Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “hükümdar” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• ‘adil sıfat Karahanlıadaletli adil hükümdar kb’de bölüm başlıklarında adil hükümdarın niteliklerini anlatır adil olanın niteliğinin nasıl olduğunu anlatır…
• avırta isim Uygursütanne dadı sütannelerin tatlı yiyeceklerini hükümdarın oğlu prensi dadıların elinde büyütür gibi…
• ay isim OrhonUygurKarahanlı3. anlam: kb hitap ünlemi ey ey hükümdar ey kutlu ey bilge…
• ayançaŋlıġ sıfat Uygur…ymak büyük saygıyla hürmetle eğilmiş parçalı bağlamda cihan hükümdarlarının törelerine saygılı…
• aytıġ isim OrhonKarahanlısöz deyiş benim katımda söz değişmez hükümdar adına sana çok övgü söz ve selam gönderiyorum…
• ayıtmaḳlıḳ isim Karahanlısoru sorma soru ey hükümdar soru erkektir cevabı dişidir…
• açatştru özel ad Uygurbir hükümdarın adı açatştru adlı bir hükümdar vardı…
• aşnu zarf UygurKarahanlıönce ilk önce hükümdar önce odgurmış’a sordu bundan önce önce zehir olduğu için tanrım her şeyden öncesin…
• basa edat OrhonUygurKarahanlıçoğunlukla sonra ardından ondan sonra dört yandaki hükümdarlar ondan sonra çeşit çeşit öğreti kitabı yazdırdılar ardından faruk ömer geldi üç oğuz o…
• basut isim UygurKarahanlı… işe başlasa bu işe bütün destek ondan gelir bana yardım et hükümdardan yardım isterler birbirine güç ve destek donanım ve destek olmak için…
• batra özel ad Uygurbatra bir hükümdar kızının adı batra kız mücevherli brahmadatta hükümdar batra kızı en üstün eşi yaptı batra hatun…
• başlaġuçı isim UygurKarahanlı… halkın başına geçen önder halkı yöneten bilgili üstün kişi hükümdarın ordusunu yöneten…
• bitig isim OrhonUygurKarahanlı…ktup adını dirilere yazılı olarak bırakmış dinî kitap sutra hükümdar mektubu kendi eliyle yazsın mektup mu gerekir sözlü haber mi…
• bosuşluġ sıfat Uygurkaygılı kederli babam büyük hükümdar kaygılı düşünceli olmasın insanın kaygılı tasalı durur…
• brḫmadati özel ad Uygurbrahmadatta bir hükümdar adı brahmadatta hükümdar batra kızı en üstün eşi yaptı brahmadatta hükümdarın görkemi…
• brḫmayu özel ad Uygurbrahmāyu maytrısimit’te maitreya’nın babası hükümdarın baş rahibi purohit brahmāyu adlı brahmanların beyi maitreya buda’nın babası purohit brahmāyu …
• cevab isim Karahanlı2. anlam: kb bölüm başlıklarında x’in y’ye cevabı aytoldı’nın hükümdara cevabı ögdülmiş’in odgurmış’a cevabı…
• darmaruçi özel ad Uygur…te dharmaruci maitreya’nın önceki doğumlarından birinde bir hükümdar adı her şeyden önce dharmaruci adlı hükümdarken dharmaruci adlı bir hükümdar v…
• didimlig sıfat Uygurtaçlı başlarında kirīṭa adlı taçlı altın taçlı cihan hükümdarlarına…
• du‘a isim Karahanlı…mek senden dileğim duam budur insan dua ile iyilik bulur ey hükümdar dualarında beni unutma duanızı kabul etti ey büyücü bizim için rabbine dua et …
• du‘açı isim Karahanlı…’ya bırak sana iyilik dileyen bir duacı olayım duacı olarak hükümdara mektup yazdım ey kardeş yoksullar sana duacıdırlar…
