Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “dil” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• adiştit isim Uygur…l gücüyle sürdürdüğünde günahımı kutsal gücünüzle tutmanızı dilerim…
• ala sıfat UygurKarahanlı2. anlam: mecazen iki yüzlü tutarsız gönülle dil birbirini tutmaz oldu…
• alaŋ sıfat Uygurgevşek güçsüz beden dil ve gönlün gücü gevşek güçsüz olur…
• ‘alem isim Karahanlıâlem evren dünya bütün âlemi dilediği gibi yarattı âlemlerin rabbi dünyayı yöneten er…
• altınç sayı Uygur2. anlam: abh’de sanskrit dilbiliminde altıncı hâl altıncı çekim hâli…
• and isim UygurKarahanlı2. anlam: ant içmek alışveriş sırasında yemin ettik kut dileyip içtiği ant…
• anvam isim Uygurmaniheist metinlerde anlamı kesinleşmeyen terim dua ve dilek cümlelerinde geçer eşiniz olsun size yaraşır sevinçle…
• ara isim OrhonUygurKarahanlı3. anlam: zarf olarak bazen arada dil bazen övülür bazen bin sövgü işitir…
• ‘arab isim Karahanlıarap araplar bedeviler bedevilerden özür dileyenler geldi acem ve arap ifadesi arapçadan alınmış usul…
• aryavlokitéşvar özel ad Uygurşefkat bodhisattvası āryāvalokiteśvara bin gözlü bin elli dilediğince görmeye muktedir āryāvalokiteśvara bodhisattva bu yüzden bu bodhisattva āryāva…
• aryaçantri özel ad Uygurmaitrisimit’i hint dilinden toḫrı diline aktaran vaibhāṣika öğretmeni āryacandra vaibhāṣika okulundan aryaçantri bodhisattva öğretmen-üstat hint dil…
• avrış Uygurtek tanıklı anlamı kesinleşmeyen söz dileğine göre iyi yapar…
• ‘aybet isim Karahanlı… gıybet arkadan çekiştirme ne boş söz söylerim ne de gıybet dili kullanırım…
• ayet isim Karahanlı2. anlam: kb tanrı’nın verdiği işaret tanrı kulunun iyiliğini diledi rüyada işaret verdi…
• açarı isim Uygur…likte kullanılır aryaçantri bodhisattva öğretmen-üstat hint dilinden toḫrı diline aktarmış öğretmen ve üstat olacak olanlar…
• baḫıllıḳ isim Karahanlı…cimrilik ilaçla iyileşmeyen bir hastalıktır cimriliği hangi dil över cimrilik eden ve insanlara cimriliği buyuranlar onlara lütfundan verince cimri…
• baḳır isim UygurKarahanlı…ona bakır kaynağını akıttık söz söylenmedikçe altın gibidir dilden çıkarsa bakır olur gümüş cevher altın bakır insan bakırla altını görüp ayırt ede…
• bar isim OrhonUygurKarahanlıvar mevcut dilin yararı çoktur zararı da çok o iki kişi var oldukça eğer öyle iyi dostu varsa hiç tanıdığın var mı kusurun var mı…
• barça zamir OrhonUygurKarahanlı…üp bunların hepsi ezrua tanrının üzerine giyilip gönlündeki dileklerin hepsi yerine geldi bütün mal mülk tümüyle yok olsa onların hepsini toplayıp…
• bayat özel ad Karahanlı… tanrı’nın adıyla söze başladım her işte başarıyı tanrı’dan dile yine tanrı’dan korkarsa o yanda senin hasmın tanrı olur tanrı her şeyi soracaktır …
• baybajıḳi isim Uygurbudist okul adı vaibhāṣika mensubu dilbilgisi ve öteki şastraları ayırt ederek anlayan vaibhāṣika āryacandra bodisatva…
• baş isim OrhonUygurKarahanlıbaş kafa başımı kesmesin diye dilimi keseyim dil aslandır başını yer başlarının üstünde şeytanın başını kesti başın göğe erişse başını kaldırdı…
• başsırar Karahanlıbaşıboş kalır azar halkın karnı doyunca dili azar…
• başıḳtursa Karahanlıyaralarsa bu dil yaralarsa yarası kapanmaz başka yara ise kapanır…
• beg isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …yim oldu onurlandım kendi iyiliğini değil beyinin iyiliğini dile…
• bek sıfat UygurKarahanlı…m katı gönüllü inanç gönlümüz sağlam olsun gönlünü sıkı tut dilini sıkı tut oynak talihi bulursan onu pek sıkı tut kazığı sağlamca çakayım…
• bela isim Karahanlı…lka felakettir burada her şey bela mihnet ve yıkımdır tanrı dilerse ondan belayı uzaklaştırır bela gelirse sabret…
• berklig sıfat UygurKarahanlısıkı bağlı sımsıkı tutulmuş dili sıkı tutulmuş kişi konuşmaz bilgisizin dili her zaman sıkı tutulmalı cimrinin eli pek sıkıdır…
• bezek isim Karahanlısüs bezek bu gökteki yıldızların kimi süstür ağzın dilin süsü doğru sözdür dünya hayatının süsü halkın süs eşyasından dış süsüne bakıp…
• bile edat UygurKarahanlıile birlikte seni gece gündüz bu emekle diledi dünya türlü nimetle onun oldu başka bir erkekle birlikte gece baskın yaptık doğrulukla adalet verin h…
• bilgi isim UygurKarahanlı… oldu malı olmayana bilgi tükenmez maldır bilgili bilgisini dille ortaya koymazsa her şeyi bilen bilgi…
• boşlaġ sıfat Karahanlı…oşma yaramaz oğlu başıboş bırakma sözünü başıboş bırakma bu dilin boşboğazlığı bir gün başa gelir günahkârı işe yaramazı başıboşu kısa tutsa…
• bulunçsuz sıfat Uygur…ğrenirler ülkesi kenti eşsiz ve sınırsız eşsiz töreye eşsiz dilek taşı…
• burun edat UygurKarahanlı2. anlam: burun göz kulak burun dil beden gönül burun ağrısı hastalığını koku bilinci…
• burunduḳ isim UygurKarahanlı…halka ya da ip akıl bir burunduktur onu tutup çekerse insan dileğine erer develeri burunduklarından zorla çektirirdik…
• bükün zarf UygurKarahanlıbugün bugün dileğim yerine geldi bugünkü günde bu öğreti yerinde bugünkü bu kutlu günde pişmanlık duyarım bugünkü güne dek bugünden itibaren açıldı…
• bütrü zarf Karahanlı…yle baştan başa bütün dünya baştan başa misk ve amber koktu dileği neymiş daha eksiksizce…
• bışıġ sıfat UygurKarahanlıolgun pişkin sağlam bilgili dile bilgi ve olgunluk verdi bu kişi dürüst doğru olgun olmazsa iyi mallar değişip olgunlaştı sözün olgunu…
• cebr isim Karahanlı…zme hesabı kb’de bilinmesi gereken bilimler arasında ayrıca dilerse cebir ve mukabele okusun…
• cefasız sıfat Karahanlıeziyet etmeyen incitmeyen eziyetsiz vefalı bir devlet dilerse…