bil- fiil

1.416 geçiş 134 biçim 23 eser Abh KB KuT IB ShoR AH Sek U Anlam haritasında göster

Tanım

Bilmek, tanımak: “ol emgektin tartdaçı erür tėp bilip” onu acıdan kurtaran diye bilip; “bilmez uḳmaz” bilmez, anlamaz; “taŋrı bilgen köŋüllerdekini” Tanrı gönüllerdekini bilendir; “olar ne bileyi” ben onları nereden bileyim; “muŋum meniŋ biliŋe” derdimi bil. Tanıklar: Sek KuT KB DLT
(Irk Bitig’de fal sonunda) “ança biliŋler” öyle bilin: “ança biliŋler, edgü ol” öyle bilin, iyidir. Tanıklar: IB2
(Abhidharma çevirisinde) “bilip öçmek” bilerek (bilgiyle) sönme; “bilmetin öçmek” bilgisiz (kendiliğinden) sönme; “bilmemek” bilgisizlik (avidyā). Tanıklar: Abh2
“bilgülük” bilinmesi gereken, bilinecek: “alḳu bilgülük nomlar” bütün bilinecek öğeler. Tanıklar: ShoR

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): bil- — yalın hâliyle 73 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

Çekimli biçimler (133):

bilir 277 bilür 244 bilip 160 bilmezler 130 bilgen 100 bilmez 99 bilmiş 77 bilirler 69 bilse 68 bilmetin 67 bilgeli 60 biliŋlėr 53 bildim 51 bilmek 48 bildi 48 bildiler 43 bilgülük 42 bilgil 33 biliŋ 31 bilmemek 31 bilin 26 biligli 24 bilgü 23 bilmemekig 22 bilmese 21 bilürler 20 bilmedin 16 bileyin 15 bilmedi 13 bildeçi 13 bilmedim 12 bilgey 12 bildiŋ 11 bilirsiz 9 bilgülüg 9 bilmişin 8 bilmişig 7 bilsün 7 bilser 7 bilümez 7 biltimiz 6 bildimiz 6 bilmişim 6 biliŋler 6 bilmes 5 bilmekniŋ 5 bilmekin 5 bilmesler 5 bilmedük 5 bilmeser 4 bilteçi 4 bilü 4 bilmeki 4 bilsü 3 bilelim 3 bilirmü 3 bilmişe 3 bilmedükin 3 bilürmiz 3 bilmekdin 3 bilti 3 bilmedeçiler 2 bilmeyü 2 bilirde 2 bilmişi 2 bilmediŋ 2 bilginçe 2 bilmedeçi 2 bilmişiŋ 2 bilserler 2 bilmegey 2 bilmemekler 2 bilmemekin 2 bilmegülük 2 bilmesü 2 bilgüke 2 bilmegendin 2 bilmesünler 2 bilseler 2 bilmekiŋe 1 bildeçilerig 1 bilmemeki 1 bilemü 1 bileyi 1 biliŋe 1 bilmemekte 1 bilmemiş 1 bilmemişke 1 bildiri 1 bildile 1 biliŋü 1 bilmesin 1 biliŋümüz 1 bildükini 1 bilmesün 1 bilgülükin 1 bilgüsi 1 bilgeniŋ 1 bilmeyüki 1 biliglike 1 biliglisi 1 bilmezmiz 1 biligülük 1 bilgeçi 1 bilmedükler 1 bilmedüküg 1 bilmedükügin 1 bilmişimni 1 bilingler 1 bilmegenke 1 bilmişler 1 bilinmeddin 1 bilmegil 1 bilmegli 1 bilgetiler 1 bilmegüçi 1 bildükte 1 bilmekde 1 bilgeyler 1 biltiler 1 … ve 13 biçim daha

DLT I, 300	Begim özin oġurladı / Taraġ	bilip	uġurladı / Uluġ teŋri aġırladı / Anın ḳut ḳıw tozı toġdı
DLT I, 455	Aġa büktir üze yordım / Yıraḳ baḳıp ḳara kördim / Anı	bilip	taḳı bardım / Tükel yaġı tozı toġdı
DLT III, 359	… ŋ maŋa sözkiye / Meŋ-lig ḳara tuzḳıya / Yelwin tutar közkiye / Muŋum meniŋ	biliŋ-e
DLT III, 372	Birdim saŋa ḳalıŋ / Emdi munı alıŋ / Emgek meniŋ	biliŋ	/ Uġrar tüŋür barġalı
DLT III, 221	Birmiş seniŋ (turur)	bil	yalŋuḳ tapar ḳarınḳa / Ḳalmış tawar adınnıŋ kirse ḳara orunḳa
DLT I, 43	öç kek ḳamuġ kişi-niŋ yalŋuḳ üze alım	bil	/ Eḍgülüküg uġança elgiŋ bile telim ḳıl
DLT III, 233	Kelse ḳalı ḳatıġlıḳ erter teyü seringil / Öḍlek işin	bilip	tur ança aŋar tirengil
DLT I, 211	Ḳulaḳ eşitse köŋül	bilir	/ Köz körse üḍig kelir
DLT I, 425	Ḳarġa ḳalı	bilse	muŋın ol buz soḳar / Awçı yaşıp tuzaḳ tapa meŋke yaḳar

“bil” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).