Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “bilge” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• ajunçı isim Karahanlı…dünyayı yöneten bey cihan hükümdarına sayısız erdem gerekir bilge cihan beyi yeryüzü dünya cihan hükümdarı…
• aḳıġsız sıfat Uygur…kritçe anāsrava aḳıġlıġ karşıtı akıntısız dharmalar arınmış bilgelik arınmış temiz bilgelikli…
• ‘alim isim Karahanlıâlim bilgin bilge âlimlerle ilişkiyi anlatır bu âlimle ere devlet ve mutluluk gelir âlim bilgiyle yükseldi…
• ana isim UygurKarahanlı…p anasının karnında ey anamın oğlu kardeşim insan anadan mı bilge doğar…
• anyıg sıfat OrhonUygur2. anlam: tonyukuk yazıtında kötü tehlikeli bilge tonyukuk tehlikelidir…
• ançaḳ zarf OrhonKarahanlıancak yalnız öyle ki küli çor yalnızca onun bilgesi ve komutanıydı öyle ki bildikten sonra hiçbir şey bilmesin…
• artadarşi özel ad Uygur…udalardan biri arthadarśin ratnaśikhin arthadarśin ve öteki bilge budaların…
• ataçım isim Orhonbabacığım ata sevgi eki bilge babacığım babacığıma yazıtlı taş diktirdim…
• ay isim OrhonUygurKarahanlı3. anlam: kb hitap ünlemi ey ey hükümdar ey kutlu ey bilge…
• ayġuçı isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: danışman buyruk ileten iş yöneten kağanı yiğit danışmanı bilge imiş biz iş buyuran yönetici idik…
• ayuḳluḳ isim Karahanlıkb biçiminde bir mertebe ya da görev bilgelik mertebesiyle karşılaştırılır kimine bilgelik düşer bilge olur kimi kök ayukluk ile ün kazanır ona kök …
• azḳına sıfat OrhonUygurKarahanlı…da eriyle kaçıp gitti azıcık birazcık size kısaca öğreteyim bilge olanlar azdır…
• badari özel ad Uygurmaytrısimit’te maitreya’ya diye seslenen yaşlı bilge brahman badari badari brahman ve öteki büyük bilgeleri badari brahman güler yüzle sonra badari …
• bilgi isim UygurKarahanlı…söylemezse bilgisi yıllarca yatsa da parlamaz bilgisi geniş bilge pek güzel söylemiş ey bilgisi derin olan onu hemen bırakmalı bilgide bana denk ol…
• bor isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: bilge kağan yazıtında ateş gibi fırtına gibi türgiş kağanının ordusu ateş gibi fırtına gibi geldi…
• boy isim UygurKarahanlıboy beden boyca büyük bilge olup bilgini artır gagalı pençeli…
• brhasvati özel ad Uygurbṛhaspati bilgelik tanrısı sarasvatī bṛhaspati gibi tanrısal bilgeler…
• buḳug özel ad Orhonbilge kağan yazıtında bir kişi adı bukug totok…
• buyanlıġ sıfat Uygur…em dağını diktiniz otuz iki kutlu erdemli işaret erdemli ve bilge kutlu erdemli çağırıcıya…
• buyruḳ isim OrhonUygurKarahanlı…sek görevli komutan buyruk beyleri iç buyruk komutanları da bilgeymiş vaiśravaṇa’nın üç büyük güçlü güvenilir komutanı ülke içinde hileci düzenbaz …
• bödke Orhon… yazıtlarında bu zamanda şimdiki zamanda ya da tahtta’ türk bilge kağan olarak bu zamanda tahta oturdum halk beyler bu tahta bağlı beyler…
• büdüg isim Uygurabhidharma çevirisinde tamamlanma gerçekleşme bilgelik erdeminin tamamlanması kendine yarar sağlama erdeminin tamamlanmasını…
• büdürü zarf Uygurabhidharma çevirisinde tümüyle eksiksiz bilgeliği tümüyle kavrayabilir bütün türleri tümüyle kavrayamaz hepsini tümüyle bilmek için…
• diwa özel ad Uygurmaitrisimit’te bir bilgenin erji ṛṣi adı sonra bilge deva şöyle der…
• dıntar isim Uygur…bir şeyi kalmamış arhat rahip evden barktan çıkmış rahipler bilge brahmanlar sapkın öğretili rahipleri…
• ebmedöki Orhon…nlamı kesinleşmeyen söz küli çor yazıtı kırık bağlam ışbara bilge küli çor’un olmayan bir yanı yoktu…
• eḍgü sıfat OrhonUygurKarahanlıiyi güzel hayırlı nitelikçe üstün iyi bilge kişiyi iyi yiğit kişiyi iş başına getirmezmiş iyi söz dile dilden iyi söz çıkar uğurlu gün ister uğurlu …
• eḍiz sıfat OrhonUygurKarahanlı2. anlam: bilge kağan yazıtında ediz boyu ikinci olarak koşulgak’ta edizlerle savaştık…
• ėl isim OrhonUygurKarahanlı…amcam kağanın ili sarsıldığında gökte doğmuş ili düzenlemiş bilge kağan çin ilinde doğdum bütün ülkeler iller hizmete geldi ülke yurt…
• ėlbilge özel ad Orhonilbilge hatun kutluk iltiriş kağan’ın eşi bilge kağan ile kül tigin’in annesi babam iltiriş kağan’ı annem ilbilge hatun’u tanrı tepesinden tutup yuk…
• ėltėriş özel ad Orhoniltiriş kutluk kağan ikinci türk kağanlığı’nın kurucusu bilge kağan ile kül tigin’in babası buyla baga tarkan ile iltiriş kağan olayım babam iltiriş…
• ėlçi isim UygurKarahanlı…i yürüten bilgili kişi çoğu kez hitap olarak bilgili akıllı bilge devlet adamı bey iki dünyada da iyi yer tutar bilge devlet adamı beylerin tutacağ…
• erinç edat OrhonUygurKarahanlı…erhalde muhakkak belki tahmin ve kesinlik bildirir kağanlar bilgeymiş herhalde yiğitmiş herhalde tanrı öyle demiş olmalı ölüm bozmadıkça bozulmaz e…
• erksinmek isim Uygur…editasyon egemenliğinden doğmuş biçim buda’nın egemenlik ve bilgelik gücü binlerce öğretide engelsiz büyük egemenliğe ulaşıp büyük öğretmenin bilge…
• eter Orhonanlamı kesinleşmeyen söz bilge kağan yazıtı kırık bağlam yukarıda göğün davulu gürler gibi ses vermek anlamı beklenir…
• evçi isim UygurKarahanlıhane reisi ev sahibi sanskritçe gṛhapati karşılığı yaşlı bilge saygın hane reisi görünüşüyle…
• futsi özel ad Uygurtt’de bir bilgenin adı ya da unvanı çince kökenli song futsi bilgenin hilesi de işe yaramayacak…
• gaŋ özel ad Uygur… olarak altmış iki koṭi ganj kumu sayısınca bodisatva tıpkı bilge jahnu’nun ganj suyunu içtiği gibi…
• ikinti sayı UygurKarahanlı2. anlam: birbiri ne bilgelik ile bilgisizlik özleri bakımından birbirine karşıttır akraba cariye köle birbirine karışır birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayı…
• ikintisiz sıfat Uygureşsiz ikincisi olmayan bilimleri bilgeliği öğrenmiş eşsiz bir öğretmenim…