Derlem sözlüğü · ters sözlük
Ters sözlük
Türkçe bir anlam yazın; o anlamı karşılayan Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesi madde başlarını bulun. Dizin, sözlük tanımlarındaki karşılıklardan kurulur (4.105 Türkçe karşılık, 2.552 tanımlı madde); sözlük ilerledikçe kendiliğinden genişler.
17 Türkçe karşılık · 61 madde
sıkı 3
sıkıntı 7
- emgek isim OrhonUygurKarahanlıAcı, ıstırap, sıkıntı
- irinç sıfat UygurKarahanlızavallı, acınacak; sıkıntı, zahmet
- bela isim KarahanlıBela, sıkıntı, felaket
- buŋ isim OrhonSıkıntı, dert, eksiklik
- açaġı isim UygurAcı, sıkıntı ; on iki halkalı oluş zincirinin anlatımında hastalık ve acı çekme ile birlikte sayılır
- buşuġ isim UygurSıkıntı, üzüntü
- berk sıfat UygurKarahanlı2. anlam: Güç, zor; sıkıntı
sıkılmak 2
sıkıntısız 3
sıkı tutmak 2
sıkıştırmak 1
- is- fiil UygurKarahanlı2. anlam: sıkıştırmak, zorlamak, zorla almak
sıkıntı çeken 1
- emgeklig sıfat UygurAcılı, ıstıraplı, sıkıntı çeken
sıkıntı vermek 1
- emget- fiil OrhonUygurKarahanlıAcı çektirmek, eziyet etmek, sıkıntı vermek
sıkıntı çekmek 1
- emge- fiil UygurKarahanlıAcı çekmek, sıkıntı çekmek; zahmet çekmek, emek vermek
sıkıca bağlamak 1
- berkit- fiil Karahanlı2. anlam: Sıkıca bağlamak, tutsak etmek
sıkıntıya düşmek 1
- buŋad- fiil OrhonSıkıntıya düşmek, bunalmak
sıkıntıya sokmak 1
- emged- fiil UygurAcı çektirmek, sıkıntıya sokmak, eziyet etmek
sıkıntıya katlanmak 1
- emgen- fiil UygurAcı çekmek, sıkıntıya katlanmak; çile çekmek
eli sıkı 2
el sıkışmak 1
- eligleş- fiil KarahanlıEl sıkışmak, tokalaşmak
yüreği sıkılmak 1
- eril- fiil KarahanlıKederlenmek, yüreği sıkılmak
bir işe sıkı sarılan 1
- irig sıfat UygurKarahanlı2. anlam: bir işe sıkı sarılan, gayretli
Tanımlarda ve tanık çevirilerinde geçenler
Bu maddelerde “sıkı” karşılık olarak değil, açıklamada ya da tanıkların Türkçe çevirisinde geçer.
- adaqmaqlıġ Uygur…tamamlanmış okunuşu kuşkulu tek tanık acı veren zarar veren sıkıntılar anlamı düşünülebilir…
- aḳsaḳ sıfat Karahanlıtopal aksak topal üzerine sıkıntı sorumluluk yoktur ya körü ya kötürümü ya da topalı…
- artuḳ sıfat OrhonUygurKarahanlıfazla çok aşırı çok sözde fazla yarar görmedim fazla sıkıntı daha geniş…
- awınç isim Karahanlı…e zevk sevincin ve zevkin yeri cennettir derdimde dayanağım sıkıldığımda avuncum…
- azıġlıġ sıfat OrhonUygurKarahanlı…için azı dişli güçlü yiğit ne güzel söylemiş güçlü yiğitler sıkı düğümleri çözer…
- açıġ sıfat UygurKarahanlı2. anlam: mecazen acı veren çetin acı çileye uğramış acı ve sert sıkıntılar…
- basınçsız sıfat Uygurbaskısız zulümsüz düşmansız kurtsuz baskısız sıkıntısız…
- biligsizlig sıfat Uygur…t bilgisizlikle dolu bu bilgisizlik karanlığı bilgisizliğin sıkı çalılığı…
- birim isim UygurKarahanlı2. anlam: … verme alışta verişte kolay olursa cimrinin eli vermeye pek sıkıdır…
- birt isim Uygur… işe güce angaryaya gönderdik angarya isterlerse angaryasız sıkıntısız…
- bitigsiz sıfat Karahanlıyazısız yazıya geçirilmemiş gönül yazıya geçirilmemiş işi sıkı tutamaz…
