Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “ise” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• amanizi özel ad Uygur…ü ruh adı ya da türü eğer iblisler bhūtalar amanizi ruhları iseler…
• andaġ sıfat UygurKarahanlıöyle o türlü böyle öyle değil öyle ise söylediğin bu söz tümüyle öyledir öyle bir orduya kim yetişir…
• ‘azab isim Karahanlı…azap onlara azap hak oldu azabımızı gördüklerinde azabı çok ise rahmeti de boldur malın haram ise sonu azaptır…
• azaḳ sıfat UygurKarahanlıyabancı dışarıdan gelen yabancı el bağımlı biri ise sorgulamalı…
• başıḳtursa Karahanlıyaralarsa bu dil yaralarsa yarası kapanmaz başka yara ise kapanır…
• bud isim Uygur…çe buda buda’ya öğretiye topluluğa saygı buda’ burhan demek ise canlılar budalığa erişsinler…
• eḍgürek sıfat Karahanlı…yi yeğ bugün orada kalmak senin için daha iyi burada kalmak ise benim için daha iyi beylik pek iyidir töre daha da iyidir bilirseniz bu sizin için …
• eḍiz sıfat OrhonUygurKarahanlı…dağ yüksek ağaç derin uçurum yüksek dağda ya da yüksek evde ise erdemlerini sayan yüksek kum tepesini ufak taşların sayısını sayabilir mi himmetini…
• elig isim OrhonUygurKarahanlıel sıkıştığım yerde elimi tut elin halka uzun cömert güçlü ise her iyiliğe el uzat eli cömert yüreği uyanıktı elli yaşım bana elini değdirdi yüzünüz…
• ençe Uygur…an adlı öğrenimini bitirmiş varlık vardır yine kalın akıllı ise…
• eser isim UygurKarahanlı2. anlam: … geçen kullanım canlıları sansaranın gök çamurundan çıkardı ise…
• ev isim OrhonUygurKarahanlı…ldi evinden kalkıp çıktı evlerinizden ya da yüksek bir evde ise yurduma ordugâhıma inmiş…
• ġazilıḳ isim Karahanlıgazilik din uğruna savaş dileğin hac ise mal gerekir gazilik dilersen de bu yarar…
• hac isim Karahanlıhac kâbe’yi ziyaret ibadeti dileğin hac ise mal gerekir yoksulların haccını cuma namazını kıl…
• hürmet isim Karahanlıhürmet saygı iyiye ise daima saygı gerek ona herkesin saygı ve ikram göstermesi gerekir bu heybetle o kişinin saygınlığı olur…
• igid sıfat OrhonUygur… yalan yalancı yoksa bu sözümde yalan var mı hırsız yalancı iseler çok yalancı sahte sözlü buda’ diye sahte öğretiye hizmet ettiysek…
• iglig sıfat UygurKarahanlı…z kişi hep hastadır ağır hasta rahip hasta ya da yolculukta iseniz tıpkı ağır hasta kişi gibi…
• ikegü sayı OrhonUygurKarahanlıikisi iki si birlikte eğer ikisi iseler o ikisine ikisi ondan yediler sürülerini geri çeviren iki kadın halk ile il ikiye bölündüğünde iki adı birli…
• ilgündür- Uygur…abanın evlada bakışı annelerin tatlı yemekler yapıp -meleri ise…
• inçip bağlaç Uygur…lur diye görüp bu da böylece renk alanındaki renktir akıllı ise o hâlde bedenini daha çok korur böylece buda babamızı görürüz ancak iyi işlere inan…
• iwek sıfat Karahanlıaceleci huyu aceleci gözü utanmaz ise huyu aceleci işi öfkeli kişi insan aceleyle yapılan işte fayda bulamaz işinde sözünde aceleci olma…
• çarit isim Uygur… canlıların duyularının huylarının gerçeğe kendi özüne göre ise davranışa göredir…
• çehar-daŋ isim Karahanlı…da bir yani üçte iki miras payı eğer kız kardeşler iki kişi iseler o ikisine ölenin bıraktığından üçte iki düşer…
• çerig isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …ş çarpışma kimi savaşta kılıç balta yer yiğit savaşta bilge ise yaşamda sınanır savaşta çarpışmada galip üstün gelen adlı buda…
• çoġıçı sıfat Karahanlı…i kavgacı tartışmayı seven insanı bir damla sudan yarattı o ise apaçık bir çekişmeci sözde üstün gelmeye çalışandır onlar kendileri kavgacı bir top…
• çuġ isim Uygurdüğüm bağ hep ikilemesiyle bağlılık tutkuların bağı bağ ise bağ-düğüm demektir tutkular çoğalıp arttığı için ona bağ düğüm denmiştir bağın düğümün k…
• adan- fiil Uygur…ırıldı bu aşma evresi diye adlandırılır diye adlandırılması ise…
• arın- fiil UygurKarahanlıarınmak temizlenmek cünüp iseniz temizlenin kirlenmeyi ve arınmayı bilen dört türlü arınmayı…
• bėr- fiil OrhonUygurKarahanlıvermek uzakta isen kötü armağan yakında isen iyi armağan verir ülke veren tanrı tanrı güç verdiği için canını fidye olarak verip hepsi sadaka verin …
• emit- fiil UygurKarahanlı…yaklı her şey yana yatmaz düz olan eğilirse duramaz düşer o ise yere meyletti hevesine uydu ne kadar isteseniz de birine büsbütün meyletmeyin düşma…
• er- fiil OrhonUygurKarahanlı2. anlam: ek-fiil idi imiş ise iken eğer mümin iseniz onlar kâfirdiler ortak koşmakta olduğunuz ortaklarım nerede türk halkı çin’e bağlıydı iken…
• ėrinçke- fiil Uygur…tmen vasubandhu acıdığı için sevip acıyarak acıma bağışlama ise acıyıp bağışladığı için af versin merhametli gönüllü…
• çikne- fiil Karahanlıçiğnemek ona ipek gönderdim o ise diken çiğnemiş…
• çoġla- fiil Karahanlı…bir an parlar sesi çabucak söner doğru söz serttir sert söz ise alevlenmiştir…