İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı Türkçesi · 7.–14. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

bėr- fiil

1.249 geçiş 165 biçim 22 eser KBKuTAbhMaitBKKTDLTShoR Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Vermek: “ıraḳ erser yablaḳ aġı berür, yaġuḳ erser edgü aġı berür” uzakta isen kötü armağan, yakında isen iyi armağan verir; “teŋri ėl berigme teŋri” ülke veren Tanrı; “teŋri küç birtük üçün” Tanrı güç verdiği için; “isig özin satag yulug bėrip” canını fidye olarak verip; “barça poşı bėriŋ” hepsi sadaka verin; “bayat birge şeksiz saŋa küç” Tanrı sana elbette güç verecek; “kiçiglerke birgü aş içgü yigü” küçüklere yiyecek içecek vermeli; “ḳalı alp atım erse birgül kümüş” adım yiğit ise gümüş ver. Tanıklar: KT3BK2KPMaitKB3
  2. (Adlarla) “yanut bėr-/bir-” cevap vermek; “kikinç bėr-” cevap vermek; “yari bėr-” yardım etmek; “destur bėr-” izin vermek; “arḳa bėr-” sırt çevirmek (kaçmak); “köŋül bėr-” gönül vermek: “yanut birdi ögdülmiş” Ögdülmiş cevap verdi; “kikinç bėrü sözlemiş ol” cevap vererek söylemiştir; “tiren arḳa birme yaġıḳa” düşmana sırt çevirme; “öz asġı tiler dostḳa birme köŋül” kendi çıkarını gözeten dosta gönül verme. Tanıklar: AbhKB3
  3. (Yardımcı fiil, -u/-ü ile) bir işi başkası için yapmak, lütfetmek: “ayu birdi yol” yolu söyleyiverdi; “kşanti bêrü yarlıḳaŋ” bağışlayıverin; “nomlayu bireyin” öğretivereyim; “tüketi bėrü umadımız” tümüyle veremedik; “birü tur” vermeyi sürdür. Tanıklar: HuastKB2

KB ve öteki eserlerdeki “bir-” yazımı (birdi, birür, birge …) da bu maddede toplandı; yazılışlar metinde olduğu gibi korunur.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): bėr- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • bėrür 59 (KuT, Mait, KİP) · berür 11 (KT, BK, Abh, ShoR) · bérür 1 (ShoR)
  • bėrdimiz 49 (KuT, Mait, Huast) · berdimiz 1 (KuT)
  • bėrü 48 (Abh, Mait, Man, Huast) · bêrü 1 (ShoR)
  • bėrmiş 21 (Abh, Mait, KuT, O) · bermiş 14 (KT, BK, KÇ)
  • bėrürler 18 (KuT, Mait, Abh) · berürler 1 (Abh)
  • bėrip 15 (Abh, Mait, U, KP) · bêrip 2 (ShoR) · bérip 1 (ShoR)
  • bėrser 12 (Mait, Abh) · bêrser 2 (ShoR)
  • bėrti 11 (ŞU, T, Man, O) · berti 1 (BK)
  • bėrgen 11 (KuT) · bergen 4 (Mait, KuT)
  • bėrtim 11 (ŞU, Man, T, Sü) · bertim 11 (BK, KT)
  • bėrmez 6 (KuT, Mait) · bérmez 1 (ShoR)
  • birgey 6 (KB, Sek) · birgėy 1 (IB)
  • bertük 3 (BK, Mait) · bėrtük 1 (T)
  • bėrgeli 3 (Huast, Mait, Abh) · bêrgeli 1 (ShoR)
  • bėrmeklig 2 (Abh) · bêrmeklig 1 (ShoR)
  • bérelim 1 (ShoR) · bėrelim 1 (Mait)
  • bérgü 1 (ShoR) · bergü 1 (KP)

Çekimli biçimler (165):

