bil- fiil

1.416 geçiş 134 biçim 23 eser Abh KB KuT IB ShoR AH Sek U Anlam haritasında göster

Tanım

Bilmek, tanımak: “ol emgektin tartdaçı erür tėp bilip” onu acıdan kurtaran diye bilip; “bilmez uḳmaz” bilmez, anlamaz; “taŋrı bilgen köŋüllerdekini” Tanrı gönüllerdekini bilendir; “olar ne bileyi” ben onları nereden bileyim; “muŋum meniŋ biliŋe” derdimi bil. Tanıklar: Sek KuT KB DLT
(Irk Bitig’de fal sonunda) “ança biliŋler” öyle bilin: “ança biliŋler, edgü ol” öyle bilin, iyidir. Tanıklar: IB2
(Abhidharma çevirisinde) “bilip öçmek” bilerek (bilgiyle) sönme; “bilmetin öçmek” bilgisiz (kendiliğinden) sönme; “bilmemek” bilgisizlik (avidyā). Tanıklar: Abh2
“bilgülük” bilinmesi gereken, bilinecek: “alḳu bilgülük nomlar” bütün bilinecek öğeler. Tanıklar: ShoR

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): bil- — yalın hâliyle 73 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

biliŋlėr 53 (IB) · biliŋler 6 (KuT, Man, ShoR)

Çekimli biçimler (133):

bilir 277 bilür 244 bilip 160 bilmezler 130 bilgen 100 bilmez 99 bilmiş 77 bilirler 69 bilse 68 bilmetin 67 bilgeli 60 biliŋlėr 53 bildim 51 bilmek 48 bildi 48 bildiler 43 bilgülük 42 bilgil 33 biliŋ 31 bilmemek 31 bilin 26 biligli 24 bilgü 23 bilmemekig 22 bilmese 21 bilürler 20 bilmedin 16 bileyin 15 bilmedi 13 bildeçi 13 bilmedim 12 bilgey 12 bildiŋ 11 bilirsiz 9 bilgülüg 9 bilmişin 8 bilmişig 7 bilsün 7 bilser 7 bilümez 7 biltimiz 6 bildimiz 6 bilmişim 6 biliŋler 6 bilmes 5 bilmekniŋ 5 bilmekin 5 bilmesler 5 bilmedük 5 bilmeser 4 bilteçi 4 bilü 4 bilmeki 4 bilsü 3 bilelim 3 bilirmü 3 bilmişe 3 bilmedükin 3 bilürmiz 3 bilmekdin 3 bilti 3 bilmedeçiler 2 bilmeyü 2 bilirde 2 bilmişi 2 bilmediŋ 2 bilginçe 2 bilmedeçi 2 bilmişiŋ 2 bilserler 2 bilmegey 2 bilmemekler 2 bilmemekin 2 bilmegülük 2 bilmesü 2 bilgüke 2 bilmegendin 2 bilmesünler 2 bilseler 2 bilmekiŋe 1 bildeçilerig 1 bilmemeki 1 bilemü 1 bileyi 1 biliŋe 1 bilmemekte 1 bilmemiş 1 bilmemişke 1 bildiri 1 bildile 1 biliŋü 1 bilmesin 1 biliŋümüz 1 bildükini 1 bilmesün 1 bilgülükin 1 bilgüsi 1 bilgeniŋ 1 bilmeyüki 1 biliglike 1 biliglisi 1 bilmezmiz 1 biligülük 1 bilgeçi 1 bilmedükler 1 bilmedüküg 1 bilmedükügin 1 bilmişimni 1 bilingler 1 bilmegenke 1 bilmişler 1 bilinmeddin 1 bilmegil 1 bilmegli 1 bilgetiler 1 bilmegüçi 1 bildükte 1 bilmekde 1 bilgeyler 1 biltiler 1 … ve 13 biçim daha

