bil- fiil

1.416 geçiş 134 biçim 23 eser Abh KB KuT IB ShoR AH Sek U Anlam haritasında göster

Tanım

Bilmek, tanımak: “ol emgektin tartdaçı erür tėp bilip” onu acıdan kurtaran diye bilip; “bilmez uḳmaz” bilmez, anlamaz; “taŋrı bilgen köŋüllerdekini” Tanrı gönüllerdekini bilendir; “olar ne bileyi” ben onları nereden bileyim; “muŋum meniŋ biliŋe” derdimi bil. Tanıklar: Sek KuT KB DLT
(Irk Bitig’de fal sonunda) “ança biliŋler” öyle bilin: “ança biliŋler, edgü ol” öyle bilin, iyidir. Tanıklar: IB2
(Abhidharma çevirisinde) “bilip öçmek” bilerek (bilgiyle) sönme; “bilmetin öçmek” bilgisiz (kendiliğinden) sönme; “bilmemek” bilgisizlik (avidyā). Tanıklar: Abh2
“bilgülük” bilinmesi gereken, bilinecek: “alḳu bilgülük nomlar” bütün bilinecek öğeler. Tanıklar: ShoR

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): bil- — yalın hâliyle 73 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

biliŋlėr 53 (IB) · biliŋler 6 (KuT, Man, ShoR)

Çekimli biçimler (133):

bilir 277 bilür 244 bilip 160 bilmezler 130 bilgen 100 bilmez 99 bilmiş 77 bilirler 69 bilse 68 bilmetin 67 bilgeli 60 biliŋlėr 53 bildim 51 bilmek 48 bildi 48 bildiler 43 bilgülük 42 bilgil 33 biliŋ 31 bilmemek 31 bilin 26 biligli 24 bilgü 23 bilmemekig 22 bilmese 21 bilürler 20 bilmedin 16 bileyin 15 bilmedi 13 bildeçi 13 bilmedim 12 bilgey 12 bildiŋ 11 bilirsiz 9 bilgülüg 9 bilmişin 8 bilmişig 7 bilsün 7 bilser 7 bilümez 7 biltimiz 6 bildimiz 6 bilmişim 6 biliŋler 6 bilmes 5 bilmekniŋ 5 bilmekin 5 bilmesler 5 bilmedük 5 bilmeser 4 bilteçi 4 bilü 4 bilmeki 4 bilsü 3 bilelim 3 bilirmü 3 bilmişe 3 bilmedükin 3 bilürmiz 3 bilmekdin 3 bilti 3 bilmedeçiler 2 bilmeyü 2 bilirde 2 bilmişi 2 bilmediŋ 2 bilginçe 2 bilmedeçi 2 bilmişiŋ 2 bilserler 2 bilmegey 2 bilmemekler 2 bilmemekin 2 bilmegülük 2 bilmesü 2 bilgüke 2 bilmegendin 2 bilmesünler 2 bilseler 2 bilmekiŋe 1 bildeçilerig 1 bilmemeki 1 bilemü 1 bileyi 1 biliŋe 1 bilmemekte 1 bilmemiş 1 bilmemişke 1 bildiri 1 bildile 1 biliŋü 1 bilmesin 1 biliŋümüz 1 bildükini 1 bilmesün 1 bilgülükin 1 bilgüsi 1 bilgeniŋ 1 bilmeyüki 1 biliglike 1 biliglisi 1 bilmezmiz 1 biligülük 1 bilgeçi 1 bilmedükler 1 bilmedüküg 1 bilmedükügin 1 bilmişimni 1 bilingler 1 bilmegenke 1 bilmişler 1 bilinmeddin 1 bilmegil 1 bilmegli 1 bilgetiler 1 bilmegüçi 1 bildükte 1 bilmekde 1 bilgeyler 1 biltiler 1 … ve 13 biçim daha