KB Kutadgu Bilig

574 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 37 atasın anasın yuluġ ḳıldı ol / tilek ümmet erdi ayu birdi yol
KB 1727 biliglig bilig birdi bilgin köre / köni çın kişi bolsa közke süre
KB 3025 ÖGDÜLMİŞ CEVABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı ilig / yetürdi bu işke tükel ög bilig
KB 4160 taḳı bir sözüm bar ayıtġu saŋa / anı ma ayu birgil emdi maŋa
KB 5483 er at köp ḳalın tut sewindür sene / sewüg cannı birgey saŋa bir küne

KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası

335 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Ku. T. 25/4a1–2 128 yoḳ saŋa işdin nerse azu tevbe bėrür olar üze azu ḳınayur olar[nı] olar zalimler
Ku. T. 28/19b2–3 140 aydı: taŋrıda aḍın tileyür men sizke taŋrı ol artuḳluḳ bėrdi sizke ᶜalemluġlar üze
Ku. T. 30/48a1–3 … e bütünlükin kim taŋrı yolḳa köndürmes kimni yolsuz ḳılsa yoḳ anlarḳa yari bėrdeçilerdin
Ku. T. 33/14a2 … aḳ kim yarusa olarnıŋ közleri ḳaḍġurmasunlar yime ḫoşnud bolsunlar anı kim bėrdiŋ olarḳa olarnıŋ ḳamuġları ol taŋrı bilür ol kim köŋülleriŋiz içinde erür ta …
Ku. T. 36/14a3 … aġını arturur-miz aŋar ekini içinde kim kim tileyür erse dünya tarıġlaġını bėrür-miz andın yoḳ aŋar aḫiret içre hiç ülüş

Abh Abhidharma (Shogaito)

96 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Abh.Sho. 30–32 … ta ulatı bölük-ler tėp又yükmek orun-ta ulatı-lar bölüki tėp yme/tėr 答kikinç berür bu bölük-te kėŋürü uḳıdıp uġuş-lar yörügin adın ikigü-ni andaġ ermez üçün.
Abh.Sho. 1305–1306 … ėrip ödleteçi erigledeçi üçün又öd ḳındaçı-lar-ıġ erigledeçi üçün yme/tėr又öd bėrip eriglep ḳıındurmış-ḳa yme/tėr.
Abh.Sho. 2005–2007 … ol nom-ḳa tayanıp kişi-ke tayanmamaḳ tėp 有經中bar sudur-ta şaripudrė kikinç bėrü adı ködrülmiş-ke söz -lemiş-i alḳu ḳamaġ nom-lar-nıŋ tŋri burḫan bolmış ol …
Abh.Sho. 2874–2875 … ḳayu söz -lemiş-i ḳarşı öŋi boldı sudur-ḳa tėp疏主答云isdiramati baḫşı kikinç bėrü söz-leyür.
Abh.Sho. 3727 bir baḫşı kikinç bėrü bu sėzik-ke söz-ler.

Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)

68 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Mai.Tek.001.47–50 … dgü kılınç öŋ ülüg evirer-men aŋilki teŋri burkannıŋ isig özin satag yulug bėrip
Mai.Tek.012.49–55 et-özümteki küçümin sen karımaḳ ėlitü bardıŋ kaŋa yatzun bükün ... ınaru / bė(rü) siz köŋülin k- ... tözün maytrı körünü et-özümin ilgür / / / -eyin ol oġur …
Mai.Tek.054.22–24 konuḳluḳ ev bark buşı bėrser.. üstün teŋri yėrinte altın yalaŋuḳ et-özinte ulatı nırvanlıg orun bultaçı …
Mai.Tek.079.41–45 buşı bėrser çhşpt ... dyan saḳınçka olursar ... -lüg ogrın edügü tür--(lüg) ... - / ay …
7b-21–24 … nç . . . şakimun burḫan şazinın-. . . [e]mgekin ḳızġanmış ed tawa[r] . . . birgeyler . . .

