Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “hizmet” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• aḍaḳ isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: ayakta durmak tanrı’ya boyun eğip hizmette durmak bir işi üstlenip gözetmek tanrı’ya itaatle duran erkekler ve kadınlar erkekler kadınların işini üs…
• aġır sıfat OrhonUygurKarahanlı3. anlam: değerli saygın saygı derin saygılı gönül hizmet edip saygı gösterip değerlisini ucuzunu anlayan…
• ana isim UygurKarahanlı2. anlam: ana olan dişi tanrılara hizmet eden analar topluluğu…
• artut isim Karahanlıarmağan hediye hizmet yiyecek ve mal armağan edip armağan alıp iyi mal hazırla onu şahıma armağan edeyim…
• açıġ sıfat UygurKarahanlı3. anlam: bağış lütuf ihsan benden bağış senden hizmet olsun…
• baġırsaḳlıḳ isim Karahanlı…ediğin bu söz iyilikseverliktir kendi yararın için şefkatle hizmet et bu sana gerçek şefkatimdi şefkatini halka ulaştırırsa…
• baḳ isim Karahanlıbakım gözetme birine bakma borcu sağlığımda hizmet ettin bakım borcunu ödedin kendi bakım borçlarını ödemiş olursun babasının bakım hakkını ödeyeyim…
• batar isim OrhonUygurKarahanlı…neşin battığı yer doğudan batıya gezip dolaşır kimi batıdan hizmetkâr…
• bilgüçi isim UygurKarahanlı…ku yazı bilen kişi pek zeki olur iyiyi kötüyü sınayıp bilen hizmeti bilen tepeden düşmeyi bilenler…
• bütün sıfat UygurKarahanlı2. anlam: dürüst güvenilir içten şefkatli hizmetkâr dürüst doğru kişi bu sözü dürüstçe doğru tutar tanrı bilen hikmetle iş gören…
• efsus isim Karahanlı…alay konusu dünya hayatı oyun ve boş eğlencedir kimi kimini hizmet ettirip alay konusu edinsin diye…
• ėl isim OrhonUygurKarahanlı…üzenlemiş bilge kağan çin ilinde doğdum bütün ülkeler iller hizmete geldi ülke yurt…
• em isim UygurKarahanlı… kim bilir tanrılar tanrısı buda’ya yiyecek içecek ilaç ile hizmet edip hastalığına ağrına ilaç yok…
• emgek isim OrhonUygurKarahanlı3. anlam: zahmet emek güçlük hizmeti çoksa zahmeti de çoktur bunun emeğini hizmetini bilip karşılığını vermeli güçlükle zahmetle rahip yaptı…
• erdini isim UygurKarahanlı2. anlam: …hazine budizmde üç mücevher buda dharma saṃgha üç mücevhere hizmet eden canlılar topluluk mücevherine öğreti hazinesini koruyan bu öğreti hazinesi …
• erinç edat OrhonUygurKarahanlı2. anlam: u ıı’de zavallı yoksul kāminī adlı zavallı hizmetçisi…
• erksiz sıfat UygurKarahanlı…imde olmadan çaresiz gidiyorum bu kul kendi iradesi olmayan hizmetkârdır vakitsiz elimizde olmadan öğrettik…
• eymenük sıfat Karahanlıçekingen utangaç saygılı hizmet eden kendini beğenmeyen çekingen olmalı dilini uzatma gevşeme çekingen ol…
• haciblıḳ isim Karahanlı…me görevi büyük hacipliğe nasıl bir adam gerektiğini söyler hizmetlerin en incesi hacipliktir haciplik için önce bu on şey gerekir haciplik işi büy…
• haḳ isim Karahanlı2. anlam: hak borç birine düşen pay kul hizmet ederse bey hizmetkârın hakkını öder sana hakkını ödeyeyim vefaya vefa insanlığın borcudur hizmetkârın hakkı haz…
