Ters sözlük

Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler

Bu maddelerde “hal” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.

• adḳanġu isim Uygur2. anlam: on iki halkalı oluş anlatımında duyu nesnesi duyu organı nesne ve bilinç birleşince temas olur…
• aġı isim OrhonUygurKarahanlıdeğerli kumaş ipek hazine çin halkının sözü tatlı ipeği yumuşak on bin top ipek altın gümüş…
• almır isim Uyguristek arzu susayış aşırı istek susayış on iki halkada duyumdan doğan istek duyum olmazsa istek olmaz istek olmazsa tutunma olmaz öfke ve hırs huyu…
• ançıp zarf OrhonUygur…e orhon ve uygur metinlerinde cümleleri bağlar tarduş-tölis halkına verdim sonra kaplan yılında çiklere doğru ilerledim bu fal kitabı iyidir öyleys…
• apar özel ad Orhonorhon yazıtlarında yas törenine elçi gönderen halklar arasında sayılan bir halk çin tibet apar purum kırgız…
• armaḳçı isim Orhonaldatıcılık hilekârlık çin halkının hilesi düzeni aldatıcılığı yüzünden…
• asıġ isim UygurKarahanlı2. anlam: kb’de sık olarak ere akıl olursa yararı çok olur halkın yararı kendi çıkarını ister yararı ve zararı…
• at isim OrhonUygurKarahanlı… adın ölümsüzdür kuanşi im bodhisattvanın adını anarsa türk halkının adı sanı yok olmasın…
• atsız sıfat OrhonKarahanlıadsız ünsüz erdemi yoksa adsız yaşlanır halkı yöneten er adsız olamaz adsıza ad verdim…
• aw isim Karahanlı2. anlam: toplanmak bir araya gelmek dünya halkı toplanıp geldi…
• az sıfat OrhonUygurKarahanlı…miktarda az sayıda çok konuşma sözü birer birer az söyle az halk düşman oldu az halkı çoğalttım azı çok yaptı onu az bir değere sattılar sözün çoğu…
• azḳına sıfat OrhonUygurKarahanlı…nda az gösterir azıcık tat azıcık bir taşı alıp azıcık türk halkı ulug irkin az sayıda eriyle kaçıp gitti azıcık birazcık size kısaca öğreteyim bil…
• açaġı isim Uyguracı sıkıntı on iki halkalı oluş zincirinin anlatımında hastalık ve acı çekme ile birlikte sayılır acı çekmek hastalıkla sıkıntı çekmek belirir…
• aşoḳ isim OrhonUygur2. anlam: kişi adı aşok başkanlığındaki soğd halkı…
• baġır isim UygurKarahanlı3. anlam: …n tutmak şefkatliyi bulursan onu bağrına bas açgözlü olursa halkın bağrını yer…
• baġırsaḳ sıfat Karahanlı… esirgeyici merhametli rab sevgili elçiyi gönderdi iyi kişi halka şefkatli olur bütün canlılara şefkatli gönül yalnız kendini gözeten şefkatli deği…
• baġırsaḳlıḳ isim Karahanlı…için şefkatle hizmet et bu sana gerçek şefkatimdi şefkatini halka ulaştırırsa…
• balıḳlıg sıfat OrhonUygurkentleri olan pek çok kenti olan halktan…
• basġuçı isim Karahanlıbastıran boyun eğdiren yöneten halkı yöneten halkı bilgiyle yönetti ülkeyi yöneten onu kalemle yönetti nefsi ve hevesi bilgiyle bastıran…
• basmıl özel ad OrhonKarahanlıbasmıl bir türk boyu basmıl ıdukkutu benim soyumdan bir halktı basmıl düşman olup evine döndü basmıl ve çomul boyları toplanır…
• basruḳ isim UygurKarahanlı…tırıcı ağırlık bir şeyi yerinde tutan yerin ağırlığı dağdır halkın ağırlığı beydir…
• basınç isim UygurKarahanlıbaskı zulüm çoğunlukla halktan her türlü zor ve baskıyı kaldırdı zor ve baskı üç şeyden gelir kötü tutkuların baskısına kapılıp…
• basınçaḳ sıfat Karahanlı…ünden iyiyi zorbaya ya da kötü huyluya bakmaz olur ikincisi halkın başına geçen zalim kişi…
• bay sıfat OrhonUygurKarahanlızengin varlıklı yoksul halkı zengin kıldım zengin idim ağılım hazinem çoktu zengin de var yoksul da zengin varlıklı olmayı sözü doğru gönlü gözü tok…
• baylıḳ isim Karahanlızenginlik varlık halkın zenginliğini kendine kale yapmış bu dünyada zenginlik istersen senin zenginliğin aslında yoksulluktur halkın zenginliği beyi…
• baz sıfat OrhonUygurKarahanlıbağımlı tabi boyun eğmiş dört yandaki halkları hep almış hep tabi kılmış yabancı ve tabi halk…
• başlaġuçı isim UygurKarahanlıönder yöneten halkın başına geçen önder halkı yöneten bilgili üstün kişi hükümdarın ordusunu yöneten…
• başlıg sıfat OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …aşta olmak üzere önderliğindeki aşok başta olmak üzere soğd halkı…
• başsırar Karahanlıbaşıboş kalır azar halkın karnı doyunca dili azar…
• beḍ sıfat Karahanlıfarsça kötü kim bu dörde dört halifeye kötü inanç beslerse…
• beg isim OrhonUygurKarahanlıbey soylu yönetici türk beyleri halkı bunu işitin beylerle halkı birbirine düşürdüğün için yerin ağırlığı dağ halkın ağırlığı beydir beylerin beyini…
• bekşürgey Karahanlı…ğiştirecek yüz çevirirseniz tanrı yerinize sizden başka bir halk getirir…
• bela isim Karahanlıbela sıkıntı felaket dünyaya beladır halka felakettir burada her şey bela mihnet ve yıkımdır tanrı dilerse ondan belayı uzaklaştırır bela gelirse sa…
• berçiker özel ad Orhonköktürk yazıtında soğd ve buhara halkıyla birlikte anılan bir halk adı gün batısındaki soğd berçiker buhara ülkesi halkından…
• bezek isim Karahanlı…i süstür ağzın dilin süsü doğru sözdür dünya hayatının süsü halkın süs eşyasından dış süsüne bakıp…
• bi-namaz sıfat Karahanlı…amaz kılamayan kadın âdetten kesilmiş kadınlar mescit harap halk namazsız…
• bir sayı OrhonUygurKarahanlı5. anlam: birlikte hep birden kavrayarak birlikte yorumlarsa birleşik halkı…
• birle edat OrhonUygurKarahanlı…rip gök boşlukla karışıp kızla güreşme kısrakla yarışma çin halkıyla barıştım…
• boġuz isim OrhonUygurKarahanlı2. anlam: yiyecek karın doyurma boğaz düşkünlüğü halkın karnı toktu bu emek hep karnı ve sırtı yemesi giymesi için boğazını koru kimsenin bağımlısı olma boğaz…
• boḳı Orhonanlamı kesinleşmeyen söz türk halkı ondan sonra yok…