Bağlamlar

Bütün geçişler (31) →

AH Atebetü’l-Hakâyık

31 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

AH 23–24	ol ol ḫalḳ talusı kişi ḳutluġı törütmişte yoḳ	bil	aŋa tuş teŋe
AH 45–46	ögü	bilmez	erke ögüt ögretür anıŋ birr u cudı bėdi‘ ihsanı
AH 79–80	bölek ıḍdım anı şahımḳa men ök havadarlıḳımnı tükel	bilsü	tip
AH 81–84	… ke ula biligligke ya dost özüŋni ula bilig birle bulnur sa‘adėt yolı bilig	bil	sa‘adet yolını bula
AH 93–96	bilig	bildi	boldı eren belgülüg biligsiz tirigle yitük körgülüg biliglig er öldi atı ö …
AH 101–104	… birle ‘alim yoḳar yoḳladı biligsizlik erni çökerdi ḳoḍı bilig yind usanma	bil	ol haḳ rėsul bilig çinde erse siz arḳaŋ tidi
AH 105–108	biliglig biligni eḍergen bolur bilig tatġın ay dost biliglig	bilür	bilig bildürür bil bilig ḳadrini biligni biligsiz otun ne ḳılur
AH 105–108	… g biligni eḍergen bolur bilig tatġın ay dost biliglig bilür bilig bildürür	bil	bilig ḳadrini biligni biligsiz otun ne ḳılur
AH 113–116	biliglig kişi kör	bilür	iş öḍin bilip iter işni ökünmez kiḍin ḳamuġ türlüg işte biligsiz oŋı ökünç …
AH 113–116	biliglig kişi kör bilür iş öḍin	bilip	iter işni ökünmez kiḍin ḳamuġ türlüg işte biligsiz oŋı ökünç ol aŋar yoḳ o …
AH 121–124	bilig bide bilnür törütgen iḍi biligsizlik içre ḳanı ḫayr yidi bilig	bilmegendin	bir ança boḍun öz elgin but itip iḍim bu tidi
AH 137–140	… bolur tili boş kişi telim başnı yidi bu söz til boşı öçüktürme erni tilin	bil	bu til başıḳtursa bütmez büter oḳ başı
AH 165–168	köni bol könilik ḳıl atan köni köni tiyü	bilsün	kişiler sini könilik tonın kėḍ ḳoḍup ergilik keḍim ton talusı könilik tonı
AH 169–172	ḳatıġ kizle razıŋ kişi	bilmesün	sözüŋdin özüŋke ökünç kelmesün ḳamuġ yaşru işiŋ bolup aşkara bu körgen eşi …
AH 217–220	… ėlikin içinde tümen na-ḫoşı baḳıp taş bezekin körüp sen muŋa köŋül bamaḳıŋ	bil	ḫata‘lar başı
AH 225–228	aya dost biliglig izin izlegil ḳalı sözleseŋ söz	bilip	sözlegil aḳı erni öggil öger erse sen baḫılḳa ḳatıġ ya oḳun kezlegil
AH 237–240	aḳı er biligni yete	bildi	kör anın sattı malın sėna' aldı kör tirildi ulamsız ulamı bolup ajunda at …
AH 249–252	tabi‘atta yigi ‘adėt ‘aybsuzı aḳılıḳ erür	bil	buḫul körksüzi eliglerde ḳutluġ birigli elig alıp birmegen ol elig ḳutsuzı
AH 309–312	haris tirip armaz usanmaz bolur harislıḳ iginiŋ emin kim	bilür	ḫabėr bar birilse ėgėr adėmi iki ḳol dinar ma ol üç ḳol ḳolur
AH 345–348	… hėm cėdėldin saḳın uluġlarnı buşrup saŋga bu mizah kiçiglerni küstaḫ ḳılur	bil	yaḳin
AH 365–368	… ni sıŋaru salıp iter bolsaŋ işni sanıp saḳınıp it kerekmü kereksizmü kirtü	bilip
AH 381–384	… tta biri bulunmaz köni üküşrek kişiniŋ içi ġadr erür köni dostuŋ erse taşı	bil	munı
AH 425–428	aya malḳa suḳ er yaḳin	bil	bu mal bu kün ḳaḍġu saḳınç yarın yük vėbal haram erse malıŋ ‘azab ol soŋı …
AH 501–502	ėgėr	bilse	kaşġar tilin hėr kişi bilür ol ėdibniŋ ne kim aymışı
AH 501–502	ėgėr bilse kaşġar tilin hėr kişi	bilür	ol ėdibniŋ ne kim aymışı
AH 503–504	kişi tilni	bilse	bilür ma‘nisin bilür men tise ‘ayb özi bilmesin
AH 503–504	kişi tilni bilse	bilür	ma‘nisin bilür men tise ‘ayb özi bilmesin
AH 503–504	kişi tilni bilse bilür ma‘nisin	bilür	men tise ‘ayb özi bilmesin
AH 503–504	kişi tilni bilse bilür ma‘nisin bilür men tise ‘ayb özi	bilmesin
AH 505–506	köp ilni körür biz ėdib sözini bile	bilmegendin	ular özini
AH 511–512		bilip	tutsa her kim ėdibniŋ sözin ḫalayıḳ ara ol güzinler özin

Aynı gövdeden maddeler

“bil” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).