- borçı isim Karahanlı…yakta kalır ayyaş kişiyi arkadaş edinme boş ayyaş ya da eli sıkı olursa…
- can isim Karahanlı3. anlam: sevgi ve hitap sözü ey can ım ey sevgili aziz canı sıkı koru…
- edgüti zarf OrhonUyguriyice güzelce özenle tam olarak bu sözümü iyice işit sıkıca dinle gözcüleri karakolları iyice koy sıkı bağla iyi bağla der iyice düşünmeniz gerekir …
- egin isim UygurKarahanlı…ma omuzlarım çöktü doğrulamaz sağ omzundaki giysiyi açıp bu sıkıntı hep boğazı ve sırtı içindir ev eşyasından sırt giysisinden…
- elig isim OrhonUygurKarahanlıel sıkıştığım yerde elimi tut elin halka uzun cömert güçlü ise her iyiliğe el uzat eli cömert yüreği uyanıktı elli yaşım bana elini değdirdi yüzünüz…
- erej isim Karahanlırahat huzur dinlenme zevk eğlence kb’de hep emgek sıkıntı’ karşıtı bana sıkıntı gelse rahat da gelir rahat ile sıkıntı yan yana yürür halkın günleri…
- erejlig sıfat Karahanlı…isterse ey rahat kişi çok sevinme sonunda rahatın karşılığı sıkıntıdır kendin rahat olayım dersen…
- erensiz sıfat Karahanlıadamsız askersiz bey malsız kalıp adamsız sıkıntı çeker…
- gėnc isim Karahanlıhazine sana sıkıntı ona hazine veren kadir tanrı…
- ikşu isim Uygur…amışı cehennemde canlıları susam ve şeker kamışı gibi sıkar sıkıştırırlar…
- irtsiz sıfat Uygurvergisiz angaryasız baskısız vergisiz angaryasız sıkıntısız…
- çergüçi Karahanlı…’de hitap olarak ile birlikte ey gel beni yıllar aylar boyu sıkıntıyla tutsak oldum bağlamda saran sarıp sarmalayan’ anlamı akla gelir…
- çigen Karahanlı…ı kesinleşmeyen söz kb binicilik benzetmesinde üzengi varsa sıkıca tutar…
- çintamani isim Uygur…aşı her dileği yerine getiren mücevher hep ile üç mücevhere sıkı inançlı dilek taşını yüreğinde tutmuş mücevhere muhtaç canlılar için dilek taşı tu…
- aġrut- fiil Karahanlı…enilgiye uğratmak onları ağır yenilgiye uğrattığınızda bağı sıkı tutun…
- ay- fiil OrhonUygurKarahanlı…ek demek söyle dedi ögdülmiş cevap verip dedi gönül sırrını sıkı tut dille söyleme bilgisize rüyanı anlatma dille söylenmemeli şimdi söyledim hile …
- aç- fiil OrhonUygurKarahanlı6. anlam: acıkmak aç kalmak açlık ve susuzlukla sıkışmak öğreti yiyeceği bulamayıp açlık çektik…
- ba- fiil OrhonUygurKarahanlıbağlamak kuzgunu ağaca bağlamış sıkıca bağla iyice bağla atları ağaçlara bağlardık iple koşmak bağlamak için bağlarsa prangaya vurursa işte hizmete …
- basıḳ- fiil OrhonKarahanlı… yaya kalır hevese yenilme pişmanlığa gömüldüm düşman kente sıkıştı yenilenlerden oldu…
- büt- fiil UygurKarahanlı3. anlam: …kime güveneyim bana güvensin diye sınanmış güvenilir kişiyi sıkı tut…
- egir- fiil OrhonUygurKarahanlı2. anlam: …ak vurdu toŋa tigin’in yas töreninde kuşatıp öldürdük yarın sıkıntı beni kuşatınca elimi tutacak olana…
Karşılıklar, derlem bağlamlarından yazılmış tanımlardan alınır (yazar: Claude, yapay zekâ; editör denetimi sürüyor). Aynı Türkçe karşılığı paylaşan sözcüklerin anlamları çoğunlukla ayrıntıda ayrılır; madde sayfasındaki tanıkları okuyun.