Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “kimi” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• adġır isim OrhonUygurKarahanlıaygır damızlık erkek at aygır ve kısır kısrak kişnedi kimi at ve aygırlar üzerinde sorumlu baştır kutlu bir aygırım fal cümlesi…
• alım isim Karahanlıalacak borç karşıtı kimi borç gibi kimi alacak gibidir alacakta ve borçta kolaylık gösterirse öcü kini insanlar üzerinde bir alacak bil…
• art isim UygurKarahanlıgeçit dağ sırtı ayı ile domuz geçitte karşılaşmış kimi geçitleri aşar…
• artuḳ sıfat OrhonUygurKarahanlı2. anlam: üstün daha iyi üstünlük tanrı kiminizi kiminize üstün kıldı üstünlerin üstünü…
• artuḳluḳ isim Karahanlı2. anlam: üstünlük tanrı rızıkta kiminizi kiminize üstün kıldı senin bana ne üstünlüğün var…
• ataz Uygurtek tanıklı söz kimisi bedenli…
• ‘ayb isim Karahanlıayıp kusur eksiklik dünyanın kusurunu bilip kimi severse onun kusuru da erdem görünür dünyayı seven gönül onun bütün kusurlarını erdem sayar kişinin…
• ayuḳluḳ isim Karahanlı…r mertebe ya da görev bilgelik mertebesiyle karşılaştırılır kimine bilgelik düşer bilge olur kimi kök ayukluk ile ün kazanır ona kök ayukluk düşerse…
• baltu isim UygurKarahanlıbalta kimi orduda kılıç balta yer yaralanır kılıç ve baltayla düşmanı yenen kılıç mızrak çakra balta topuz ormuzd ateş tanrısını balta gibi kullanıp…
• basımçı isim Karahanlıbaskıncı yağmacı kimi hırsız hilekâr yol kesen kimi baskıncı katil gevşek davranırsa baskıncı yıkım getirir…
• batar isim OrhonUygurKarahanlıbatı güneşin battığı yer doğudan batıya gezip dolaşır kimi batıdan hizmetkâr…
• bekmes isim Karahanlıpekmez kimin kavut unu varsa ona pekmez katar…
• bezek isim Karahanlısüs bezek bu gökteki yıldızların kimi süstür ağzın dilin süsü doğru sözdür dünya hayatının süsü halkın süs eşyasından dış süsüne bakıp…
• birim isim UygurKarahanlıborç verecek alacak karşıtı kimi borç gibi kimi alacak ödeyemedim giderken borcum kaldı borç ödemeleri beş yüz para ki borcumdur…
• biyaban isim Karahanlıfarsça çöl ıssız yer kimi çölde koşup dolaşır ya yabani olup çölde koşayım…
• bügri UygurKarahanlıanlamı kesinleşmeyen söz kimi giydi…
• bürkirer Karahanlıkoku duman yayılır tüter gök amber tüter gibi karardı kimi misk tüttürür dünyada koku yükselir…
• cuhud isim Karahanlıyahudi yahudi olmak yahudiliği seçmek yahudi olanlardan kimileri sözleri yerlerinden değiştirirler yahudiler üzeyir tanrı’nın oğludur dediler…
• cülab isim Karahanlışerbet tatlı içecek kb’de hekimlik ve sofra bağlamında kimi soğuk bir karışım hazırladı şerbet kattı kuru ve yaş meyve ya da gül şekeri şerbet diler…
• derece isim Karahanlı…lanma ve rahmet onlar için rableri katında dereceler vardır kiminizi kiminizin üstüne derecelerle yükselttik ilim verilenlere dereceler verir…
• devlet isim Karahanlı…bilirse talih kaçmaz gözünü açınca talih ona el verdi talih kiminle uzlaşıp gelirse bu talih sırayla gelir geçer devletin olsun ömrün uzun olsun de…
• didim isim Uygurtaç kimimizin başında taç miğfer yer tanrısının tacına başlığına benzer kutlu yer tanrısının tacı gibi mücevher süslü tepesi mücevher taçlı…
• efsus isim Karahanlı…ce oyalanma alay konusu dünya hayatı oyun ve boş eğlencedir kimi kimini hizmet ettirip alay konusu edinsin diye…
• ekçek isim Karahanlıkan almakta kullanılan kesici alet neşter kimi dedi bunu kan tutmuş neşterle açıp kanını akıtmalı…
• etçi isim Uygur…p onlar önceki yaşamda koyun öldüren kasaplardı biz önceden kimimiz koyun öldüren kasaplardık…
• ewlik isim Karahanlı3. anlam: burçlar için ev’ sahibi kimi gezegen iki evli kimi bir evli…
• ėş isim OrhonKarahanlıarkadaş yoldaş eş yanındaki arkadaşa yolcuya iyilik edin kimin arkadaşı şeytan olursa ne kötü arkadaştır o zaman arkadaşına üzülme’ diyordu arkadaşı…
• firaḳ isim Karahanlıayrılık hasret kimi zaman ayrılıkla ağlatır dünyada ayrılıktan zor ne var ölümün ayrılığı uzak bir ayrılıktır en zoru ölüm ayrılığıdır ayrılıkla göz…
• ḫil isim Karahanlıbölük asker takımı kimi bir bölük alır bölük başı olur bölüklerini hep toplayıp gözden geçirse asker bölük bölük girip görünse…
• himmet isim Karahanlı…siyaset yapardı insana himmet ve mürüvvet bir arada gerekir kimin himmeti yoksa o ölüdür ey himmet sahibi dünyanın seçkinini iste himmetini simak y…
• hindi sıfat Karahanlıhintli hint hükümdarı kimi hint racası kimi kayser…
• in isim OrhonUygurKarahanlı… da mağaralar ya da girecek bir delik bulsalar yıldızlardan kimi iki evli kimine bir in ıb kendimi inden…
• irle Karahanlıanlamı kesinleşmeyen söz dlt kimin altın gümüşü olursa düzenler…
• işik isim Karahanlıeşik kapı dil kapıda yatan bir arslandır kimi gelip hükümdarın eşiğini öptü sadık hizmetkâr eşiğe başını koyar…
• çaġrı isim Karahanlı2. anlam: kb’de bir unvan kimi inanç beg kimi çağrı beg…
• çawlı isim Karahanlıkb’de bir unvan kuş adından türemiş beylik sanlarından kimi tigin beg kimi çavlı beg…
• çerig isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: savaş çarpışma kimi savaşta kılıç balta yer yiğit savaşta bilge ise yaşamda sınanır savaşta çarpışmada galip üstün gelen adlı buda…
• arzula- fiil Karahanlı…ini arzuladı canların çektiği gözlerin hoşlandığı tanrı’nın kimilerine üstün verdiğini arzulamayın…
• açıt- fiil Karahanlıacı vermek acıtmak incitmek insan diliyle incitirse kimi kırdım kimi incittim…
• aş- fiil OrhonUygurKarahanlıaşmak geçmek dağ geçit çöl kimi geçit aşar kara kum’u aşmış altın yış’ı aşıp geldik kögmen’i aşarak kırgız yurduna dek sefer ettik…