Derlem sözlüğü · ters sözlük
Ters sözlük
Türkçe bir anlam yazın; o anlamı karşılayan Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesi madde başlarını bulun. Dizin, sözlük tanımlarındaki karşılıklardan kurulur (4.105 Türkçe karşılık, 2.552 tanımlı madde); sözlük ilerledikçe kendiliğinden genişler.
35 Türkçe karşılık · 97 madde
at 1
- at isim OrhonUygurKarahanlı4. anlam: At
ata 3
atlı 2
atlas 1
- atlas isim KarahanlıAtlas, ipek kumaş
atmak 1
- at- fiil UygurKarahanlıAtmak, fırlatmak
atalar 2
atışma 1
- atış isim UygurAtışma, çekişme
atılmak 1
- aşun- fiil KarahanlıKoşmak, acele etmek, atılmak
atlanmak 1
- atlan- fiil OrhonUygurKarahanlıAta binmek, atlanmak; sefere çıkmak
at sahibi 1
- atlıḳ sıfat UygurAtlı, at sahibi
ateş gibi 1
- bor isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: ateş gibi, fırtına gibi
ateşlilik 1
- çoġ isim UygurKarahanlı2. anlam: Hiddet, şiddet, ateşlilik; kargaşa, gürültü
ata binmek 1
- atlan- fiil OrhonUygurKarahanlıAta binmek, atlanmak; sefere çıkmak
atasözünde 1
- adnaġu isim UygurKarahanlı3. anlam: Atasözünde
ateşlenmek 1
- ėsi- fiil UygurIsınmak, ateşlenmek ; sıtma, nöbetli ateş
atlandırmak 1
- atlandur- fiil UygurKarahanlıAta bindirmek, atlandırmak
ata bindirmek 1
- atlandur- fiil UygurKarahanlıAta bindirmek, atlandırmak
atlı top oyunu 1
- çögen isim KarahanlıÇevgen, atlı top oyunu
atılmadan önce 1
- aġtın- fiil Uygur3. anlam: yükselmeden, atılmadan önce
ateş gibi ışıma 1
- çoġ isim UygurKarahanlıParıltı, ateş gibi ışıma; ihtişam, görkem
ak at 1
- aḳ sıfat OrhonUygurKarahanlı2. anlam: Ak at
melez at 1
- arḳun isim UygurKarahanlıBir at cinsi, melez at
büyük ata 2
göz atmak 1
- baḳ- fiil UygurKarahanlıBakmak, göz atmak
adım atmak 1
- adla- fiil UygurAdım atmak, adımlamak
bir at cinsi 2
nöbetli ateş 1
- ėsi- fiil UygurIsınmak, ateşlenmek ; sıtma, nöbetli ateş
çığlık atmak 1
- çıġar- fiil UygurBağırmak, çığlık atmak
kb’de ilk ata 1
- apa isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: KB’de ilk ata, Âdem
gönülden atmak 1
- çıḳar- fiil Karahanlı3. anlam: ağızdan çıkarmak; gönülden atmak
seçilip atılan 1
- çözük sıfat KarahanlıÇürük, değersiz ; seçilip atılan
damızlık erkek at 2
sürterek ateş yakmak 1
- çaḳ- fiil UygurKarahanlıÇakmak, vurarak kıvılcım çıkarmak; sürterek ateş yakmak
bacak bacak üstüne atmak 1
- aḍış- fiil KarahanlıBacak bacak üstüne atmak
hz ebubekir’in lakabı atîk 1
- ‘atik özel ad KarahanlıHz. Ebubekir’in lakabı ‘Atîk
Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler
Bu maddelerde “at” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.