BK Bilge Kagan Yazıtı

29 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
BK K 5 ır(a)k (e)rs(e)r : y(a)bl(a)k (a)ġı : berür : y(a)ġuḳ (e)rs(e)r : (e)dgü : (a)ġı berür tėp (a)nça : boşg(u)rur : (e)rm …
BK K 12 … (a)ra k[işin] kök : t(e)y(e)ŋin : türük(ü)me : bod(u)n(u)ma : ḳ(a)zg(a)nu: bert(i)m : ėti / bert(i)m : [ ](i)n : buŋs(u)z : kelt(i)m :
BK D 8 … elg(e)rü : kün : tuġs(ı)k(k)a : bükli [k](a)g(a)nḳa : t(e)gi : sül(e)yü : berm(i)ş : ḳuur(ı)g(a)ru : t(e)m(i)r : ḳ(a)p(ı)gḳa: <t(e)gi> : sül(e)yü : berm(i)ş …
BK D 12 … : t(a)rduş : bod(u)n(u)g : (a)nta ėtm(i)ş : y(a)bġuġ : ş(a)d(ı)g : (a)nta berm(i)ş :
BK D 41 (a)ts(ı)z …………..]ḳa : āt bert(i)m :

KT Kül Tigin Yazıtı

22 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KT G 5 (a)ltun : küm(ü)ş : işg(i)ti : ḳuut(a)y : buŋs(u)z : (a)nça berür :
KT D 1 … (u)r(u)p(a)n : türük : bod(u)n(ı)ŋ : ėlin törüsin : tuta : berm(i)ş : iti: berm(i)ş :
KT D 8–9 … gi : sül(e)yü : berm(i)ş t(a)bġ(a)ç : ḳ(a)ġ(a)nḳa : ėlin : törüsin : (a)lı berm(i)ş : türük : ḳ(a)ra ḳ(a)m(a)g : bod(u)n : (a)nça tėm(i)ş :
KT D 20 ḳ(a)ġ(a)n (a)t : bunta : biz : bert(i)m(i)z : / siŋ(i)l(i)m : ḳuunç(u)yug : bert(i)m(ı)z :
KT D 29–30 iş(i)g küç(ü)g : berür :

DLT DLT’deki Türkçe parçalar

16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
DLT I, 210 Idu birip boşuttum / Tawar yuluġ taşuttum / Eren essin eşüttüm / Yükin barça özi çıġ …
DLT I, 219 Keldi berü arturu / Birdi ilin ertürü / Munda ḳalıp olturu / Bükri bolup ün büter
DLT I, 498 Öŋdün nelek yalwarmadıŋ ḳaç ḳata birdiŋ tawar / Tolmluġ bolup ḳatındıŋ (oḳ) ḳanıŋ emdi yir suwar
DLT I, 243 … atsa anıŋ yüziŋe / Alsıḳar ögin anıŋ söziŋe / Miŋ kişi yulġı bolup öziŋe / Birgeler özin anıŋ köziŋe
DLT III, 221 Birmiş seniŋ (turur) bil yalŋuḳ tapar ḳarınḳa / Ḳalmış tawar adınnıŋ kirse ḳara o …

ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)

15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Sho.Rosia 2.2.5.R /4 emgek -liglerig ozġurup edgülüg asıġ bérteçi :
Sho.Rosia 6.1.2.2/8 … ktemsiz qırımsız-lar-qa /// 堪 | | | uçuz-ın oŋay-ın buyan-[lıġ tarıġlaġ-ıġ bérür] //
Sho.Rosia 6.3.2 /35 … a yatdı攝斂諸根 al[ıp yıġınıp alḳu erkiglerig] 廻身背住 et’öz-in tegz-intürüp arḳa bêrip turdı 穢 [食長養 kir tapçalıġ] aş-ıġ üklitdeçi aşdaçı ol ::
Sho.Rosia 7.2 /151 Buşı bêrip ustün-] ki buyan-lıġ tarıġ-lıġ-larḳa ::
Sho.Rosia 7.2 /305 宜布[施福事 ///] buşı bêrmek-lig buyan-lıġ işig ::