• ḫavḫa Uygur…r ya da yer adının parçası u ıı manastırındaki sınandu salı hizmet ettim…
• helal sıfat Karahanlı… helal dünyalık kazan kendini doyur helal ye yarınki ahiret hizmetini helal kıl…
• ig isim UygurKarahanlı…ır eğer siz acı çekiyorsanız derdimi de ilacımı da söyledim hizmetle günah hastalığını tedavi eder hastalıklar da azalır…
• igdiş sıfat Karahanlı… beslenmiş kul ya da hayvan ben senin yetiştirdiğin kulunum hizmetkârınım yıllarca sınanmış kendi yetiştirdiği adam gerek hayvancı da damızlık hayv…
• igid sıfat OrhonUygur…cı iseler çok yalancı sahte sözlü buda’ diye sahte öğretiye hizmet ettiysek…
• im isim Uygur… duyan’ çincede guanshiyin denir kim guanshiyin bodisatvaya hizmet ve saygı gösterirse guanshiyin bodisatva tehlikesiz kılıp…
• inen Karahanlıanlamı kesinleşmeyen söz kb günahkâr kulun hizmetsiz aşağılık…
• irig sıfat UygurKarahanlı2. anlam: -ka irig bir işe sıkı sarılan gayretli hizmete gayretli ol tanrı’ya ibadet et erkenden kalkıp hizmete gayretli olursa çiftçi ekinine gayretli olsun…
• içinde edat UygurKarahanlı…re çıkmayın her işte gözünü keskin tutsa ülkede şehirde çok hizmet var sağlamlıkta ömer gibi olup…
• işik isim Karahanlı…atan bir arslandır kimi gelip hükümdarın eşiğini öptü sadık hizmetkâr eşiğe başını koyar…
• işçi isim Karahanlıgörevli memur iş gören kb’de devlet hizmetindekiler halkın başındaki iyi olursa bütün görevlileri iyi olur hesap bilmezse görevlinin işi kalır bütün…
• aġırla- fiil UygurKarahanlı2. anlam: değerli kılmak yüceltmek benim gibi hizmeti olmayan bir kulu değerli kıldı kişiyi dili yüceltir…
• artur- fiil OrhonKarahanlıartırmak çoğaltmak onların imanını artırdı hizmetini her gün artırarak gitti cömertlik şerefi makamı güzelliği artırır iyilik edenlere ödülü artırır…
• arzula- fiil Karahanlı…zlemek istemek dünya halkı onu işitip özleyerek gönlüm onun hizmetini arzuladı canların çektiği gözlerin hoşlandığı tanrı’nın kimilerine üstün verd…
• ayıt- fiil OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …e şöyle diye sormak söylemek tanrı buda’ya şöyle diye sordu hizmetçilerine şöyle dedi…
• az- fiil OrhonUygurKarahanlı3. anlam: yanılmak ayrılmak sapmak söz söyleyen yanılır ve şaşırır hizmet yolunda doğrudan sapmazsa bilge kağan’dan ayrılmayalım sapmayalım ah yumuşak diye al…
• azla- fiil Karahanlı…bulmak küçümsemek ibadet çok da olsa onu az saymalı yüz yıl hizmet etti onu az buldu tek kişi düşman olsa onu az sayma…
• ba- fiil OrhonUygurKarahanlı…ık iple koşmak bağlamak için bağlarsa prangaya vurursa işte hizmete sıkıca kuşak bağladım bağlayan bağdan…
• bayu- fiil Karahanlızenginleşmek ülkesini düzene koymuş sonra halk zenginleşmiş hizmetkâr zenginleşirse bey adı alır kötüler zenginleşirse huyu bozar zenginleştim’ ders…
• bol- fiil OrhonUygurKarahanlı2. anlam: … bir duruma girmek adlarla beye olursa doğru ol doğruluk et hizmetkâr olacaklar cihan hükümdarı olacak oğul…