Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “bey” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• aġarlag sıfat Uygur2. anlam: saygın itibarlı beyler soyu saygın olursa…
• aḳılıḳ isim Karahanlıcömertlik cömertlik insanlık yarar ve iyilik bey cömertlikle yücelir cömertlik bütün ayıpların kirini yıkar…
• alçaḳ sıfat Karahanlı…önüllü yumuşak huylu soylu ve alçak gönüllüydü huyu temizdi bey alçak gönüllü olmalı alçak gönüllü mütevazı kişi…
• alıḳ isim Karahanlıtek beyitlerde geçen anlamı kesinleşmeyen söz gevşeklik rahata düşkünlük’ ya da kusur’ anlamı düşünülebilir bedene gevşeklik verme boyun eğme kusurl…
• artlap Karahanlıtek tanıklı fiil biçimi cömert bey kılıçla üstün gelip alır…
• arıġlıḳ isim UygurKarahanlıtemizlik arılık iffet bu beylik kutsaldır temizlik ister tanrı temizliği sever temizlik ister…
• aslı isim Karahanlıasıl köken soy iyi huyun aslı iyi soydur bu beyliğe önce kök ve soy gerekir insanın soyunu bilmenin yolunu açmış ey soyu temiz…
• asıġçı sıfat Karahanlıyarar gözeten kazanç peşinde koşan beyine yararlı merhametli olanı tanı kazanç peşindeki tüccar alışverişle durulmaz…
• ata isim OrhonUygurKarahanlı…ğul doğarsa huyu babasına çeker ey babam batra kızın babası beye…
• awaġ Karahanlıkb’de iki beyitte geçen anlamı kesinleşmeyen söz ne kadar tutsa kendini vermez söz açarsa yükünü de taşımalı…
• açayı Karahanlıtek tanıklı beyit sonunda şaşkınlık ya da yakınma bildiren söz yakının davranışı yabancı gibi ne acı…
• baġlıġ sıfat UygurKarahanlıbağlı bey adı bilgiye bağlıdır…
• basruḳ isim UygurKarahanlı…ir şeyi yerinde tutan yerin ağırlığı dağdır halkın ağırlığı beydir…
• baylıḳ isim Karahanlı…en senin zenginliğin aslında yoksulluktur halkın zenginliği beyin zenginliğidir…
• beḍüklük isim Karahanlı…yüklük yücelik ululuk senindir büyüklük senindir tanrı için beylik ve büyüklük bozulmasın adının büyüklüğüyle başın göğe erişse…
• beter sıfat Karahanlı…nçlik zenginlik sarhoşluğu şarap sarhoşluğundan beterdir ey bey…
• biriye isim Orhon…arında güney güneyde güneyde çuğay ormanı güneydeki şadapıt beyleri güneyde çin’de adı sanı yok oldu güneye doğru dokuz ersin’e dek sefer ettim gün…
• biz zamir OrhonUygurKarahanlı…z birinci çoğul kişi zamiri biz aç gibiydik ne yüzden bizim beyimiz pişman oluruz bize karşı suç işlediği için bizden öncekiler kimdi kim diyecekti…
• boḍun isim OrhonUygurKarahanlı…s türk halkı bunu işitin yerin ağırlığı dağ halkın ağırlığı beydir beylerle halk oradan kalan halk on uygur ve dokuz oğuz bütün şakya soylu halk ül…
• borçı isim Karahanlışarap düşkünü ayyaş ey boğazının kulu ayyaş şarap içme beyi ayyaş olursa ülke nasıl ayakta kalır ayyaş kişiyi arkadaş edinme boş ayyaş ya da eli sık…
• braman isim Uygurbrahman rahip sınıfından kişi brahmāyu adlı brahmanların beyi biri beyler soyu ikincisi brahman soyu badari brahman brahmanların şastrasında eğer br…
• brḫmayu özel ad Uygur…sı hükümdarın baş rahibi purohit brahmāyu adlı brahmanların beyi maitreya buda’nın babası purohit brahmāyu brahmāyu brahman bana baba olmaya layıkt…
• budraç özel ad Karahanlıbudraç bir bey adı budraç da kudurdu budraç hanını arayalım…
• bulġanuḳ sıfat Karahanlı…arışık işe girse çözer her türlü bulanıklıktan arınmış kişi beyler karışık işi adamlarla çözer kuran çevirisinde size karıştırıcı asılsız bir haber…
• bulun isim Karahanlı2. anlam: kb’de uyruk halk beyi iyi olursa halkı da iyi olur halkı yönetenlerin en iyisi…
• buyruḳ isim OrhonUygurKarahanlı…ıtlarında buyruk kağana bağlı yüksek görevli komutan buyruk beyleri iç buyruk komutanları da bilgeymiş vaiśravaṇa’nın üç büyük güçlü güvenilir komu…
• bödke Orhon…htta’ türk bilge kağan olarak bu zamanda tahta oturdum halk beyler bu tahta bağlı beyler…
• bütün sıfat UygurKarahanlıbütün tam eksiksiz bütün dünya bütün ülkenin beyliği bütün bedenimiz eksiksiz sağlam dursun yazıda daha yetkin…
• dad isim Karahanlı2. anlam: ah’de bir kişi adının parçası dad sipehsalar bey için bu kitabı çıkardım…
• dalı Karahanlı… kesinleşmeyen söz kb din ile dünyanın karşıtlığını anlatan beyitte dinin ı ile dünyanın ı birbirine karşıttır ikisi yaklaşmaz yolları ayrıdır dal …
• düşman isim Karahanlı…şağı olsun düşman sana ne kadar küçük de olsa onu büyük say beyinsiz kişinin dili kendi başının düşmanıdır…
• eḍgürek sıfat Karahanlı…k senin için daha iyi burada kalmak ise benim için daha iyi beylik pek iyidir töre daha da iyidir bilirseniz bu sizin için daha hayırlıdır iki topl…
• ėge isim Uyguriye sahip efendi ülkenin sahipleri hükümdarları beyleri bin tümen yıl yaşasın ev sahibi hep bulanık gönüllü olur yeni evin sahibine kut verir ev sah…
• egin isim UygurKarahanlı…dü boğazım da doydu sırt bir giysi giyse iki yıl dayanır bu beylikle omuz kabartma omuzlarım çöktü doğrulamaz sağ omzundaki giysiyi açıp bu sıkıntı…
• ehl isim Karahanlı…er’in ev halkı bunlar sevgili’nin peygamber’in yakını ehl-i beyttir…
• ėlteber isim Orhonelteber türk devletinde bağlı boyların başındaki beylere verilen unvan az elteberini tuttu iki elteberli halk uygur elteberi yüz kadar askeriyle doğ…
• ėlçi isim UygurKarahanlı…işi çoğu kez hitap olarak bilgili akıllı bilge devlet adamı bey iki dünyada da iyi yer tutar bilge devlet adamı beylerin tutacağı yol budur akıllı …
• endam isim Karahanlı…an insan bedeninin yedi organına bakınca gönül yedi organın beyidir beden ve yedi organ gönle uyar…
• er isim OrhonUygurKarahanlı…kıl bilmeyene öğüt öğretir kuş kanadıyla er atıyla yükselir bey adam atına doğru gitmiş…
• erensiz sıfat Karahanlıadamsız askersiz bey malsız kalıp adamsız sıkıntı çeker…