Man Manichaica I-III

13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T. II D. 173b1-2 ekinti yme k(a)mag t(e)ŋri yernin eseŋüsin bėrti
T. II D. 173b1-8–12 inçe k(a)ltı suv ı ıgaç kapagın yėrde aça bėrürçe ançulayuma hroştag t(e)ŋri horm(u)zta t(e)ŋrike beş t(e)ŋrike kapagın aça …
T I - 54–56 ş(i)mnu öz tilin tegşürüp kamag yeklerke inçe tėp tanuklayu sav bėrdi
T II D 176-88–98 … ri üçünç [arı]g nom kutı kim k(e)ntü ol k(a)mag nom eligi yme sizlerke ayu bėrtim
T II D 173d-337 ogul kız bėrü umagay

Sek Sekiz Yükmek

13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Jut.Sek.T-1.4 (IIc) bolmaz tınlġlar üküş tŋrim buşı birgeli aḳı tınlġlar az
Jut.Sek.T-1.26 (Ia) sizlerni üçün otġuraḳ nomlayu bireyn ol kim ertmiş
Jut.Sek.T-1.254 (Ia) balıḳan --- ite --- birürler kim anıġ ḳılınçlġ tosun yvlaḳ muyġa
Jut.Sek.T-1.265 (Ia) im sam ------ al çeviş ayu birürler --- aç yeklerke içgeklerke
Jut.Sek.T-1.273 (Ia) tŋriler yruḳıŋa arḳa birip yene yekniŋ içgekniŋ ḳrarıġ işiŋe

ŞU Şine Usu Yazıtı

12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
ŞU K 4 … n] çaḳ elig yıl olurmış türük ėliŋe altı otuz yaşıma ıduḳ . o/u .. g (...) bėrti anta bu[yruḳ]
ŞU D 2 yėr ayu bėrti anta sançdım yazuḳlıg atlıg<ıg> (...) tan gri tuta bėrti ḳara igil bodunıg / yoḳ ḳılmadım ebin barḳın yılḳısın [y]ulımadım ḳıyın ay …
ŞU D 7 … şdim ötüken irin ḳışladım yaġıda boşuna boşunıldım ėki oglıma yabġu şad at bėrtim
ŞU G 2 … elti (...) tėz başı çıtımın yayladım yaḳa anta yaḳaladım çıḳ bodunḳa totoḳ bėrtim^ ışbaras tarḳat anta an^uladım ... anta (...) ks ar kelti ḳazluḳ költe
ŞU G 9 … kedimlig yadag bir ėki şaşıp kelti küŋim ḳulım bodunıg teŋri yėr anta ayu [bė]rti anta sançdım (...)

KP Kalyanamkara Papamkara

10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KP VI-7–8 ayadaḳı yençü monçuḳ teg közdeki köŋülçe bėrdi
KP VII-4–5 küniŋe ayıŋa munçulayu bėrip aġlıḳ-taḳı aġı barım azḳına ḳaltı ..
KP VIII-5 ötürü küniŋe tıdıġsız bėrdi
KP XIII-1 öŋi öŋi ḳazġanç ḳılmaḳ ayu bėrdi-ler
KP XV-5–7 talu ögüzke kireyin tėp ol ödün ḳaŋı ḳan bu ötüg sav ėşidip neŋ kiginç bėrü umadı

