ku. T. 30/38a2	23 Sėzigsiz her-ayine taŋrı	bilür	anı kim yaşrurlar yime anı kim açuḳ aşkara ḳılurlar bütünlükin kim sewmez …
Ku. T. 30/51al	… renler kim yarlıġ ıḍıldı anlarnıŋ tapa aytıŋ / soruŋlar bitig boḍnıŋa eger	bilmes	erse sizler
Ku. T. 30/65a3	… lur aşaġaraḳ tiriglikke ançaḳ bilmese bilmekde kiḍin nerse her-ayine taŋrı	bilgen	uġan ol
Ku. T. 30/79b3	… şde kiḍin bütünlükin ḳıldıŋız taŋrı sizler üze uġḳa aldaçı her-ayine taŋrı	bilür	nė kim ḳılur sizler
Ku. T. 31/37b3	7 eger aşkare ḳılsaŋ aymaḳnı ol	bilür	sırnı hem örtüglügrekni
Ku. T. 32/7a2	… öldürmeŋler anı bolġay kim asıġ ḳılġay bizke azu tutġay-miz anı ʿayal olar	bilmezler
Ku. T. 32/36b2	… lür aŋar ḳamuġ nerseniŋ miveleri ruzi biziŋ üskümizdin ançası bar üküşleri	bilmezler
Ku. T. 33/23a1	63 sorar saŋa boḍun ḳıyametdin ayġıl: her-ayine anıŋ	bilmeki	taŋrı üskinde nė bildrür saŋa meger ḳıyamet bolur yaḳın
Ku. T. 33/46b2	… eger yıġġan barça kişilerni müjdeçi hem ḳorḳutġuçı ançası bar üküş kişiler	bilmezler
Ku. T. 33/84a3	… mez taŋrı ʿaciz ḳılsa anı nersedin kökler içinde hem yerler içinde ol erür	bilgen	küçlüg uġan
Ku. T. 34/71b1–2	69 Yoḳ maŋa	bilmek	üstünrekdeki ögür ançada ḫusumet ḳılşurlar
Ku. T. 34/84a3	… si rahmetini ayġıl: nek beraber bolur mu anlar kim bilürler yime anlar kim	bilmezler	bütünlükin pend alnur ʿaḳl iḍileri
Ku. T. 35/6a3	… y: anıŋ üçün bėrildim anı bilmekdin yoḳ ol maŋar sınaġ ançası bar üküşleri	bilmezler
Ku. T. 35/78a2	… bezedimiz yawuḳ kökni yulduzlar birle hem küḍezmek ol endaze ḳılmaḳ ʿaziz	bilgen
Ku. T. 36/20b2	… ġaylartı yer içinde ançası bar indrür endaze birle kim tilese ol ḳullarını	bilgen	körgen ol
Ku. T. 36/44b1–3	20 aydılar: eger tilese erdi taŋrı tapmaġaytımız olarnı yoḳ olarḳa anı	bilmek	ermez olar meger yalġançılar
Ku. T. 36/75b2–3	6 soyurḳamaḳ üçün iḍiŋdin ol ol eşitgen	bilgen
Ku. T. 36/106b1	… bütünlükin taŋrınıŋ vaʿdesi rast turur ḳıyamet şek yoḳ anıŋ içinde aydıŋız	bilmez-miz	nė ol ḳıyamet sėzmez-miz meger sėzinç ermez-miz biz yaḳin boluġlılar
Ku. T. 37/21a1	… zleri nişanları birle uḳup yime bilgey sen anlarnı söz yoruḳı içinde taŋrı	bilür	ʿamelleriŋizni
Ku. T. 37/43b1	… iler tegmekdin orunlarıŋa ve eger bolmasa müʾmin erenler müʾmine uraġutlar	bilmegey	erdiŋiz anlarnı kim erklegey siz olarnı teggey sizke olardın emgek biligsi …
Ku. T. 37/57b3	7 yana	biliŋler	kim silerniŋ içre turur taŋrınıŋ yalavaçı eger üküş işler içinde helak bol …
Ku. T. 37/73a1–3	16 çın-oḳ törüttimiz ademini	bilür-miz	nė tüşürür aŋa et-özi biz yaḳın-miz aŋar emgen tamurdın
Ku. T. 38/9b3	… rı olar üze ermez olar sizdin siz me olardın andıḳarlar yalġanlıḳ üze olar	bilürler
Ku. T. 38/41a3	… ḳaçan aydı erse musa boḍnıḳa: ey boḍnum nelük emgetür siz mėni rastlıḳ üze	bilür	sizler men taŋrınıŋ yalavaç men siziŋ tapa ḳıştılar erse ḳışturdı taŋrı kö …
Ku. T. 38/62b1	… taŋrıḳa turur ʿizzet hem yalavaçıŋa hem müʾminlerḳa ança bar iki yüzlügler	bilmezler
Ku. T. 38/75b1	18 Ġaybnı	bilgen	açuḳluḳnı bilgen küsüş bütün işlig

Aynı gövdeden maddeler

“bil” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).