Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “insan” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• adem özel ad Karahanlıilk insan ve peygamber âdem âdem’in iki oğlu ey âdem…
• adruḳ sıfat UygurKarahanlı3. anlam: fark üstünlük insanla insan arasında çok fark vardır bu fark bilgidendir…
• aḍınsıġ sıfat UygurKarahanlı…şka türlü farklı olağandan ayrı tuhaf erler arasında farklı insanlar arasında ayrı bütün davranışın ve sözün tuhaflaşır bundan farklı başka türler …
• adırtsız sıfat Uygur…nlıları ayrım gözetmeyen bir gönülle iyilikle düşünür bütün insanlara eşit…
• ‘afv isim Karahanlı…f bağışlama affetmek suçu bağışlamak sizi gerçekten affetti insanları affedenler affederseniz…
• aġar isim UygurKarahanlıağırlık değer saygınlık değeri ölçüsünde büyüklük bulur insanlar arasında ondan değerlisi yok…
• aġruḳ isim Karahanlıyük ağırlık boğaz derdi yiyecek kaygısı insanın bu boğaz derdi olmasa boğaz için yük olan kişi çoktur…
• aġın sıfat OrhonUygurKarahanlıdilsiz konuşamayan diliyle konuşmazsa insanlar ona dilsiz der sağırlar dilsizler ikisinden biri dilsizdir hiçbir şeye gücü yetmez…
• ajunlug isim UygurKarahanlı2. anlam: … kuran çevirisinde âlemler dünya halkı âlemlerin rabbi seni insanlardan herkesten men etmedik mi…
• aḳılıḳ isim Karahanlıcömertlik cömertlik insanlık yarar ve iyilik bey cömertlikle yücelir cömertlik bütün ayıpların kirini yıkar…
• alḳuġun zarf Uygurhep birlikte topluca hep birlikte ellerini kavuşturup bütün insanlar hep birlikte onun adını anmalı…
• alḳış isim UygurKarahanlıalkış övgü hayır dua beddua karşıtı insan iyi adıyla hayır dua bulur kötü adla anılan ölünce beddua bulur duamıza…
• alp sıfat OrhonUygurKarahanlı2. anlam: güç zor çetin bulunması güç insan bedeni dışarı çıkarılması güç malın düzelmesi zor…
• altın isim UygurKarahanlıalt aşağı karşıtı üstte tanrılar altta insanlar yüce arş’tan aşağıda toprağa dek ağacın altına götürdü…
• alçaḳ sıfat Karahanlı2. anlam: gönlü alçak gönlü alçak kişi insanlık yapar…
• alım isim Karahanlı…cak gibidir alacakta ve borçta kolaylık gösterirse öcü kini insanlar üzerinde bir alacak bil…
• ana isim UygurKarahanlı…dan şefkatli olup anasının karnında ey anamın oğlu kardeşim insan anadan mı bilge doğar…
• ançaḳlı zarf Karahanlı…i sizinle onun arasında hiç dostluk yokmuş gibi sanki bütün insanları öldürmüş gibi sanki işitmiyormuş gibi…
• ara isim OrhonUygurKarahanlıara arasında içinde aranızda insanlar arasında ikisi arasında topluluk içinde işleri arasında gök yer ve ikisinin arasındakiler…
• arala zarf Karahanlı2. anlam: arasında sen insanlar arasında durmazsan ikisi arasında dolaşmış sözü…
• aslur Karahanlıtek tanıklı fiil biçimi insanın bozukluğu akılla düzelir…
• aslı isim Karahanlı…yi huyun aslı iyi soydur bu beyliğe önce kök ve soy gerekir insanın soyunu bilmenin yolunu açmış ey soyu temiz…
• ayıḳlıġ sıfat Karahanlıbelli kesin bu ölüm kesindir bellidir vakti gelmeden insan ölmez…
• az sıfat OrhonUygurKarahanlı…eğere sattılar sözün çoğu ne kadar azı ne kadar azıcık halk insan çoğu bırakıp aza razı olursa…
• açuḳ sıfat Karahanlı3. anlam: insan için içten dürüst güler yüzlü davranışı ve sözü açık ve aydınlık olmalı güler yüzlü ol…
• baġ isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: budist insanı sansaraya bağlayan tutku bağı nirvananın bağlardan ayrı oluşunu canlıları bağlarından kurtarmak cinlere bağ olsun…
• baġırsaḳlıḳ isim Karahanlışefkat merhamet iyilikseverlik şefkat insanlığın başıdır söylediğin bu söz iyilikseverliktir kendi yararın için şefkatle hizmet et bu sana gerçek şe…
• baḫıllıḳ isim Karahanlı…n bir hastalıktır cimriliği hangi dil över cimrilik eden ve insanlara cimriliği buyuranlar onlara lütfundan verince cimrilik ettiler…
• baḳır isim UygurKarahanlı… gibidir dilden çıkarsa bakır olur gümüş cevher altın bakır insan bakırla altını görüp ayırt edemezse…
• balçıḳ isim Karahanlıbalçık çamur insanı kuru balçıktan kokuşmuş kara çamurdan yarattık onları yapışkan balçıktan yarattık çamur ve kent yoğrulur…
• batıl sıfat Karahanlı…çevirisinde batıl boş geçersiz haksız onlara boş vaat verir insanların mallarını haksız yere batıl ne yaratır ne yeniden diriltir tanrı batılı siler…
• baştıŋı Uygurparçalı bağlamda geçen söz baş önder bütün insanların başı önderi…
• belgülük sıfat UygurKarahanlıbelli bilinir çoğunlukla insan bilgisiyle yücelir tanınır olur anlayışım belli oldu sen bana tanrı’dan açık bir bağışsın apaçık…
• biligsizlik isim Karahanlıbilgisizlik cahillik bilgisizlik insanı çökertip alçalttı bilgisizlikte hayır nerede oğlum öğüt al ki bilgisizlik gitsin kuran çevirisinde cahiliye …
• bosuşluġ sıfat Uygur…gılı kederli babam büyük hükümdar kaygılı düşünceli olmasın insanın kaygılı tasalı durur…
• burun edat UygurKarahanlı…çoğunlukla onlarla birleşmeden önce onlardan önce cinlerden insanlardan bugünden önce ölümü görmenizden önce börkü giymek için önce baş gerekir önc…
• burunduḳ isim UygurKarahanlı…kılan halka ya da ip akıl bir burunduktur onu tutup çekerse insan dileğine erer develeri burunduklarından zorla çektirirdik…
• buşaḳlıḳ isim Karahanlıöfkelilik çabuk kızma öfkeyle birlikte insana hiddet kötüdür…
• buşı isim UygurKarahanlı2. anlam: kb öfke öfkeli insan öfkelenirse bilgisizleşir aceleci öfkeli huylu…
• buşılıḳ isim Karahanlıöfkelilik öfkelilik kötü insana bilgiyi götürür üçüncüsü öfkelilik…