AH Atebetü’l-Hakâyık

9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
AH 5–6 seniŋ barlıḳıŋḳa tanuḳluḳ birür cėmad canvar uçġan yügürgen neŋe
AH 245–248 aya mal iḍisi aḳı eḍgü er bayat birdi erse saŋa sen me bir yirilgen sökülgen tirip birmegen tirip birür erseŋ ne …
AH 245–248 … er bayat birdi erse saŋa sen me bir yirilgen sökülgen tirip birmegen tirip birür erseŋ neçe tirse tir
AH 249–252 … ‘aybsuzı aḳılıḳ erür bil buḫul körksüzi eliglerde ḳutluġ birigli elig alıp birmegen ol elig ḳutsuzı
AH 429–432 … züŋ köŋülde ġamıŋ ol tiliŋde sözüŋ barur sen bu malıŋ yaġıŋḳa ḳalur uyaḍıp birürler sarınġu bözüŋ

U Uigurica I-IV

7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
U II, T. II Y. 52,2 – IX 57- 12–14 … mėni üntekil vjır-lıġ oḳın tuşḳuru t . . [o]ḳıp . . [o]l yekke ḳın ḳızḳut bėreyin
U II, T. III M. 207 b.-29 … teginip .. anıŋ orun-ıŋa barıp supiratisdit tŋri urı-sıŋa bu darnı-nı [!] bėrti..
U II, T. II, Y., 48-21–38 … m-m erser .. vrḫar saŋram sanlıġ ed tvar-ıġ alıp ısletip yanḳısın yantutın birmedim erser .. azu satıġ yuluġ oġrınta taŋin trazukin çıġın tsunın siŋin ḳavın k …
U II, T. II Y 42.-38–57 … teŋin tarazukin çıġın tsunin sinŋin ḫavın kürin küriligin artım yutdum az bėrip üküş altım erser azu yėr suv baġ borluġ ı tarıḳ tarımaḳ .. oġurınta suvdaġ …
U II, T. II Y 42.-71 mėni irinçkeyü irinçkeyü yarlıġançuçı köŋülin yazuġumın boşuyu bėrzün

KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra

7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KİP 52 ol bodisvt sizlerke ḳorḳunçsuz buşı bėrgey
KİP 152–153 … lar ayayu aġırlayu tapınu udunu atayu tutmış kergek alḳuḳa ḳorḳunçsuz buşı bėrgüçi tėtir
KİP 163–165 … ḳalın ḳuvraġḳa yarlıḳançuçı köŋül turġuruŋ bu busışın alıŋ asıġ tusu ḳılu bėriŋ
KİP 199 mėniŋ yime ḳararıġımın yarutı bėrzün
KİP 199 tsuyumta yazuḳumta boşuyu bėrzün

O Ongin Yazıtı

5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
O 5 … ra yėti eren yaġı bolmiş ḳaŋım…. Teŋriken ėyin anta yor(ı)miş işıġ küç(i)n [bėrmiş erti]
O 6 Teŋrikenke işıġ bėrtig tėyin yarlı(k)ḳamiş Şad atıġ anta bėrmiş boltuḳda Toḳuz Oġuz At(ı)g bedük …
O 6 Teŋrikenke işıġ bėrtig tėyin yarlı(k)ḳamiş Şad atıġ anta bėrmiş boltuḳda Toḳuz Oġuz At(ı)g bedük ermiş Teŋrıḳen y[orımiş]…
O 9 … bolmiş “Tegmeçi men!” tėyin saḳıntım Tegri Bilge ḳaġanḳa [t]aḳı işıġ küçüg bėrsıġim bar ermiş erinç tegd[im] sançdım………
O 11 kėrü barıġma bardı Bilge ḳaġanıġ bodunı bardı ülgen atḳa işig küçüg bėrti