- ‘advėt isim Karahanlıdüşmanlık kin düşmanlığın kökünü kazıyıp at…
- agirındın isim Uyguryüksek yer uç yar dağın yükseğinden düşmek ateşe düşmek…
- aġuluġ sıfat Uygurzehirli zehirli ateş zehirli yemek zehirli ejder akrep yılan örümcek ve benzeri zehirliler…
- ahmed özel ad Karahanlıahmed kuran’da müjdelenen peygamberin adı ve atebetü’l-hakayık’ın yazarı edib ahmed…
- aḳur isim Karahanlıahır ovada sürü sürü at ahırda katır…
- ala sıfat UygurKarahanlıala alaca ala atlı yol tanrısıyım…
- altandı Karahanlı…lamı kesinleşmeyen fiil biçimi giysisini giydi evden bağlam atlandı’ ata bindi okumasını düşündürür…
- amvrdşn isim Uygur…lanması toplamak toplayıp biriktirmeyi topladılar toplayıcı ateş…
- arḳa isim OrhonUygurKarahanlıarka sırt uzun saçını arkasına atıp karlukların arkasını kırıp vurdu arkalarına attılar…
- arḳar isim OrhonKarahanlıyaban koyunu argali arkun atına binip argaliye yetişir argaliler ceylanlar toplandı…
- ‘arza isim Karahanlı…ek sunmak göstermek emaneti göklere ve yere arz ettik onlar ateşe arz olunurlar…
- asinig Uygurtek tanıklı biçim küçük ateş rüzgârı ve esintiyi yardımcı bulup esin’ esinti sözünün yazılışı olsa gerek…
- astınraḳ sıfat Karahanlıdaha aşağı en alt iki yüzlüler ateşin en alt katlarındadır kervan sizden aşağıdaydı…
- asınġalı Orhontek tanıklı fiil biçimi dinlenmek yemek yemek için atları indirttik atları ağaca bağlarlardı…
- ataḳavati özel ad Uygurtanrısal şehir alakāvatī ataḳavati adlı tanrısal şehirden…
- atarvani Uygurdarani içinde geçen sanskritçe ad atharvaṇī…
- ataçım isim Orhonbabacığım ata sevgi eki bilge babacığım babacığıma yazıtlı taş diktirdim…
- atbėtü özel ad Karahanlıedib ahmed’in eserinin adının parçası kitabın adı atebetü’l-hakayık’tır…
- atlat Orhonorhon yazıtında emir atlanın atlandırın ’ dedim…
- atuli sıfat Uygursanskritçe atula eşsiz ölçüsüz çince 无量 karşılığıyla sözlük listesinde…
- aviş özel ad Uygur…rıda akanişta göğü aşağıda aviş cehennemi aviş cehenneminin ateşi dışarı çıkıp aviş cehennemine soktu…
- ayaġ isim OrhonUygurKarahanlı3. anlam: kb kadeh makam belgesi olarak verilen kadeh kadeh mühür at eyer takımı ve elbise verdi…
- aytıḳ isim Karahanlı… söyledikleri sözdür onların sözüne benzetirler onlara sözü at bildir…
- azaḳ sıfat UygurKarahanlı3. anlam: amacından sapan boşa giden gevşek dikkatsiz atılan ok hedefinden saptı uyanık ve dikkatli olmalı gevşeklik hiç gerekmez işçi gevşek olursa iş uzar…
- azman özel ad Orhonkül tigin’in bindiği atın adı azman ak kül tigin azman ak’a binip hücum etti…
- açani Uygur… geçen anlamı bağlamdan kesinleşmeyen biçim sarayından inip atların çektiği altın arabada…
- baġır isim UygurKarahanlıbağır göğüs ciğer şefkatli birini bulursan bağrına bas ciğerden kaynaklanan hastalık bağrımın yarasını sağalttı oğlum bağrımın ateşi ciğerparem…
- baltu isim UygurKarahanlı…altayla düşmanı yenen kılıç mızrak çakra balta topuz ormuzd ateş tanrısını balta gibi kullanıp şeytanın başını kesti huyunu işini kendine balta zar…
- bat zarf OrhonUygurKarahanlıçabuk tez kibirli yiğit atını sıçratıp orduyu çabuk sürerse kılıcı kırılır parçalanır hiçbir hızlı zarar veremez…
- başlaġ isim Uygurbaşlangıç baş kalpanın başındaki ateş ikinci asankhyanın başlangıcı onu başlangıç yapıp açıklamış nidana başlangıç öyküsü bölümünü…
- belikledi Karahanlıanlamı kesinleşmeyen söz erlerini atlarını…
- beçkem isim Karahanlıata takılan nişan işaret atlara nişan takıp…
- bilezük isim Karahanlıkuran çevirisinde bilezik ona neden altın bilezikler atılmadı…
- birt isim Uygurikilemesiyle zorla çalıştırma angarya erkeğini atını kızını cariyesini işe güce angaryaya gönderdik angarya isterlerse angaryasız sıkıntısız…
- bitig isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …n yeğeni yolluğ tegin’dir nişanımı yazıtımı orada yaptırdım atam için yazıtlı taş yonttum…
- bizarlıḳ isim Karahanlı…inden ilişki kesme bildirisi sonra onu bir suçsuzun üzerine atarsa…
- boḳuru Uyguranlamı kesinleşmeyen söz bastırarak söndürerek ateş alevlerini bastırıp dindirerek…
- bolugta Uygurırk bitig’de geçen anlamı kesinleşmeyen söz ak atın üç arasından seçip…
- boz sıfat OrhonUygurKarahanlıboz kır renk boz ata binip saldırdı kendi atı boz attı boz bulut ilerledi…
- bumın özel ad Orhonbumın kağan köktürk devletinin kurucusu atalarım bumın kağan istemi kağan tahta oturmuş…
Karşılıklar, derlem bağlamlarından yazılmış tanımlardan alınır (yazar: Claude, yapay zekâ; editör denetimi sürüyor). Aynı Türkçe karşılığı paylaşan sözcüklerin anlamları çoğunlukla ayrıntıda ayrılır; madde sayfasındaki tanıkları okuyun.