• efrasiyab özel ad Karahanlıefrasiyab türk hükümdarı alp er tonga’nın iranlılarca bilinen adı tacikler ona efrasiyab der bu efrasiyab ülkeleri yağmalayıp tuttu…
• ėge isim Uyguriye sahip efendi ülkenin sahipleri hükümdarları beyleri bin tümen yıl yaşasın ev sahibi hep bulanık gönüllü olur yeni evin sahibine kut verir ev sah…
• eksüksüz sıfat Karahanlıeksiksiz tam olarak söylediğin sözün hepsini eksiksiz hükümdara ulaştırdım…
• emrenç Uygur…ğer ulu adlıların görünüşüyle kurtulacak canlılar varsa ulu hükümdar efendi anlamı beklenir…
• ere UygurKarahanlı…dirir görünür niçin yine geldin gereksiz sözü yine bırak at hükümdar odgurmış’ı sordu shor hitap ey bilgili kişi…
• ewren isim Karahanlı…ht tanrı feleği yarattı o hep döner felek talih yardım etti hükümdarlık tahtını verdi felek daima dönerek yardım etsin felek yardım etmez başı döne…
• ġaflet isim Karahanlıgaflet dalgınlık habersizlik ey hükümdar bu gafletle uyuma insanda bu gaflet olmasa herkes melek olup ibadet ederdi üşenme gaflet uykusu seni uyutma…
• ḫacib isim Karahanlı…p saray kapısını ve teşrifatı yöneten görevli kb’de küsemiş hükümdara yakın bir has hacip vardı hacip onu karşıladı başköşede yer verdi büyük hacip…
• ḫal isim UygurKarahanlıhâl durum hükümdar aytoldı’nın hâlini işitti ne dert dokundu hâlin nedir ölümden sonra hâlim ne olacak bu hâli görünce gözüm bollukta da darlıkta da…
• ḫas sıfat Karahanlıhas özel seçkin o ihlaslıydı seçkin bir peygamberdi hükümdara yakın özel bir hacip vardı cömertliği avam da havas da bütün halk över…
• ḫasm isim Karahanlı…imiz ötekine haksızlık etti o yandan tanrı sana hasımdır ey hükümdar onun davacısı tanrı’dır gönül kırılırsa davacısı tanrı’dır…
• ḫata isim UygurKarahanlı…ancak yanlışlıkla olursa kim bir yanlış ya da günah işlerse hükümdar da yanlış olanı bağışlasın dünyaya gönül bağlamanı yanlışların başı bil…
• hindi sıfat Karahanlıhintli hint hükümdarı kimi hint racası kimi kayser…
• hiç zarf Karahanlı… de tanrı onları hiç bağışlamaz bilgisizle hiçbir sözüm yok hükümdar sözünü kesti hiç ses çıkarmadı hiç şüphe yok…
• ‘ibret isim Karahanlıibret ders sana ibret olsun ilacını yap hükümdar dedi bugün bu ibreti gör ey basiret sahipleri ibret alın…
• iḍişçi isim Karahanlısâki saray içki görevlisi sâki başı ögdülmiş’in hükümdara sâki başının nasıl olması gerektiğini söylemesi bu aşçı ve sâki güvenilir olmazsa sâki tem…
• ilel Karahanlıanlamı kesinleşmeyen söz kb’de hükümdarın ögdülmiş’i çağırttığı kalıp dizede ilet- götür ilet’ buyruğu olabilir deyince elçi kalkıp ögdülmiş’e çıktı…
• inçlig sıfat Karahanlıhuzurlu esen güvende güvenlik ve töreyle il huzurlu olur ey hükümdar halk senin sayende huzurlu olur…
• irinç sıfat UygurKarahanlı…utsuz sığınaksız bu canlılar bizim gibi zavallı canlılar ey hükümdar üç şeyden zor ve baskı gelir biri bey gevşek olursa sıkıntı erişmesidir dünyan…