T Tunyukuk Yazıtı

5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T … a)bġ(a)çḳa : y(a)na iç(i)kdi: t(e)ŋri : (a)nça t(ė)m(i)ş (e)r(i)nç : ḳ(a)n b(ė)rt(i)m :
T 7 (a)nta kisre : t(e)ŋri: bil(ı)ġ b(ė)rtük üç(ü)n : öz(ü)m ök: ḳ(a)ġ(a)n ḳışd(ı)m : bilge tunyuḳuḳ : buyla b(a)ġa t(a …
T 15 … : b(e)n] öz(ü)m : bilge tunyuḳuḳ : öt(ü)ntük öt(ü)nç(ü)m(i)n / : (ė)ş(i)dü b(ė)rti: köŋl(ü)ŋçe : ud(u)z t(ė)di: kök öŋ(ü)g : yoġ(u)ru : / öt(ü)k(e)n yışġ(a)r …
T 32 … lm(i)şi: (a)lp tidi: tuym(a)dı: t(e)ŋri um(a)y : / ıduḳ y(ė)r sub : b(a)sa b(ė)rti (e)r(i)nç : n(e)ke t(e)z(e)r biz
T 51 … a)n(ı)m : tök(ü)ti: ḳ(a)ra t(e)r(i)m : yü- / g(ü)rt[i]: (i)ş(i)g küç(ü)g : b(ė)rt(i)m ök : uz(u)n y(e)lm(e)g y(ė)me ı(d)- / t(ı)m oḳ

TT TT I-X

5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T II Y 36.15-66–69 … ıtur . balıḳda erser ḳorayur . buyan edgü ḳılınç ḳılġu ol . birök bu ḳatḳa birmek atlġ ırḳ kelser sawın inçe ayur .
T II Y 36. 5. -114–115 etüzüŋde ayaġ çilteg ornanġu birdi . köŋülüŋ-teki kösüşüŋ barça ḳantı . atıŋ atayu ḳut ḳıw özin kelti .
T II Y 36.7.-195–197 … -te saḳlanġu ol . ed yol tilemek-te ıçanġu ol . küzeçig küzedip snmasar aş bėrdeçi i-diş ol [.]
T III D 25925. 26020.-100 özirkentiŋiz yomḳını [.] öz ödüŋüz birtiŋiz [.]
D III D 25913.-175–176 krmşuhn birü yrlıḳazun . . . . -lar

Huast Huastuanift

3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T. II Y. 60 b.-41–46 azo muŋ üçün .. azo puşi bėrgeli ḳı[zġan]ıp [yėti tür]lüg [pu]şi arıġ nomḳa tüketi bėrü [umadı]m(ı)z [ers]e …
T. II Y. 60 b.-41–46 … üçün .. azo puşi bėrgeli ḳı[zġan]ıp [yėti tür]lüg [pu]şi arıġ nomḳa tüketi bėrü [umadı]m(ı)z [ers]er [t(e)ŋri]gerü bardaçı boşuntaçı bėş t(e)ŋri y(a)ruḳın …
T. II Y. 60 b.-41–46 … (ı)m(ı)z ers]er anıġ ḳılınçl(ı)ġ [kişike] y(a)vlaḳ tınl(ı)ġḳa tural(ı)ġ ḳa [bėrdimiz] erser .. tökdümüz saç[tı]m(ı)z erser .. t(e)ŋri y(a)ruḳın y(a)vlaḳ yėrgerü …

Sü Süci Yazıtı

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Süci 6–7 inim yėti urwm üç ḳızım üç erti ebledim baġladım ḳızımın ḳalınsız bėrtim.
Süci 7–8 marıma yüzer torwġ bėrtim yėgenimin atımın körtẅm amtı öltẅm k…

IB Irk Bitig

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
IB 2 … (ė)ki y(a)l(ı)g kişi oglın sookuşmiş. kişi korkmiş. ‘korkma’tim(i)ş, ‘kut birg(ė)y m(ė)n’ timiş.
IB 47 (ė)r ümėl(ė)yü b(a)rmiş. t(ė)ŋrikė sookuşmiş. kut kolmiş. kut / bėrmiş. ‘(a)g(ı)l(ı)nta yılkıŋ bolzun, özüŋ uzun bolzun!’ tėmiş.

KÇ Küli Çor Yazıtı

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KÇ 1 ... alpin erdemin üçün Ap[a Tarḳan] Çıḳan Tunyuḳuḳ ėtip bermiş.

Aynı gövdeden maddeler

“ber” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).