Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “dağ” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• agirındın isim Uyguryüksek yer uç yar dağın yükseğinden düşmek ateşe düşmek…
• altunluġ sıfat Uygur…r altın araba altın pariçatr ağacı baştan başa altından bir dağ gibi…
• alın isim UygurKarahanlı…lık tut zahit kardeşine alnını kaşını çattı onunla alınları dağlanır onu alnı üzerine yıktı…
• aytıġ isim OrhonKarahanlı3. anlam: köktürk yazıtında denilen adlanan tinsi oğlu denilen dağa…
• bagirati özel ad Uygurhimalaya yöresinde bir ırmak adı bhāgīrathī himavat dağının yöresinde bagirati adlı ırmağın kıyısında…
• balıg sıfat UygurKarahanlı…ı bereli oldu yaralı bereli kanlı canlı yavrusunu yaralanıp dağa çekildi…
• balıḳ isim OrhonUygurKarahanlı… savaştık şantung kentine denize ulaşan olmamış kentte olan dağa çıkmış dağda olan inmiş ülkeyi kenti ikiye böldümse her ülkede her kentte…
• basruḳ isim UygurKarahanlıbastırıcı ağırlık bir şeyi yerinde tutan yerin ağırlığı dağdır halkın ağırlığı beydir…
• baş isim OrhonUygurKarahanlı3. anlam: bir şeyin başı ucu tepesi başlangıç dağların başı yarılır kayra başında ırmak kaynağında başında bin lik birliğin başı…
• başsız sıfat UygurKarahanlı2. anlam: başsız önderi olmayan hangi ordu başsız ve dağınık olursa…
• beg isim OrhonUygurKarahanlı…tin beylerle halkı birbirine düşürdüğün için yerin ağırlığı dağ halkın ağırlığı beydir beylerin beyini yanılttı tangut beyiyle savaştı…
• benlıġ Orhonköktürk yazıtında dağ adıyla geçen anlamı kesinleşmeyen söz benekli tinsi oğlu denen ek dağını…
• boḍun isim OrhonUygurKarahanlıhalk kavim ulus türk halkı bunu işitin yerin ağırlığı dağ halkın ağırlığı beydir beylerle halk oradan kalan halk on uygur ve dokuz oğuz bütün şakya …
• buyanlıġ sıfat Uygursevaplı erdemli kutlu sevap tarlası puṇyakṣetra erdem dağını diktiniz otuz iki kutlu erdemli işaret erdemli ve bilge kutlu erdemli çağırıcıya…
• büktel Karahanlıbir at cinsi soylu atlar tazı atları dağ atları melez atlar…
• divip isim Uygur…īpa kıta dünya adası dört kıta tıpkı dört kıtanın çakravāḍa dağıyla çevrili olması gibi…
• edgülüg sıfat UygurKarahanlı… acı çekenleri kurtarıp hayırlı yarar verici bütün erdemler dağına insanlar arasında iyilikli yolun zordur…
• eḍiz sıfat OrhonUygurKarahanlıyüksek yüce ey sırra yakın gönülden yüce olan yüksek dağ yüksek ağaç derin uçurum yüksek dağda ya da yüksek evde ise erdemlerini sayan yüksek kum te…
• ek özel ad OrhonUygurtonyukuk yazıtında bir dağ adı benlig ek dağını aşarak…
• ėki sayı OrhonUygurKarahanlı…rakladı küçük kardeşim kül tigin ve iki şadla ayın ikisinde dağ içinde iki cin var iki nurlu saray güneş ve ay…
• ėkinti sayı OrhonUygur…ün tanrı yurdunun esenliğini verdi ikinci denizde su renkli dağlar var…
• ergü isim Uygur…çocuğun kendi yurdunda oturması gibi her biri kendi yurduna dağıldılar…
• esirgençsiz sıfat Uygur…lkü esirgemeden sadaka verdim öğreti hazinesini esirgemeden dağıttınız…
• ev isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …ip kişiler evini barkını eksiksiz hep getirdi evini barkını dağıttım eve barka bağlandıysak…
• gevher isim Karahanlı…cevher altın bakır bulmadın denizdeki cevher sana yetmez bu dağların içinden çıkan cevheri inci mücevher yakut çıkarır mücevherden söz söylemiş…
• ḫazine isim Karahanlıhazine bütün mal ve hazineyi varını dağıt bütün bu hazineyi altın gümüşü askere dağıtmak için topladım hazine ve asker beylerin gücü oldu rabbinin h…
• ilerdi Karahanlı…biçimi dlt bahar tasvirinde bütün su birikintileri göl oldu dağların başı belirdi…
• ir isim OrhonUygurKarahanlıbir yerin dağın bir yanı yamacı yönü kesinleşmiyor şu kögmen’in yanında şu ötüken’in yanında kışladım kb dünyanın yanı da kuzey yanı da aydınlandı m…
• irig sıfat UygurKarahanlı…u söz serttir eğer sen kaba katı yürekli olsaydın çevrenden dağılırlardı kut onlara karşı sert ol kut kaba sert gönüllü idiler mait…
• çaġrı isim Karahanlı…da kullanılan yırtıcı kuş doğan doğanı alıp melez ata binip dağ koyununa yetişir doğan salıp kuş avlatarak tazı salıp ısırtarak…
• çakiravar özel ad Uygur…nskritçe cakravāḍa dünyayı çember gibi kuşattığına inanılan dağ sırası tıpkı dört kıtanın çakravāḍa dağıyla çevrilmiş olması gibi…
• çinaġantik özel ad Uygurmaitrisimit’te bir dağ ya da yer adı dağa gidip çinagantik adlı…
• çub özel ad Orhon…oğdluların bir kolu altı çub soğdaklarına doğru sefer ettik dağıttık…
• aḳış- fiil Karahanlıbirlikte akmak akışmak kar buz hep eridi dağların suları aktı…
• açıl- fiil UygurKarahanlı4. anlam: yarılmak ayrılmak bütün dağlar yarılıp…
• aş- fiil OrhonUygurKarahanlıaşmak geçmek dağ geçit çöl kimi geçit aşar kara kum’u aşmış altın yış’ı aşıp geldik kögmen’i aşarak kırgız yurduna dek sefer ettik…
• bekü- fiil Karahanlı…temeli sağlamlaşıp sağlam pekişmiş sözle sağlam kazıklanmış dağlar bir ayak sağlam bastıktan sonra…
• bulġaş- fiil UygurKarahanlıkarışmak birbirine girmek kalabalık ordu dağılınca içten karışır katışma karışma katışma karışma kusuru…
• buz- fiil OrhonUygurKarahanlı…naktır yapar ve bozar o zaman ahdi bozarlar bütün karanlığı dağıtıp bu iyi halkın yararını zorla bozma karanlığını giderme anlamı…
• eg- fiil UygurKarahanlı2. anlam: bükmek sol parmakları büküp dağı sırıkla eğmez…