bil- fiil

1.416 geçiş 134 biçim 23 eser Abh KB KuT IB ShoR AH Sek U Anlam haritasında göster

Tanım

Bilmek, tanımak: “ol emgektin tartdaçı erür tėp bilip” onu acıdan kurtaran diye bilip; “bilmez uḳmaz” bilmez, anlamaz; “taŋrı bilgen köŋüllerdekini” Tanrı gönüllerdekini bilendir; “olar ne bileyi” ben onları nereden bileyim; “muŋum meniŋ biliŋe” derdimi bil. Tanıklar: Sek KuT KB DLT
(Irk Bitig’de fal sonunda) “ança biliŋler” öyle bilin: “ança biliŋler, edgü ol” öyle bilin, iyidir. Tanıklar: IB2
(Abhidharma çevirisinde) “bilip öçmek” bilerek (bilgiyle) sönme; “bilmetin öçmek” bilgisiz (kendiliğinden) sönme; “bilmemek” bilgisizlik (avidyā). Tanıklar: Abh2
“bilgülük” bilinmesi gereken, bilinecek: “alḳu bilgülük nomlar” bütün bilinecek öğeler. Tanıklar: ShoR

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): bil- — yalın hâliyle 73 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

biliŋlėr 53 (IB) · biliŋler 6 (KuT, Man, ShoR)

Çekimli biçimler (133):

bilir 277 bilür 244 bilip 160 bilmezler 130 bilgen 100 bilmez 99 bilmiş 77 bilirler 69 bilse 68 bilmetin 67 bilgeli 60 biliŋlėr 53 bildim 51 bilmek 48 bildi 48 bildiler 43 bilgülük 42 bilgil 33 biliŋ 31 bilmemek 31 bilin 26 biligli 24 bilgü 23 bilmemekig 22 bilmese 21 bilürler 20 bilmedin 16 bileyin 15 bilmedi 13 bildeçi 13 bilmedim 12 bilgey 12 bildiŋ 11 bilirsiz 9 bilgülüg 9 bilmişin 8 bilmişig 7 bilsün 7 bilser 7 bilümez 7 biltimiz 6 bildimiz 6 bilmişim 6 biliŋler 6 bilmes 5 bilmekniŋ 5 bilmekin 5 bilmesler 5 bilmedük 5 bilmeser 4 bilteçi 4 bilü 4 bilmeki 4 bilsü 3 bilelim 3 bilirmü 3 bilmişe 3 bilmedükin 3 bilürmiz 3 bilmekdin 3 bilti 3 bilmedeçiler 2 bilmeyü 2 bilirde 2 bilmişi 2 bilmediŋ 2 bilginçe 2 bilmedeçi 2 bilmişiŋ 2 bilserler 2 bilmegey 2 bilmemekler 2 bilmemekin 2 bilmegülük 2 bilmesü 2 bilgüke 2 bilmegendin 2 bilmesünler 2 bilseler 2 bilmekiŋe 1 bildeçilerig 1 bilmemeki 1 bilemü 1 bileyi 1 biliŋe 1 bilmemekte 1 bilmemiş 1 bilmemişke 1 bildiri 1 bildile 1 biliŋü 1 bilmesin 1 biliŋümüz 1 bildükini 1 bilmesün 1 bilgülükin 1 bilgüsi 1 bilgeniŋ 1 bilmeyüki 1 biliglike 1 biliglisi 1 bilmezmiz 1 biligülük 1 bilgeçi 1 bilmedükler 1 bilmedüküg 1 bilmedükügin 1 bilmişimni 1 bilingler 1 bilmegenke 1 bilmişler 1 bilinmeddin 1 bilmegil 1 bilmegli 1 bilgetiler 1 bilmegüçi 1 bildükte 1 bilmekde 1 bilgeyler 1 biltiler 1 … ve 13 biçim daha

Bağlamlar

Bütün geçişler (16) →

Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)

16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

Mai.Tek.013.01–07		bilir	.. inçip yėme aġı baramka azlanmaḳın başsız közsüz ezük yalġan savın sėni s …
Mai.Tek.013.17–21	uḳġulug törülerig alku uḳtı	bilti	bulġulug edlerig tükel bultı atı küsi yadaltı teŋri yalaŋuḳnuŋ baḳşısı ol …
Mai.Tek.062.14–17	suvsa--sar biz kentü kanımıznı içer-biz.. bu ... terkemizni	biltimiz	er--(ser) ... / / / yėgey erdim(iz) / / niŋ ... - / / börtmegey / -
Mai.Tek.079.11–15		bilip	uḳup kılmış o(tsuz) emsiz ürüntegsiz kılmış erser a(yıg) kılınçların tegri …
Mai.Tek.079.19–26		bilip	uḳup ayıḳ kılınç(ları kaç) türlüg bolur erki ... / - ... inçe tėp / - ... …
Mai.Tek.108.04–07	kim (kayu) beg işi buyruḳlar atlag--(lar) ... köŋülleri köni	bil	/ - ... ... kop aġır ... (k)üçin ötgürürler ...
4b-11–14	tėtrü uḳar	bilir	bu br(a)ḫmayu braman-nıŋ ḳunçuyı br(a)ḫmawati atlġ ḳatun alḳu ḳunçuylarda …
Mai.T-11.13a.24	… en tort mıŋ içr[ekiler]in yıġıp bodiswtḳa awant …. -l- … -r .. ötrü yultuz	bilteçi	belgü uḳıtçı[lar] …
Mai.T-11.14a.18–24	… aḳḳa ujak bitig baḫşı osuġluġ erür .. titrüm teriŋ yörüglerig ujak ınaġıŋa	bilgeli	bolur .. bilgelern(i)ŋ bilge biligleri bitig ujak oġrınta yitmez .. yoḳadm …
Mai.T-11.14b.17–23	ḳanta taḳı	bilgey	m(e)n .. amtı sawlaraġ bodiswtḳa oḳ ayıtayın (.) anta ötrü brḫmayu purohit …
Mai.T-11.14b.17–23	… oşġunup adnaġuḳa boşġurur m(e)n (.) sen begiçügüm ḳaç türlüg bitig ujaklar	bilir	s(e)n ..
Mai.T-11.16a.11–16	… aḫşısı ata ḳaŋlarn(ı)ŋ ata ḳaŋı tegimlig s(e)n (.) yirtinçüdeki ḳamaġ ujik	bilir	baḫşı-larḳa baḫşı bolġalı sini [bi]rle teŋeşi ujak bilir kişi yoḳ (.) anın …
Mai.T-11.16a.11–16	… çüdeki ḳamaġ ujik bilir baḫşı-larḳa baḫşı bolġalı sini [bi]rle teŋeşi ujak	bilir	kişi yoḳ (.) anın emtı sekiz tümen tort mı(n)g titsi-laraġ saŋa orunçaḳ tu …
Mai.T-11.16a.24–27	taḳı yme asanki klp ö[d]te b[erü] ögretinmiş san saḳış urmaḳ tamġa uġrın	bilmek	danurwit ulatı erdemler kentü ögrenür boşġunur …
Mai.T-11.16a.28	taḳı yme yultuz körüm	bilmek	ırḳ saçmaḳ wyak[i]rt ç(a)ntowiçiti ulatı şasatar[lara]ġ brḫmayu agraşiwida …
Mai.T-11.16a.28	… anlar .. alḳu bodiswt-aġ baḫşı taplayurlar .. ḳop [ḳama]ġ uzanmaḳ al altaġ	bil[miş	üçün …] -ġuçı-ı yaltuŋuz baḫşı bolur ..

Aynı gövdeden maddeler

“bil” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).