Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “boz” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• abulmış Uygur…diye adlandırılmıştır kalıbının yerinde durduğundan sözünün bozuk yazılışı olsa gerektir…
• aḳıġsıj Uygurtek tanıklı bozuk yazılış ya da yerine…
• aḳıza Orhonkırık bağlamda geçen anlamı kesinleşmeyen biçim boz ok başını akıtarak akın ederek’ anlamı düşünülebilir…
• aslur Karahanlıtek tanıklı fiil biçimi insanın bozukluğu akılla düzelir…
• açsı Uyguranlamı belirlenemeyen tek tanıklı biçim bağlamdaki yazım bozuk görünüyor…
• beḍüklük isim Karahanlı…uk senindir büyüklük senindir tanrı için beylik ve büyüklük bozulmasın adının büyüklüğüyle başın göğe erişse…
• beglik isim OrhonUygurKarahanlı…u beylik sana yüz çevirir beyler öfkeli olursa beyliklerini bozar beyliğe yarar…
• bulıt isim UygurKarahanlı…lut arasından güneş doğmuş onun cömertliğinden bulut utanır boz bulut ilerledi…
• böri isim OrhonUygurKarahanlı…la birlikte su içti babam kağanın ordusu kurt gibiymiş seni boz kurt yesin pars kurt gibi azgın kötü hayvanlar kurt mu olur…
• bıçıġ isim Karahanlı…it söz antlaşma tanrı onlardan sağlam söz aldı o zaman ahdi bozarlar ahitleştiğinizde tanrı’nın ahdini yerine getirin tanrı katından söz almış olan…
• canlıġ sıfat Karahanlı…lan canlı varlık dirilmiş olan bu canlının canını alır ölüm bozan yürüten canlı ve diri olanı götürür…
• ed isim OrhonUygurKarahanlımal eşya varlık hep ikilemesiyle mal mülk kendiliğinden bozulur yok olur mal istersen buldun malın mülkün çoğaldı malın mülkün eridi çin malı ipekli…
• eḍkülüg Karahanlıanlamı kesinleşmeyen söz ah bozulan çağı anlatan dörtlükte hani ahit emanet hani eḍgülüg iyilik’ okumasına yakın…
• ėl isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …öreyle büyür dünya düzene girer il zorbalıkla küçülür dünya bozulur halk zenginleşti ili de düzene girdi sen ordu başı ya da il başı olursan devlet…
• erinç edat OrhonUygurKarahanlı…miş herhalde yiğitmiş herhalde tanrı öyle demiş olmalı ölüm bozmadıkça bozulmaz elbette düşmanın niyeti herhalde döndü…
• erklig sıfat OrhonUygurKarahanlı4. anlam: …teyerek ya da istemeyerek isteyerek ya da istemeyerek orucu bozduysak…
• etözsüz Karahanlı…yri nafsin karşılığı kim bir cana karşılık olmaksızın ya da bozgunculuk etmemiş birini öldürürse…
• eŋ isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …ilk olarak aklın ilk huyu kolaylıktır ilk önce tadık çor’un boz atına binip saldırdı en önce on kat göğü yaptılar bunların en kötüsü en sonunda bud…
• içgüçi isim Karahanlıiçen içki içen beyi içkici bozguncu olursa bütün halkı içkici olur…
• çor isim OrhonUygur…un bilgesi komutanıydı ışbara tamgan çor yabgu tadık çor’un boz atına binip maitrisimit inallar çorlar evlerini barklarını bırakıp…
• çıġ isim UygurKarahanlı…e sayılırken terazisini ölçeğini ayağını parmağını kilesini bozdum ölçü ile hile ile canlıları aldattılar…
• art- fiil UygurKarahanlı…rttı ilin artıp gidecek bu bidat günden güne artıyor artmaz bozulmaz…
• bayu- fiil Karahanlı…etkâr zenginleşirse bey adı alır kötüler zenginleşirse huyu bozar zenginleştim’ derse halk zenginleşsin ülkem düzene girsin erler ganimetle zenginl…
• bin- fiil Orhonata binmek boz ata binip saldırdı azman ak’a binip hücum etti doru ata binip ettirgen askerleri atlara bindirerek karı yardım…
• egir- fiil OrhonUygurKarahanlıiplik eğirmek eğirdiği ipliği sağlamlaştırdıktan sonra bozdu kutsal eliyle iği tutup iplik eğirdi ince iplik eğrilecek…
• eksü- fiil Karahanlı…mak noksan olmak güneş herkese ışık verir eksilmez unsurlar bozuldu gücü azaldı vaktinde yiyeceğin eksik olmaz eksilirse yine koy tamamla her dolu …
• ermegür- fiil Uygur…en arınmadıysak üşenip gevşeyip isteyerek istemeyerek orucu bozduysak üşengeçliği tembelliği tembellik çaba göstermemek…
• ėtil- fiil UygurKarahanlı2. anlam: …irsin gidişi düzelsin öyle kişiye güvenme düzene girmiş ili bozar bu düzene koyduklarının bozulması mukadderdir…
• ėwit- fiil Karahanlıaceleyle koşturmak aralarına sokulmak size bozgunculuktan başka bir şey artırmazlar aranıza koşturup fitne ararlardı…
• çertil- fiil Karahanlıitilip kakılmak hor görülüp bir yana atılmak dlt’de ahlakın bozulduğu çağı anlatan dörtlüklerde güçsüz ve kötü çoğaldı erdem azaldı erdemli bey hor …