Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “ey” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• a ünlem OrhonUygurKarahanlıseslenme ya da acı şaşkınlık bildiren ünlem a ey ah…
• adem özel ad Karahanlıilk insan ve peygamber âdem âdem’in iki oğlu ey âdem…
• ajunluḳ isim Karahanlıdünyalık iki dünyaya yarar sağlayan şey iki dünyada yararlı olacak söz ey iki dünya için iyi talihli…
• aḳı sıfat UygurKarahanlı2. anlam: seslenmede cömert kişi dost ey cömert dostum…
• al isim Karahanlı…pça āl aile soy halk firavun ailesinden biri imanını gizler ey kâfir halk firavun ailesi…
• ana isim UygurKarahanlı…nne ana baba anadan babadan şefkatli olup anasının karnında ey anamın oğlu kardeşim insan anadan mı bilge doğar…
• anuşayakoş özel ad Uygur… anuśaya bölümü eğilimler bölümünde sonra geniş geniş çözümleyeceğiz eylem bölümünden sonra eğilimler bölümünü anlatmıştır…
• aslı isim Karahanlıasıl köken soy iyi huyun aslı iyi soydur bu beyliğe önce kök ve soy gerekir insanın soyunu bilmenin yolunu açmış ey soyu temiz…
• ata isim OrhonUygurKarahanlı…abası ana baba ve yakınlar oğul doğarsa huyu babasına çeker ey babam batra kızın babası beye…
• ayaġ isim OrhonUygurKarahanlı3. anlam: kb kadeh makam belgesi olarak verilen kadeh kadeh mühür at eyer takımı ve elbise verdi…
• aya isim UygurKarahanlı2. anlam: …tremek anadan babadan şefkatli olup onu el üstünde tutarsın ey gençlik gel seni avucumda tutayım gönlünü çıkarıp avucuna koyarcasına açıkça gösters…
• ayıtmaḳlıḳ isim Karahanlısoru sorma soru ey hükümdar soru erkektir cevabı dişidir…
• batıḳ sıfat Karahanlı…erin bakıp görse dibi olmayan derin deniz derin ince sözler ey bilgisi derin olan geometri hesabı da pek derindir…
• baş isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …tay sengün on iki boyun başı edeplerin başı dili korumaktır ey ülkenin başı bu üç türlüdür…
• beter sıfat Karahanlı… gençlik zenginlik sarhoşluğu şarap sarhoşluğundan beterdir ey bey…
• bilge sıfat OrhonUygurKarahanlıbilge bilgili akıllı ey bilge bilgisizin derdine sen deva ol onların arasında bilge bir kişi ben kendim bilge tunyukuk türk bilge kağan bilgelere…
• bilgi isim UygurKarahanlı…ca yatsa da parlamaz bilgisi geniş bilge pek güzel söylemiş ey bilgisi derin olan onu hemen bırakmalı bilgide bana denk oldu malı olmayana bilgi tü…
• bilgüçi isim UygurKarahanlıbilen bilgili kişi ey bilen bunu oku yazı bilen kişi pek zeki olur iyiyi kötüyü sınayıp bilen hizmeti bilen tepeden düşmeyi bilenler…
• biliglig sıfat UygurKarahanlıbilgili bilgin bilgili sakıngan adı yüce ey dost kendini bilgiliye bağla seni bilgili bir oğulla müjdeliyoruz…
• birgüçi isim Karahanlıveren bağışlayan ey töre koyan iyi töre koy bilgi veren öğretici açgözlüye öğüt nasihat veren…
• bivefa sıfat Karahanlıfarsça bī-vefā vefasız sen oynak dönek vefasızsın ey güvenilmez vefasız dünya alçak vefasızlardan uzak durayım…
• boḍun isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …irisinde kavim topluluk bir kişinin kavmi musa kavmine dedi ey kavmim firavun’un kavmi kitap ehli…
• borçı isim Karahanlışarap düşkünü ayyaş ey boğazının kulu ayyaş şarap içme beyi ayyaş olursa ülke nasıl ayakta kalır ayyaş kişiyi arkadaş edinme boş ayyaş ya da eli sık…
• boşġut isim UygurKarahanlıöğreti öğüt öğrenim on iyi eylem törelerinde öğretide budalardan iyi öğüt ve güçlü darani bulduk öğrenim aşamasında bulunan kişiler…
• buġraġu sıfat Karahanlı…iyip doyunca huyu azgınlaşır nefis doyup kanarsa azgınlaşır ey kötüye karşı yürekli azgın…
• buyansız sıfat Uygur…vapsız hareketsiz bilgisizliğin olgunlaşmış sonucu erdemsiz eylemdir erdemsiz olma tehlikesi artar…
• bök OrhonKarahanlıanlamı kesinleşmeyen söz kuran çevirisinde eyke orman halkı bök ulug kağan…
• böke isim Karahanlıkb’de hitap yiğit kahraman ey yiğit tanrı sana iyilik verecek ey yiğit keşke içimi bilseydin…
• bügü sıfat OrhonUygurKarahanlıbilge bilgin kb’de çoğunlukla hitap ey bilge işini sözünü iyi tut bilgisi geniş bilge güzel söylemiş bilgelere bilgi el vermedi bilge güçsüzleşti…
• can isim Karahanlı3. anlam: sevgi ve hitap sözü ey can ım ey sevgili aziz canı sıkı koru…
• cefan Karahanlıanlamı kesinleşmeyen söz kur’an çevirisinde sâd eyüp’e verilen buyrukta geçer eline bir demet al onunla vur bağlamda çubuk sap demeti’ karşılığı bek…
• cefaçı sıfat Karahanlı…de çoğunlukla dünya için bu dünya sana benden de cefakârdır ey huyu yumuşak olan bu dünya cefacıdır işi temiz olmayan cefacı olur…
• cėmal isim Karahanlıgüzellik yüz güzelliği ey dünyanın güzelliği büyüklüğe süs olan cömertlik şerefi itibarı güzelliği artırır onların güzellikleri hoşuna gitse de…
• cėza‘ isim Karahanlısızlanma feryat sabırsızlık ey dert sahibi sızlanma…
• darnı isim Uygur…narak etki gösterdiğine inanılan kutsal formül çoğu kez ile ey tanrıların kralı bu daraniyi bir kez işitse bu daraninin sesini işittirse uṣṇīṣavija…
• davud özel ad Karahanlıdavut peygamber davut’a zebur’u verdik ey davut seni yeryüzünde halife kıldık davut’un yanına girdiler onlardan korktu…
• dripidakė isim Uygur…ilen rahip hitap ve unvan olarak o zamanki tripiṭaka rahibi ey tripiṭaka rahibi sen nasılsın tripiṭaka ’ diye…
• du‘a isim Karahanlı… etmek senden dileğim duam budur insan dua ile iyilik bulur ey hükümdar dualarında beni unutma duanızı kabul etti ey büyücü bizim için rabbine dua …
• du‘açı isim Karahanlı…kimse dua borçlusu şimdi beni tanrı’ya bırak sana iyilik dileyen bir duacı olayım duacı olarak hükümdara mektup yazdım ey kardeş yoksullar sana dua…
• durud isim Karahanlı…ahmet ve esenlik duası salavat getirmek tanrı ve melekleri peygambere salat eder ey inananlar ona salavat getirin gönderilmiş peygamberlere selam v…