Bağlamlar

Bütün geçişler (416) →

KB Kutadgu Bilig

416 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

KB 11	ay iç taş	biligli	ay ḫaḳḳu'l-yaḳin / közümde yıraḳ sen köŋülke yaḳın
KB 162	… YASIN AYUR / / uḳuşḳa biligke bu tılmaçı til / yaruttaçı erni yorıḳ tilni	bil
KB 224	ajun tutġuḳa er uḳuş bilse keḍ / boḍun basġuḳa er bilig	bilse	keḍ
KB 428	basutçı kerek barça işni bilir /	bilip	işlese er tilekke tegir
KB 549	bu ḳutiḳa ınanma usa eḍgü ḳıl / bu kün munda erse yarın anda	bil
KB 758	az eḍgüke artuḳ üküş şükri ḳıl / üküş bolsa ni‘met anıŋ ḳadri	bil
KB 963	taḳı tilwe munduz kişi bu	bilin	/ ayıtmadı beglerke açsa tilin
KB 1151	közin kökke tikti ayur ay iḍim / seniŋde aḍın men iḍi	bilmedim
KB 1288	tuta	bilmese	sen aḍın munça neŋ / saŋa yetmegey kör sarıġ ḳılġa eŋ
KB 1525	ḳuruġ ḳaldı ḳalbüd uçup barsa can / bayat	bildi	ḳança barır erse can
KB 1651	yimiş yigü ni‘met çiçekinde kör / ḳamuġ neŋke yaŋzaġ munı	bilgü	teŋ
KB 1815	… U‘ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / yana aydı ilig ay ögdülmişe / bilig bilgüçiler neteg	bilmişe
KB 1898	sewer sewmezin öz bileyin tise / köŋülke baḳa körgü	bilgey	basa
KB 1941	maŋa oḳ tapındıŋ kiçigde berü / körü ögrenü	bildiŋ	eḍgü törü
KB 2218	saḳışçı kerek bolsa bilge tetig / bilig birle	bilse	bu türlüg bitig
KB 2350	süsin keḍ küḍezse til ıçġınmasa / süsi az üküşin yaġı	bilmese
KB 2531	törü hem toḳu	bilse	ḳılsa tapuġ / oŋay bolsa ḳılḳı ḳılınçı ḳamuġ
KB 2628	tetiglik bile bilse türlüg bitig / bitig	bilse	ötrü bolur er tetig
KB 2643	yalawaç	bilir	bolsa erdem ḳamuġ / beḍüyür begi atı ilde uluġ
KB 2801	satıġçı kerek	bilse	türlüg satıġ / satıġ bilmese er ḳılumaz asıġ
KB 2961	isig tumlıġ aç toḳ yaḍaġ hem yalıŋ / ḳılıç baldu oḳ yir ay ilig	biliŋ
KB 3179	maŋa bütsü mindin tiyü	bilmesü	/ yime yarlıġ eştip kite turmasu
KB 3497	sen ök	bil	negü ḳılġu erse kiŋeş / tileme meniŋdin bu işke kiŋeş
KB 3679	munu	bilmişimni	ayu birdim uş / sözüm işke tutġıl yarın kelge tuş
KB 3900	bir ök	bil	tilin ög bütürgil köŋül / tapuġ ḳıl köŋül til köni tut amul
KB 3975	yawuz ermez emdi bu dünya ḳutın / bulup tirlü	bilse	ḳopursa atın
KB 4018	munu men	bilir	men bu öŋdi törü / ayayın men emdi sen ögren körü
KB 4112	özüŋ oldurur erse ornuŋ	bilin	/ kişig satġamaġıl siliglik ḳılın
KB 4210	sewer sewmezin sen	bileyin	tise / sewügrek neŋin ḳol uḳulġay basa
KB 4334	sözüŋ barça söz tip çıḳarma tilin / öyü saḳnu sözle kerekin	bilin
KB 4500	ḳılınçı köni erse körki kelir / tişi körki ḳılḳ ol biligli	bilir
KB 4693	yigitlikte tawrat bayat tapġı ḳıl / ḳarılıḳta bolmaz munı yetrü	bil
KB 4847	kim erse bu ḫalıġ	bilür	erse çin / aŋar bolġu ermez bu dünya yaḳın
KB 5119	bayat ḳullarında meniŋde yawuz / adın	bilmegil	sen ay bilgi ögüz
KB 5396	ḳalı bu tigüni yiyü	bilmese	/ ḳatılma ḳoḍu bir küyer ot yisü
KB 5724	olarda biri bu ayayın eşit / yaraġı körüp	bil	sen ötrü işit
KB 5913	üçünçi tetig uz bitigçi bolur / kiriş hem çıḳış	bilse	ḳaznaḳ tolur
KB 6019	munı barça	bilgü	yetürgü uḳuş / aḍırġu öḍürgü anın yörse tüş
KB 6405	uḍırmu üni yoḳ ya tınmaz tını / negü erki ḫali	biligli	ḳanı
KB 6596	bu boḍ sın yorıġlı kişi erse barça / firiştemü erdi olar ne	bileyi

Aynı gövdeden maddeler

“bil” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).